Психологиялық тренинг
Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы
№161 Ынтымақ орта мектебі
Физика және математика пәні мұғалімі: Сейтова Алма Пернебекқызы
Кикілжіңнің денсаулыққа әсері
Негізгі ой
Денсаулық — тек аурудың немесе дене кемістігінің жоқтығы емес, адамның дене саулығы, жан саулығы және әлеуметтік толық амандығы.
Құндылық
Мейірімді күлкі мен жақсы сөз — мәнді өмірдің тірегі. Қарым-қатынастағы жылылық кикілжіңнің алдын алуға көмектеседі.
Мақсаты
- Кикілжіңнің пайда болу себептері мен оның адам денсаулығына әсері туралы білімді тереңдету.
- Ситуациялық жағдайларды талдау арқылы саналы шешім қабылдауға үйрету.
- Салауатты өмір салтын ұстануға, өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауға және дұрыс қарым-қатынас орнатуға тәрбиелеу.
Сабақтың құрылымы
- I Ұйымдастыру кезеңі (кіріспе сөз)
- II Психологиялық тренинг
- III Миға шабуыл (сұрақ-жауап)
- IV Ситуациялық жағдайлар (рөлдік ойын)
- V Валеологиялық тренинг
- VI Қорытынды
Назарда ұсталатын түйіндер
Кикілжің
Ойы, мақсаты, қалауы, талабы немесе қызығушылығы әртүрлі адамдар арасындағы келіспеушілік.
Стресс
Жүйке жүйесінің зорығуы; ол эмоциялық және денелік күйге бірдей әсер етеді.
Компромисс
Кикілжің туындаған сәтте екі тараптың да кейбір ұстанымынан бас тартып, ортақ шешімге келуі.
I. Ұйымдастыру кезеңі: кіріспе сөз
Денсаулық мәселесі бүгінгі күні аса өзекті. Отбасының әлеуметтік жағдайы, аурулардың көбеюі, көңіл күйдің тұрақсыздығы және түрлі ортаға бейімделудің қиындауы бұл мәселенің көпқырлы екенін көрсетеді. Мұндай жағдайда мұғалімдер мен мамандардан жүйелі қолдау қажет.
Осы себепті денсаулықты сақтау, өз жағдайымызды басқара білу, келіспеушіліктің алдын алу, кикілжіңнің туу себептері мен одан шығу жолдарын түсіну мақсатында «Кикілжіңнің денсаулыққа әсері» тақырыбында тренинг өткізіледі.
II. Психологиялық тренинг
Сабақты көтеріңкі көңіл күй қалыптастыратын тыныс алу және елестету жаттығуынан бастаймыз (жағымды, баяу әуен ырғағымен).
Жаттығу кезеңдері
- 1 Денені бос ұстап, ыңғайлы отыру.
- 2 Көзді жұмып, тынышталып, бүкіл денені ойша шолу.
- 3 Өзіңді жағымды, көтеріңкі сезініп, өмірдегі жақсы сәттерді еске түсіру.
- 4 Өзіңді бүрі ашылмаған гүл ретінде елестету: күлтелер баяу ашылып, күнге ұмтылады. Содан кейін көзді ашып, қолды жеңіл сілкілеу.
Жылы қарым-қатынас
Ыңғайлы отырып, бір-бірімізге қарап, әдемі жымиып күлейік. Көңіл күйіміз әрқашан көтеріңкі болсын.
Денсаулыққа арналған тілектер (үлгілер)
- Денсаулық — адамның басты байлығы, оны сақтай білейік.
- Күлкі өмірді ұзартады, жүзімізден күлкі кетпесін.
- Көңіл күйіміз әрқашан тұрақты әрі көтеріңкі болсын.
III. Негізгі бөлім: миға шабуыл (сұрақ-жауап)
Талқылауға арналған сұрақтар
- Денсаулық дегенді қалай түсінесің? Денсаулық деген не?
- Кейде көңіл күйдің болмауына не себеп болады? Оның денсаулыққа әсері қандай?
- Кикілжің қандай жағдайда туындайды?
- Кикілжіңнің алдын қалай алуға болады? Кикілжің кезінде көңіл күй қалай өзгереді?
Неге бұл маңызды?
Көңіл күйдің тұрақсыздығы, қорқыныш, ашу және ұзаққа созылған уайым ағзаға қосымша салмақ түсіреді. Сондықтан кикілжіңді ерте кезеңде танып, оны мәдени түрде шешу — денсаулықты сақтаудың бір жолы.
Кикілжіңді жеңудің алғашқы қадамы — өз эмоцияңды тану және басқа адамға қысым көрсетпеу.
IV. Ситуациялық жағдайлар (рөлдік ойын)
Жағдай
Екі оқушы көшеде келе жатып бір-бірін қағып кетеді. Кикілжің туындап, төбелеске ұласу қаупі пайда болады.
Тапсырма
Кикілжіңнің себебін ойластырып, одан шығу жолын рөлге еніп көрсетіңдер. Төмендегі жайттарға назар аударыңдар:
- дөрекілік пен сөз саптауы;
- көңіл күйдің әсері;
- ұстамсыздық және өз сезімін қадағалай алмау;
- қарым-қатынасқа түсе алмау.
Психолог пікірі: кикілжің, стресс және қысым
Кикілжің әр адамға әртүрлі әсер етеді. «Конфликт» сөзі латын тілінен аударғанда «кикілжің» мағынасын береді және көбіне өткір эмоциялық күймен байланысты.
Кикілжің түрлері
- Жеке тұлғалық ішкі күйзеліс
- Екі адам арасындағы кикілжің
- Топтар арасындағы кикілжің
Қысым (прессинг)
Өз ойын зорлықпен мойындату, бұйырып-үстемдік ету, басқа адамды толық бақылауға алуға ұмтылу. Қысым әділетсіздікке ұрындырып, кикілжіңді ушықтырады.
Стресстегі сезімдер
Қобалжу, қорқу, ашулану, ызалану, әбігерге түсу, жек көру, уайым. Стресс — жүйке жүйесінің зорығуы.
Ашулану — өзін меңгере алмаумен байланысты. Ерік-жігері мықты адам орынсыз ашушаңдыққа берілмей, істі ақылмен өлшейді. Кикілжіңді болдырмау үшін екі тарап та бір шешімге келуге ұмтылуы керек.
Осы жағдайда ашуды ақылға жеңдіріп, жылы сөз арқылы ортақ шешімге келу — компромисс.
Ал келісім — ортақ мақсатқа жету үшін күш біріктіру, өзара қолдау көрсету.
V. Валеологиялық тренинг: өзіңді тез қалыпқа келтіру
1-кезең: ішкі сенім
Іштей қайтала: «Мен сабырлымын. Мен тынышталамын. Бәрі жақсы болады».
2-кезең: санау
Ашуың басылып, көңіл күйің орныққанша 10-ға дейін сана.
3-кезең: жеңіл массаж
Құлақ қалқанын жеңіл айналдыра сипа; басыңды қолыңмен қаусыра құшақтап, алақаныңды құлағыңа тигіз; мойынды сипап, иықты ысқыла.
VI. Қорытынды
«Біздің бақытымыздың оннан тоғызы — денсаулыққа байланысты». Өзіңді сыйлау — денсаулығыңды сыйлау.
Ғұмырды қысқартатын әсерлер
Бүгін біз кикілжіңнің денсаулыққа қаншалықты зиян екенін талқыладық. Әр жағдайда ақылмен ойлап, екінші адамға қысым жасамай, зорлыққа жол бермей, ашу-ыза мен жек көрушілікті ушықтырмай шешуге болады.
Өз денсаулығыңды да, өзгенің денсаулығын да ойлап, кикілжіңнің себептерін түсініп, салмақты шешім қабылдауға дағдыланайық. Кикілжіңнен аулақ жүрейік — ол адам денсаулығына зиян.