Оқушыларды түгелдеу
Сабақтың тақырыбы
Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары
Сабақтың мақсаты
1) Білімділік
Отанды қорғаудың маңызын және тәуелсіздіктің мәнін терең ұғындыру; Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары туралы Конституциялық заңды толық меңгерту және оны бағалай білуге үйрету.
2) Дамытушылық
Білім мен тәрбиені ұштастыра отырып, оқушылардың өздігінен ізденуіне, пікірін ашық айтуына және тұлғалық қабілетін дамытуға жағдай жасау.
3) Тәрбиелік
Отанды, туған ел мен жерді, халықты сүюге баулу; мемлекеттік нышандарды қастерлей білетін, оларды көздің қарашығындай қорғайтын патриот азамат тәрбиелеу.
Сабақтың сипаттамасы
Технологиясы
Өзін-өзі оқыту технологиясы, СТО стратегиясының элементтері.
Типі
Жаңа тақырыпты меңгерту сабағы.
Түрі
Аралас сабақ.
Әдістері
Топтастыру, ойтолғау, сұрақ-жауап, түсіндіру, көрсету, пікірталас.
Пәнаралық байланыс
Тарих, Адам және қоғам, әдебиет.
Көрнекілік және құралдар
Слайдтар, интерактивті тақта.
Өткізілетін орын
АӘД кабинеті.
Әдебиеттер
- АӘД оқулығы, 10-сынып. Авт.: Қ. Аманжолов, А. Тасболатов, Д. Майхиев, Б. Аманжолова. (Мектеп баспасы, 2010).
- АӘД журналы, №1 (2010).
- Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 4 маусымдағы №258 «Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары туралы» Конституциялық заңы.
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу.
- Үй тапсырмасын сұрау, бағалау.
- Оқушылар назарын жаңа тақырыпқа аудару.
- Интерактивті тақта қосылғанда Қазақстан Республикасының Әнұраны орындалады.
II. Негізгі бөлім: ойландырушы мәтіндер арқылы нышандарды ашу
Экранда Кеңес Одағының Батыры, қазақтың біртуар ұлы Бауыржан Момышұлының суреті көрсетіледі. Әр мәтіннен кейін оқушылар топпен талқылап, өз пікірін ұсынады.
1-мәтін: «Бір тиынның құны»
Бауыржан Момышұлы Ташкенттен қайтарда вокзалға келеді. Вокзал іші жолаушыларға толы болады. Үстінде полковник шеніндегі әскери киім. Сәл жүргеннен кейін жерге түсіп жатқан бір тиынды көреді. Еңкейіп алып, жеңімен сүртіп, қалтасына салады. Мұны жанынан өтіп бара жатқан орыс әйелі байқап: «Өзіңіз қандай полковниксіз? Жерден бір тиын алуға арланбайсыз ба? Ұят емес пе, жұрт не ойлайды?» — деп ренішін білдіреді.
Бауыржан оған тиынды ақша керек болғандықтан емес, сол арқылы азаматтық борышын атқарғанын айтады. Әйел қайта-қайта кешірім сұрап, кетіп қалады.
Сұрақ
Бауыржан жерден тиынды не үшін алды? Ол қандай азаматтық борышын өтеді?
Жауап жарияланғаннан кейін интерактивті тақта арқылы Мемлекеттік Елтаңба туралы толық мәлімет беріледі.
2-мәтін: «Көгілдір мата»
Ұрыс даласында жау қоршауында қалған бөлім қоршаудан шығу мүмкін еместігін түсінеді. Ұрыс саябырлаған сәтте бөлім командирі сенімді жауынгерлерді іріктеп, тапсырма береді. Жауынгерлер өздеріне берілген көгілдір матаны киімдерінің ішіне орап алады. Олар командирімен және жолдастарымен көздеріне жас алып қоштасып, жолға шығады. Кейін бұл әскери бөлім қайта жасақталып, өз атағын сақтап қалады.
Сұрақ
Командир жауынгерлерге нені тапсырды? Бөлім өз атағын қалай сақтап қалды?
Интерактивті тақта арқылы Мемлекеттік Ту туралы толық мәлімет ұсынылады.
3-мәтін: «Әнмен айтылған ант»
Ұрыс кезінде қолға түскен жауынгерлерден жау офицерлері қанша қинаса да, ешқандай мәлімет ала алмайды. Ақырында оларды атуға шешім қабылдайды. Жар басында қатар тұрған жауынгерлердің жанарынан Отанға деген сүйіспеншілік көрінеді. Ажал алдында тұрса да, олар өлімнен қорықпай, Отан алдындағы антқа беріктігін дәлелдейді. Үкім орындалар сәтте кеудесін кере ұстап, асқақ ән шырқайды. Мылтық үні шыққанда да ән әуені аспанда қалықтап тұрғандай болады.
Сұрақ
Жауынгерлер орындаған ән қандай ән?
Авторлары
- Сөзі: Жұмекен Нәжімеденов, Нұрсұлтан Назарбаев
- Әні: Шәмші Қалдаяқов
Мемлекеттік Гимн мәтіні («Менің Қазақстаным»)
Алтын күн аспаны,
Алтын дән даласы.
Ерліктің дастаны —
Еліме қарашы!
Ежелден ер деген,
Даңқымыз шықты ғой.
Намысын бермеген,
Қазағым мықты ғой!
Қайырмасы
Менің елім, менің елім,
Гүлің болып егілемін,
Жырың болып төгілемін, елім!
Туған жерім менің — Қазақстаным!
Ұрпаққа жол ашқан,
Кең байтақ жерім бар.
Бірлігі жарасқан,
Тәуелсіз елім бар.
Қарсы алған уақытты,
Мәңгілік досыңдай.
Біздің ел бақытты,
Біздің ел осындай.
Конституциялық міндет: мемлекеттік нышандарды құрметтеу
ҚР Конституциясы, 34-бап, 2-бөлім
Әркім Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандарын құрметтеуге міндетті.
ҚР Конституциясы, 36-бап, 1-бөлім
Қазақстан Республикасын қорғау — оның әрбір азаматының қасиетті парызы және міндеті.
Заңнама және ресми сипаттамалар
Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары 2007 жылғы 4 маусымдағы №258 «Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары туралы» Конституциялық заңымен бекітілген. Заңның 1-тарауының 1-бабында Мемлекеттік Ту, Мемлекеттік Елтаңба, Мемлекеттік Гимн Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары екені көрсетілген.
Мемлекеттік Ту
Ортасында шұғылалы күн, оның астында қалықтап ұшқан қыран бейнеленген тік бұрышты көгілдір түсті мата. Тудың сабы жағында ұлттық өрнек тік жолақ түрінде нақышталған. Күн, оның шұғыласы, қыран және ұлттық өрнек — алтын түстес. Ені мен ұзындығының арақатынасы: 1:2.
Автор: Шәкен Ниязбеков.
Мемлекеттік Елтаңба
Дөңгелек нысанда, көгілдір түс аясында шаңырақ (киіз үйдің жоғарғы күмбез тәрізді бөлігі) бейнеленген. Шаңырақты айнала күн сәулесіндей тараған уықтар шаншылған. Оң және сол жағында қанатты пырақтар орналасқан. Жоғарғы бөлігінде — бес бұрышты жұлдыз, төменгі бөлігінде — «QAZAQSTAN» жазуы бар. Бейнелер мен жазу алтын түстес.
Авторлары: Шота-Аман Уәлиханов, Жандарбек Мәлібеков.
Мемлекеттік Гимн
Осы Конституциялық заңда көзделген жағдайларда орындалатын музыкалық-поэтикалық туынды.
Нышандарды пайдалану тәртібінен маңызды үзінділер
Туды орналастыру және көтеру
Мемлекеттік Ту мемлекеттік органдардың, министрліктердің, орталық және аумақтық бөлімшелердің, соттардың, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың, мемлекеттік ұйымдардың ғимараттарында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының шетелдегі елшіліктерінде міндетті түрде көтеріледі және орналастырылады.
Әнұранның орындалуы
- Президент қызметіне кіріскен кезде (ант бергеннен кейін).
- Парламент сессияларының ашылуы және жабылуы кезінде.
- Ұлттық және мемлекеттік мерекелерде, сондай-ақ өзге де салтанатты іс-шараларда.
- Теле-радиоэфирде тәулік сайын хабар тарату басталғанда және аяқталғанда.
Әнұран көпшілік алдында орындалғанда қатысушылар орнынан тұрып тыңдайды (немесе бірге айтады). Қазақстан Республикасының азаматтары оң қолын жүрек тұсына қояды.
Жауаптылық туралы ескерту
Мемлекеттік Туды, Мемлекеттік Елтаңбаны және олардың бейнелерін заң талаптарын бұза отырып пайдалану, Мемлекеттік Гимнді орындау тәртібін бұзу немесе мемлекеттік нышандарды қорлау Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен жауаптылыққа әкеп соғады.
IV. Қорытынды бөлім
«Кім жылдам?» ойыны
Әр оқушыға Әнұран мәтінінің жолдары қиынды түрінде беріліп, оларды дұрыс ретпен құрастыру тапсырылады. Бұл кезеңде оқушылардың есте сақтау қабілеті тексеріледі.
V. Үй тапсырмасы және бағалау
АӘД оқулығы бойынша: Тарау I, Сабақ 5 — «Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары туралы заң». Оқушылардың білімі бағаланып, сабақтың аяқталғаны хабарланады. Соңында Мемлекеттік Гимн («Менің Қазақстаным») орындалады.
Сабақты дайындаған
АӘД пәні оқытушы-ұйымдастырушысы: ұлан ефрейтор А. Қасымов