Күннің жылынуы
Сабақтың барысы
Бұл сабақ жоспары мезолит дәуірінің табиғи-климаттық өзгерістерін, сол өзгерістердің шаруашылық пен қоғамға ықпалын түсіндіруге бағытталған. Оқушылар топтық тапсырмалар, сұрақ-жауап және постер қорғау арқылы негізгі ұғымдарды меңгереді.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды шеңберге тұрғызып, бір-біріне жылы тілек айтқызу. Сабаққа назар аударту және жағымды психологиялық ахуал қалыптастыру.
II. Үй тапсырмасын сұрау
Формат: сұрақ-жауап арқылы топқа бөлу
Бағыттаушы сұрақтар
- Адамзат баласының тас құралдарды өндірген және пайдаланған уақыты қалай аталады?
- Жер бетіндегі тірі организмдердің ішіндегі ең жоғары даму сатысындағысы кім?
- Мезолит дәуірінде паналаған баспана түрі қандай болды?
- Алғашқы адамның кәсібінің бір түрін ата.
- Алғашқы кезеңдегі алып аңдардың бірін ата.
- Аң аулауда қолданылған қысқа сапты ағаш найза қалай аталады?
- Қазақстанда қай өзеннің бойынан алғашқы адамдардың іздері табылды?
- Тас құралдың жүзін ұсақ ойықтар арқылы өңдеу қалай аталады?
- Ас ішетін құралдың атауы қандай?
- Жаңа тас дәуірі қалай аталады?
Қысқа анықтамалар (топтастыруға арналған)
1-топ
- Т
- тас дәуірі
- А
- адам
- Л
- лашық
- А
- аң аулау
- П
- піл
2-топ
- Д
- дротик
- А
- Арыстанды өзені
- Р
- ретушь әдісі
- Ы
- ыдыс
- Н
- неолит
3-топ
- М
- мүйіз
- А
- аналық ру
- Қ
- қырғыш
- С
- садақ
- А
- Азия
- Т
- тесе
4-топ
- Ж
- жебе
- І
- ірі тастар
- Г
- гарпун
- Е
- еңбек құралдары
- Р
- ру
Қосымша: топтарға электронды тест тапсырмаларын орындату және нәтижесін бағалау парағына белгілеу.
III. Жаңа сабақ
Оқушылар топпен жұмыс істеп, постер дайындайды және қорғайды. Негізгі тақырыптар:
-
1) Күннің жылынуы
Табиғи-климаттық өзгерістердің адам өмірі мен шаруашылыққа ықпалын түсіндіру.
-
2) Мезолит заманының тұрақтары
Тұрақтардың орналасуы, ерекшелігі және сирек кездесуі нені білдіретінін талдау.
Орта тас ғасырының ерекшеліктері
Палеолиттің соңы мен мезолиттің басында ірі табиғи-климаттық өзгерістер болды: жер бетін жапқан мұздықтар еріп, қазіргі кезеңге ұқсас өсімдіктер мен жануарлар дүниесі қалыптаса бастады.
Мезолит — б.з.б. 12–5 мыңжылдықтар аралығын қамтитын кезең. Осы дәуірдің маңызды белгісі — ұсақ тас қалақшалардан жасалған микролиттер.
Негізгі ұғым
Микролит — ұзындығы шамамен 1–2 см болатын ұсақ жаңқа тастардан жасалған құрал.
Б.з.б. 8 мыңжылдықта Қазақстан жерінде климат қолайлы бола түсті. Күннің жылынуына байланысты бұрынғыдай күрделі баспана салу қажеттілігі азайды. Ғалымдар мезолит дәуіріне тән үрдістердің қатарында жануарларды қолға үйрету мен дәнді дақылдарды өсіру бағыттарының қалыптаса бастағанын атап көрсетеді.
Қоғамдағы өзгерістер
Орта тас ғасырында қоғам өмірінде елеулі өзгерістер жүрді. Ең маңыздысы — шаруашылықтың жаңа түрлерінің қалыптасуы: егіншілік пен мал шаруашылығы біртіндеп дамып, адам тіршілігінің тұрақтануына ықпал етті.
Егіншілік
Шамамен 10 мың жыл бұрын егіншілік белгілері байқала бастады.
Мал шаруашылығы
Аңшылықпен қатар дамып, кейіннен дербес шаруашылық саласына айналуына негіз қалады.
Сабақты бекіту
Стратегия: «Білім қабырғасы»
Талқылау сұрақтары
- Мезолит дәуірінде қандай өзгерістер орын алды?
- Мал өсірудің аңшылықтан қандай айырмашылығы бар?
- Мезолит ескерткіштері Қазақстанның қай өңірлерінен табылды?
- Мезолит заманы тұрақтарының сирек кездесуі нені білдіреді?
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау
Бағалау парағы арқылы жеке және топтық жұмысты қорытындылау.
Үйге тапсырма
§8 — мазмұндау.