Қазақша рефераттар

Антоним болатын сөздерді табу

Сабақтың тақырыбы: Антонимдер

1) Ұйымдастыру

Сабақ мақсаты мен жұмыс тәртібі таныстырылады, сыныптың дайындығы тексеріледі.

2) Үй тапсырмасын тексеру

А) 83-жаттығу

Орындалған тапсырма талданады, қателер түзетіледі.

Ә) Лексика дегеніміз не?

Оқушылар сөздік құрам туралы түсінігін жүйелейді.

Б) Омоним дегеніміз не? Көп мағыналы сөзден айырмашылығы қандай?

Мысалдар арқылы омоним мен көп мағыналылықтың айырмасы нақтылап айтылады.

В) Синоним дегеніміз не?

Синонимдерге мысал келтіріп, мәндес сөздердің қызметі талқыланады.

3) Жаңа сабақ

Суреттер арқылы түсіндіру

Мұғалім қарама-қарсы мағынаны сурет арқылы байқатып, анықтаманы оқушылармен бірге шығарады.

Мысал

Биік ағаш — аласа ағаш

Мысал

Үлкен тау — аласа тау

Тілімізде мағыналары бір-біріне қарама-қарсы келетін сөздер бар. Осындай сөздер антонимдер деп аталады.

Ескерту: антонимдер мен болымды–болымсыздық мағыналары бірдей емес.

Антонимдер мен болымды–болымсыздықты салыстыру (Венн диаграммасы логикасы)

Антонимдер

  • Жақсы — жаман
  • Ал — бер
  • Сулы — құрғақ
  • Көңілді — қапалы

Ортақ белгі

Екеуі де мағынада белгілі бір деңгейде қарсылық білдіреді, бірақ жасалу жолы мен мағыналық қатынасы әртүрлі.

Болымды–болымсыз

  • Жақсы — жақсы емес
  • Ал — алма
  • Бер — берме
  • Сулы — сусыз
  • Көңілді — көңілсіз

Оқулықпен жұмыс

87-жаттығу

  1. 1) «Қандай әсем сөйлейді!» сөйлемінің мағынасын ашу.
  2. 2) «Әсем, тез, шебер, зор» сөздерінің антонимдерін табу:
    • әсем — нашар
    • тез — жай, баяу
    • шебер — олақ
    • зор — пәс

88-жаттығу: «Жүректілік»

Синонимдер

  • күшті
  • батыл
  • ер жүрек

Қатысты сөздер

  • қайғы
  • қасірет
  • күші
  • шымырлығы

Антонимдер

  • ізгілік — зұлымдық

4) Сергіту сәті және өз бетімен жұмыс

Ойын: «Кім тапқыр?»

«Миға шабуыл» стратегиясы арқылы оқушылар антонимдік мағынаға құрылған мақал-мәтел, жұмбақ, жаңылтпаш құрастырады (1–2 үлгі).

Мақал-мәтелдер

  • Жіптің ұзыны, сөздің қысқасы жақсы.
  • Дұшпан күлдіріп, дос жылатып айтады.

Жұмбақтар

  • Үсті тас, асты тас, ортасында піскен ас. (таба нан)
  • Аяғы бар, басы бар, арқалаған тасы бар. (тасбақа)

Жаңылтпаштар

  • Ақ тайлақ ақ па? Қара тайлақ ақ па?
  • Күн бе, түн бе, пілге мінбе.

Үлестірме қағаздармен жұмыс: «Ажырату диктанты»

Антонимдер

  • Жіптің ұзыны, сөздің қысқасы жақсы.
  • Дұшпанға тастай қатты бол, досыңа балдай тәтті бол.
  • Дұшпан күлдіріп айтады, дос жылатып айтады.
  • Жаман сөз — жанға кірген тікен, жақсы сөз — таусылмайтын кен.

Болымды–болымсыз

  • Мал сақтама, ар сақта.
  • Малыңа сүйенбе, арыңа сүйен.
  • Атаңның баласы болма, адамның баласы бол.
  • Жүйелі сөз жүйесін табар, жүйесіз сөз иесін табар.
  • Ердің өзіне қарама, сөзіне қара.

Сабақты бекіту

1) Маусым тақырыбы арқылы талдау

«Қазір қай мезгіл?» сұрағы қойылып, Абайдың күз туралы өлеңінен үзінді оқылады. Оқушылар антоним болатын сөздерді табады.

Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,
Күз болып дымқыл тұман жерді басқан.
Білмеймін тоңғаныма, тойғаныма,
Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.

Табылатын антонимдер (үлгі)

  • суық — жылы
  • аспан — жер
  • дымқыл — құрғақ

2) «Топтастыру» стратегиясы

  • Антонимдер

    Мағыналары бір-біріне қарама-қарсы сөздер.

  • Болымды–болымсыздық

    Сөздің не қимылдың болуын/болмауын білдіретін грамматикалық-мағыналық қатынас.

  • Қолданылу орны

    Мақал-мәтелдерде, жұмбақтарда жиі кездеседі.

  • Көркемдік қызметі

    Ойды бейнелі, әсерлі жеткізуге көмектеседі.

Бағалау және үй тапсырмасы

5) Бағалау

Жауап беру белсенділігі, тапсырмаларды орындау сапасы және дәлелдеу мәдениеті бойынша қорытынды баға қойылады.

6) Үйге тапсырма

  • 1 89-жаттығу.
  • 2 Ережелерді жаттау.
  • 3 Антонимі бар 5 мақал-мәтел және 3 жұмбақ жазып келу.