Томирис кім
Ақтөбе қаласы • №33 қазақ жалпы білім беретін мектеп
Тарих пәні мұғалімі: Жұрмағамбет Қобылан Қалтайұлы
«ХХІ ғасыр көшбасшысы» танымдық сайысы
Мақсаты
- Оқушыларды қазіргі заман талабына сай терең білім алуға ынталандыру.
- Қазіргі ғылыми білім негізінде дүниежүзі өркениетінің құндылықтарымен қарулануға ниет қалыптастыру.
- Оқушылардың жан-жақты білімін дамыту, ойлау және сөйлеу қабілеттерін шыңдау.
Формат
- Сабақ түрі
- Танымдық сайыс
- Әдіс-тәсіл
- Сұрақ-жауап, пікірталас, ойын
- Қатысушылар
- 8 сайыскер, жүргізуші, әділқазылар
Сабақтың барысы
Кіріспе сөз
Армысыздар, қадірменді ұстаздар, оқушылар және ақ ниетпен келген қадірлі қонақтар!
Сайыс құрылымы
Сайыс 4 кезеңнен тұрады. 1–2 кезеңнен кейін ұпайы аз жинаған 5 оқушы келесі екі кезеңге өте алмайды. Ұпайы жоғары қатысушылар сайысты жалғастырады.
- I кезең — Бәйге
- II кезең — Дода
- III кезең — Кім жылдам?
- IV кезең — Жорға
I кезең — Бәйге
«Атың жақсы болса — ер жігіттің пырағы,
Балаң жақсы болса — жан мен тәннің шырағы.»
-
1) Жазбаша тарихтың негізін салушы
A) Алаша • B) Геродот • C) Рашид ад-дин • D) Әл-Фараби
-
2) Қазақстан тарихы қанша кезеңге бөлінеді?
A) 4 • B) 5 • C) 3 • D) 2
-
3) Гомердің «Илиада» поэмасы бойынша қай қаланың орны табылды?
A) Баласағұн • B) Афина • C) Троя • D) Александрия
-
4) Халықтардың тұрмыс-тіршілігін, рухани мәдениетін, шежіресін зерттейтін ғылым
A) Археология • B) Этнография • C) Антропология • D) Топонимика
-
5) Ежелгі түріктер қандай жазуды пайдаланды?
A) Ұйғыр жазуы • B) Иероглиф • C) Сына жазу • D) Пиктография
-
6) А. Байтұрсынов қай әліпбиді жетілдірді?
A) Латын • B) Кириллица • C) Иероглиф • D) Араб
-
7) Көне замандардың жазба құжаттары қайда сақталады?
A) Мұрағатта • B) Баспада • C) Мектепте • D) Театрда
-
8) Жыл санауды алғаш кімдер ойлап тапты?
A) Египеттіктер • B) Қазақтар • C) Римдіктер • D) Шумерлер
-
9) Қазақстандағы ең биік нүкте
A) Қаратау • B) Ұлытау • C) Алатау • D) Хантәңірі шыңы
-
10) Түркі халықтарының рухани орталығы ретінде қай қала қалыптасты?
A) Ақтау • B) Атырау • C) Түркістан • D) Алматы
-
11) Қола қандай металдардың қоспасынан дайындалды?
A) Мыс пен темір • B) Мыс пен қалайы • C) Қорғасын мен қалайы • D) Қалайы мен темір
-
12) Сақ-скиф жеріне басып кірген грек-мақедон әскерінің қолбасшысы
A) Ескендір Зұлқарнайын • B) Дарий • C) Гобри • D) Пероз
-
13) «Алтын адам» қай қорғаннан табылды?
A) Күлоба • B) Қаратау • C) Есік қорғаны • D) Берел
-
14) Ғұн билеушісінің атағы
A) Тәңірқұты • B) Король • C) Хан • D) Шаньюй
-
15) Түрік қағанатын құрған кім?
A) Бумын • B) Аттила (Еділ) • C) Мөде • D) Тұман
II кезең — Дода
«Таза мінсіз асыл тас су түбінде жатады.
Таза мінсіз асыл сөз ой түбінде жатады.»
I сайыскер
- Түрік қағанаты қай жылы құрылды? (552 ж.)
- Қазақтың қай ханы алғаш Ресей бодандығын қабылдауға ниет білдірді? (Әбілқайыр)
- Тарих деректері нешеге бөлінеді? (2)
- Алғашқы қоғам дәуірінде адамдардың тұрақты түрде бірге өмір сүрген тобы қалай аталды? (Тайпа)
- Хаммурапи заңында қанша бап бар? (382)
II сайыскер
- Ең ежелгі жылнаманы кім жазғызған? (Египет патшалығы)
- Әл-Фараби қай қалада дүниеге келген? (Отырар)
- «Дарабоз» атанған батыр кім? (Қабанбай)
- Абылай хан ресми түрде қай жылы хан болып сайланды? (1771 ж.)
- ҚР Каспий теңізі арқылы қай мемлекетпен шектеседі? (Әзербайжанмен)
III сайыскер
- Сақтардың негізгі баспанасы қандай? (Киіз үй)
- Қазақстанда қаншаға жуық өзен бар? (82 мыңға жуық)
- Ежелгі түркі ескерткіш жазулары қай жерден табылған? (Орхон өзені бойынан)
- Ұлы Жібек жолы қай ғасырда қалыптасты? (Б.з.б. II ғ. соңы)
- Әл-Фараби түрік және араб тілдерінен басқа қандай тілді меңгерген? (Парсы)
IV сайыскер
- Ұлы Жібек жолы қай елден басталды? (Қытай)
- Қазақ хандығы құрылу қарсаңында Ақ Орданы кім басқарды? (Әбілқайыр)
- «Ауызша тарих» ұғымын тұңғыш қолданған ғалым кім? (А. Невинс)
- Әйгілі қазақ билері жасауға қатысқан заң қалай аталады? (Жеті жарғы)
- Мемлекет құрған этностар саны қанша? (200)
V сайыскер
- Қазақ шежіресін кім хатқа түсірген? (М. Ж. Көпеев)
- Ханның мұрагері қалай аталды? (Сұлтан)
- Қазақстан аумағында тараған ең ежелгі дін қайсы? (Заратуштралық)
- Қазақ халқының ежелгі негізгі баспанасы қандай? (Киіз үй)
- Жоңғар қонтайшысына суырыпсалма шешендік сөз айтқан би кім? (Қазыбек би)
VI сайыскер
- Киіз үйдің алғашқы нұсқасы қай кезеңде жасалды? (Қола дәуірі)
- Қожа Ахмет Йасауи кесенесі қай қалада орналасқан? (Түркістан)
- Ыбырай Алтынсарин қазақ қыздарына арнап мектепті қай жерде ашты? (Ырғыз)
- Ш. Уәлиханов Сібір кадет корпусына қай жылы оқуға түсті? (1857 ж.)
- 1836–1838 жылдардағы көтеріліс басыларының бірі, жауынгер ақын кім? (Махамбет)
VII сайыскер
- Абылай хан қай жылы дүниеге келді? (1711 ж.)
- Қобыз атасы кім саналады? (Қорқыт)
- Қазақстан жер көлемі жағынан дүниежүзінде нешінші орында? (9-орын)
- Дүние жүзінде шамамен қанша этнос бар? (3000)
- Ономастика ғылымының қай саласы жер-су атауларының тарихын зерттейді? (Топонимика)
VIII сайыскер
- ҚР қанша облыстан тұрады? (14)
- Б.з. V ғасырындағы ғұндардың батысқа жорығын кім басқарды? (Аттила)
- Дана әрі әділ деген атағы шыққан хан кім? (Тәуке)
- 1924–1928 жылдары Қазақстанның астанасы қызметін атқарған қала қайсы? (Қызылорда)
- Ежелгі адам тері өңдеуде қандай құрал пайдаланған? (Қырғыш)
III кезең — Кім жылдам?
«Палуанға бәйге жоқ, алысқанын жықпаса.
Тұлпарыңды мақтама, топтан озып шықпаса.»
-
1) Ең қадірлі адам?
Ана
-
2) Мұсылмандардың қасиетті айы, қасиетті күні, күні-түні аталған ұғымдар
Рамазан, Жұма, Қыдыр
-
3) Сөз өнері жарысы
Айтыс
-
4) Ақтөбе қаласының іргетасы қай жылы қаланды?
1869 ж.
-
5) Алматы қаласының бұрынғы атауы
Верный
-
6) Томирис кім?
Сақ патшайымы
-
7) Ұлттық аспап
Домбыра
-
8) Бір жылда қанша күн бар?
365
-
9) ҚР астаналары болған қалалар
Орынбор, Қызылорда, Алматы, Астана
-
10) Соғыста ерлік көрсеткен адам
Батыр
-
11) Айт мейрамында айтылатын ән
Жарапазан
-
12) Адам алғашқы құралды неден жасады?
Тастан
-
13) Төле би неше жасында қайтыс болды?
93 жасында
-
14) Ы. Алтынсарин Орынбор шекаралық комиссиясы жанындағы мектепті қандай белгімен бітірді?
Алтын
-
15) А. Құнанбаевтың анасының есімі
Ұлжан
-
16) Ш. Уәлиханов қай жерде дүниеге келді?
Қостанай облысы, Құсмұрын бекінісі
-
17) Наурыз мейрамын тойлауға қай кезде тыйым салынды?
КСРО құрамында болған кезеңде
«Жүзден жүйрік озар»
IV кезең — Жорға
«Жаңа үйреткен жас тұлпар жарысқалы келгенмін,
Танымайтын жаттарға танысқалы келгенмін.»
Тұлғалар
-
20 ұпай
Қожа Ахмет Йасауи кесенесінде қанша бөлме бар?
35
-
30 ұпай
Айша бибі кесенесі қай қалада орналасқан?
Тараз
-
40 ұпай
А. Құнанбаевтың қанша қара сөзі бар?
50-ге жуық
Даталар
-
20 ұпай
Абылай хан қай жылы қайтыс болды?
1781 ж.
-
30 ұпай
Ш. Уәлиханов кадет корпусын қай жылы бітірді?
1853 ж.
-
40 ұпай
Ы. Алтынсарин алғаш рет қай жылы ұстаздық етті?
1864 ж.
Өнер
-
20 ұпай
Наурыз мейрамында қандай ұлттық ойындар ойналады?
Бәйге, күрес, көкпар, қыз қуу, теңге алу және т.б.
-
30 ұпай
Төкпе күйдің майталман шебері кім?
Құрманғазы
-
40 ұпай
Тәттімбеттің қанша күйі болған (замандастарының айтуынша)?
40-тан астам
Ғалымдар
-
20 ұпай
Ш. Уәлихановтың 150 жылдығына арнап бес томдық еңбегін құрастырған кім?
Әлкей Марғұлан
-
30 ұпай
1920-жылдары қазақ тіліндегі алгебра оқулығын құрастырған кім?
Қаныш Сәтбаев
-
40 ұпай
Ұлт-азаттық қозғалыс жетекшісі, мемлекет қайраткері, ақын, публицист; қазақ тіл білімі мен әдебиеттанудың негізін салушы кім?
А. Байтұрсынов
Қорытынды
Қорытынды сөз және жеңімпаздарды анықтау үшін сөз әділқазылар алқасына беріледі.