ШЫБЫН ЖӘНЕ КӨБЕЛЕК

Балаларды дамытуға арналған психологиялық ойындар және интербелсенді жаттығулар

Төмендегі ойындар мен жаттығулар баланың зейінін, қабылдауын және ойлауын жүйелі дамытуға бағытталған. Нұсқауларды жас ерекшелігіне қарай жеңілдетіп немесе күрделендіріп, ойын түрінде өткізген тиімді.

Зейін Қабылдау Ойлау Тілдік белсенділік

I. Зейінді дамыту және тәрбиелеу жаттығулары

Зейінді аудару қабілетін дамыту

Балаға әртүрлі сөздерді айтыңыз: үстел, кереует, кесе, қарындаш, дәптер, кітап, тоғай, шанышқы және т.б. Алдын ала келісім бойынша, бала белгілі бір сөздерге қимылмен жауап беруі керек.

Мысал ереже

Егер бала жануарды білдіретін сөзді естісе, алақанын соғады.

Ескерту

Бала шатасып қалса, тапсырманы сабырмен қайталап, ережені қайта нақтылаңыз.

Бұл және ұқсас жаттығулар зейінділікті, зейіннің бөлінгіштігін және аударылу жылдамдығын дамытады. Сонымен қатар баланың ой-өрісін кеңейтіп, танымдық белсенділігін арттырады.

Мұндай ойындарды балалар тобымен жарыс түрінде ұйымдастыру тиімді.

Зейіннің тұрақтылығы мен жинақтылығын дамыту

Қағазға кездейсоқ ретпен әріптер басылған 5 жолдық мәтін дайындаңыз. Әр жолда шамамен 30 әріп болсын. Бала әр жолды мұқият қарап, әріптердің арасынан 3–5 әріптен тұратын сөздерді құрап, оларды тауып астын сызуы керек.

Табыстылық көрсеткіші

Табылған дұрыс сөздер саны
Тапсырманы орындау жылдамдығы

Зейінді әрі қарай жаттықтыру үшін осыған ұқсас материалды өзіңіз дайындаңыз: әріптерді компьютерде теруге немесе қолмен жазуға болады. Балаларға қызықты болуы үшін күлкілі сөздер ойлап табыңыз — бұл тәсіл әдетте жақсы мотивация береді.

II. Қабылдауды дамыту және қалыптастыру жаттығулары

«Дыбыстарды анықта» жаттығуы

Бұл жаттығу фонематикалық ажырату қабілетін дамытуға арналған. Аталған қабілет оқуға, жазуға және шетел тілдерін меңгеруге берік негіз болады.

Балаға түрлі заттар бейнеленген суреттерді ұсыныңыз. Алдымен баланың заттарды танитынын тексеріңіз. Содан кейін кез келген сөзді айтып, сол дыбыстан басталатын затты көрсетуді сұраңыз.

Мысал

Сіз «сүт» дейсіз, бала сиыр суретін көрсетеді, өйткені екеуі де «с» дыбысынан басталады.

Геометриялық пішіндерді қабылдауды дамыту

Балаға әртүрлі геометриялық фигуралар бейнеленген суреттерді көрсетіңіз. Білетін пішіндерінің атауын сұраңыз, ал білмейтіндерінің атауын өзіңіз айтыңыз.

Келесі кезеңде өзіңіз атаған пішіндердің суретін салуды өтініңіз: дөңгелек, шаршы, төртбұрыш, үшбұрыш, эллипс.

Пішіндерді толықтыру арқылы қабылдау дәлдігін дамыту

Балаларға сызықпен салынған, бірақ аяқталмаған әртүрлі геометриялық пішіндерді көрсетіңіз. Баладан сол пішіндерді аяқтап шығуын сұраңыз.

III. Ойлауды дамыту және қалыптастыру жаттығулары

Заттарды салыстыру: ойлау тәсілдерін дамыту

Салыстыру үшін балаға төмендегі сөз жұптарын ұсыныңыз. Бала әр жұпты көз алдына елестетіп, кейін ұқсастығы мен айырмашылығын айтуы керек.

1.Шыбын және көбелек
2.Үй және үйшік
3.Үстел және орындық
4.Кітап және дәптер
5.Су және сүт
6.Балта және балға
7.Пианино және скрипка
8.Қытықтау және сипау
9.Тентектік және төбелес
10.Қала және ауыл

Жетелеуші сұрақтар

«Сен шыбынды көрдің бе? Ал көбелекті ше?»
«Шыбын мен көбелек ұқсай ма, жоқ па?»
«Несімен ұқсайды? Қандай айырмашылықтары бар?»

Бағалау

Бала қанша сөз жұбын дұрыс салыстырды?
Оған қайсысы оңай: ұқсастықты табу ма, әлде айырмашылықты ажырату ма?
Жауаптары негізгі белгілерге сүйене ме, әлде кездейсоқ белгілерге ме?

Байқау бойынша, балалар көбіне ұқсастықты табуда қиналады. 6–7 жастағы бала салыстыруды дұрыс жүргізе білуі тиіс: ұқсастық белгілерін де, айырмашылық белгілерін де негізгі мәнді қасиеттері бойынша ажыратуы маңызды.

«Сөзді аяқта»: ойлау жылдамдығын дамыту

Балаға ойын ұсыныңыз: сіз сөздің бірінші буынын айтасыз, ал бала жалғастырып аяқтайды. «Менің не айтқым келетінін тап: Ба...» — деп ойынды бастаңыз.

Ұсынылатын 10 буын

ба, са, ша, та, да, жа, же, ше, ке, бе

Егер бала тапсырманы жеңіл әрі жылдам орындаса, әр буынға бір ғана сөз емес, мүмкіндігінше бірнеше сөз ойлап табуын сұраңыз.

Мысал (ба-)

бала, батыр, бақа, балапан, барабан және т.б.

Жауаптың дұрыстығымен қатар уақытты да белгілеңіз. Бұл көрсеткіш ойлау үдерісінің жылдамдығын, тапқырлығын, тілдік және сөйлеу белсенділігін бағалауға көмектеседі.

Автор туралы мәлімет

Өңір: Атырау облысы, Құрманғазы ауданы
Мекеме: «Мерей» балабақшасы
Педагог-психолог: Наурызбаева Б. Т.