Өсімдіктер мен жануарлар
Мақсаты мен тәрбиелік бағыты
Сабақтың басты мақсаты — оқушыларға экологиялық білім беру, табиғаттың тіршілік көзі екенін ұғындыру және адамның ақыл-ойы табиғаттың ұлы заңымен үйлесім табуы қажет екенін түсіндіру. Сонымен қатар қоршаған ортаны қорғау, ядролық апаттың алдын алу мәселелерін қарастырып, талдау жүргізу көзделеді.
Құндылықтар
- Туған жер табиғатын қорғау және аялау
- Үлкенге құрмет, кішіге ізет
- Қоғамда өз орнын табуға бағыттау
Нәтиже
Оқушылар экологиялық мәселелердің адам өміріне ықпалын түсініп, табиғатқа жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастырады. Тақырыпты презентация, пікірталас және командалық жұмыс арқылы меңгереді.
Сабақтың ұйымдастырылуы
Сабақ 11-сыныптың биология оқулығындағы соңғы тарау негізінде ұйымдастырылып, сынып екі топқа бөлінеді. Алдын ала оқушыларға «Қазақстанның экологиялық жағдайы» тақырыбында шығармашылық жұмысты слайд түрінде дайындау тапсырылды. Жұмыста қосымша дереккөздерді пайдалану, материалдың нақтылығын сақтау және мазмұнды көркем жеткізу талап етілді.
Сабаққа ауылдағы су канал қызметкерлері, СОРЭС өкілдері және ауылдық аурухана мамандары шақырылып, оқушылардың сұрақтарына жауап беру және өмірлік тәжірибемен бөлісу жоспарланады.
Кіріспе сұрақтар
- 1Болашақта қандай мамандық иесі болғың келеді?
- 2Қанша жаста отбасы құрғың келеді?
- 3Ата-ана болғанда балаларыңның қандай мемлекетте өмір сүргенін қалайсың?
- 4Табиғатымызды бағалау үшін не істеуіміз қажет?
Шығармашылық жұмыс және талдау
Оқушылардың ойы тыңдалғаннан кейін Жуасбек Арманның шығармашылық жұмысы қарастырылады. Соңында табиғатқа әсер етуші факторларды жіктеуге арналған кесте толтыру тапсырмасы беріледі: қай топ бірінші әрі дұрыс орындаса, тақтаға шығып қорғайды.
Негізгі сұрақтар топтамасы
Төмендегі сұрақтар презентация мазмұнын тереңдетіп, экологиялық ұғымдарды жүйелеуге бағытталған. Сұрақтар командалық жарыс форматына бейімделген.
Экология және қоғам
- Қазақстанның экологиялық жағдайы адамдарға қалай әсер етеді?
- Арал тағдыры — ғаламдық проблема. Мұны қалай түсіндіресің?
- ЮНЕСКО шешімі қандай нәтиже берді?
- ХХ ғасыр адамзатқа несімен қиын болды?
География және табиғи нысандар
- Үстірт деген не? Ол туралы не білесің?
- Барса-Келмес қорығы қайда орналасқан? Ол туралы қандай аңыз білесің?
- Қазақстанның жер көлемі қанша?
- Еліміздің топырақ түрлері қандай?
Топырақ түзілу факторлары
- Бастапқы аналық жыныстар
- Ауа райы
- Жер бедері
- Уақыт
- Өсімдіктер мен жануарлар
- Адамның шаруашылық әрекеті
Су және санитария
- Еліміздің су ресурстары туралы не айтуға болады?
- Су қабатын зерттейтін сала қалай аталады?
- Мал қора мен монша ауызсу көзінен қандай қашықтықта орналасуы керек? Неліктен?
- Дистильденген су неліктен зиян болуы мүмкін?
- Жер үсті және жер асты суларын қалай пайдаланамыз? Қайсысы санитарлық тұрғыдан таза?
- Судың түрлерін құрамындағы қандай химиялық заттарға қарап ажыратуға болады?
Тірі ағзалар, байланыстар және қорғау
- Популяцияның дамуына әсер ететін факторлар қандай?
- Биогеоценоз туралы алғашқы пікірлерді ұсынып, кейін жаңалықты дамытқан кім?
- Қоректік тізбек құрастыр. Түстерді әртүрлі беруіңнің мәні неде?
- Өсімдіктер мен жануарлар туралы не білеміз?
- Дәрілік өсімдіктер саны қанша?
- Неліктен Қазақстанды дәрілік өсімдіктердің отаны деп атайды? Қай орында?
- Қандай дәрілік өсімдіктерді білесің? Барлық мүшесін қолдана беруге бола ма?
- Жануарлардың қандай емдік қасиеттері бар?
- Қазақстанда жануарларды қорғау үшін қандай шаралар жүргізілуде?
Қорық түрлері, қорықшалар, ұлттық парктер және «Қазақстанның Қызыл кітабы» туралы мәліметтер оқушылар дайындаған екі слайд арқылы талқыланады.
Пікірталас және ситуациялық тапсырмалар
Табиғатқа зиян келтіретін себептерді анықтап, «бүлдіріп алып, кейін қалпына келтіремін» дейтін түсініктің салдарын талқылау үшін пікірталас ұйымдастырылады. Оқушыларға өз ойын еркін әрі ашық айтуға жағдай жасалады. Табиғатты жан-жақты тану үшін білім теңізінің тереңіне бойлау қажеттігі ерекше атап өтіледі.
Ситуациялық сұрақ
Болашақта еліміздің қай қаласында білім алғың келеді?
Талдықорған
Таңдауыңа байланысты тапсырма жасырылған.
Алматы
Таңдауыңа байланысты тапсырма жасырылған.
Астана
Таңдауыңа байланысты тапсырма жасырылған.
Тақырып 1
Қоршаған орта және адам
Тақырып 2
Тұрмыстық қалдықтар
Тақырып 3
Адамның табиғатқа әсері және саналы өзгеріс
Оқушылар таңдаған тапсырма тақырыбын ашып, кемінде бес тыйым сөз және бес мақал-мәтел келтіреді.
Қазақ халқының табиғатпен байланысы: ауа райын болжау
Қазақ халқының табиғатпен етене байланысын нақтылау үшін халықтық болжамдар мысалға келтіріледі:
- 1) Көктемде құстар ұясын ағаштардың күнгей жағына салса, жаз салқын болады.
- 2) Кемпірқосақта жасыл түс басым болса, жауын ұзақ жауады.
- 3) Күн ұясына қызарып батса, ертеңіне күн жылы болады.
- 4) Күзде ағаштардың жапырағы тез әрі түгел түссе, қыс ерте әрі суық болады.
- 5) Жауынның тамшылары ірі болса, жауын ұзаққа созылмайды.
Қорытынды және бағалау
Сабақ соңында шақырылған мамандармен сұхбат жүргізіліп, оқушылар өз ой түйіндерін талдайды. Екі топтан да белсенділік танытып, білімін нақты мысалдармен дәлелдеген оқушылар «үздік», «жақсы» бағаларымен бағаланады.
Сабақты аяқтау
Сабақ қорытындыланып, Абай Құнанбаевтың нақыл сөзімен түйінделеді (портреті және слайд материалдары арқылы).