Дарынды балаларға арнайы бағдарламалар жасау

«Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасының» басты мақсаты — оқушылардың талдау, синтездеу және логикалық ойлау қабілеттерін дамыту, яғни сабақ барысында ой еңбегімен тұрақты шұғылдануын қамтамасыз ету, оқушыны ізденуге және өз бетімен қорытынды жасауға үйрету.

Білім — ел қазынасы. Халықтың білімділігі — ел байлығының ең маңызды бөлігі. Білімнің негізі мектепте қаланады: ғылымның бастауы — мектеп. Елдің келешегі бүгінгі жастардың қолында болса, жас ұрпақтың тағдыры — ұстаздың қолында. Сондықтан біздің басты мақсатымыз — білім сапасын жақсарту.

Қазіргі таңда білім беру әлеуметтік құрылымның маңызды элементіне айналды. Әр елдің өзіндік білім беру жүйесі болғанымен, ол әлемдік тәжірибемен деңгейлес болуы қажет. Қазақстандағы өзгерістердің білім беру саласында көрініс табуы — өзекті міндет, ал білім беруді дамыту тұжырымдамасы — осы жолдағы маңызды құжат.

Білім беру жүйесін жаңарту жағдайында математиканың орны айрықша. Математика — жас ұрпақты сапалы да саналы ой еңбегіне тәрбиелеудің пәрменді құралы. Қазіргі заман — математика ғылымының кең қанат жайған кезеңі, ал талапқа сай математикалық білім берудің басты шарты — математикалық мәдениет деңгейін көтеру.

«Математика» сөзі грек тілінде білім, ғылым деген мағынаны білдіреді. Ежелгі дәуірден-ақ математикалық білім ғылымилықтың жоғары дәрежесі ретінде қабылданған. Математика — барлық ғылымдардың логикалық негізі, күре тамыры.

• Оқушының дұрыс ойлау мәдениетін қалыптастырады, дамытады, шыңдайды.
• Математикалық тілде тілдесу қабілетін, коммуникацияны дамытады.
• Әлемде болып жатқан құбылыстарды дұрыс қабылдап, түсінуге көмектеседі.

Білім беруді жаңарту баланың шығармашылық дарындылығын тануға және болжауға жаңа көзқарасты талап етеді. Дарынды баланы тану — нақты бір оқушы дамуын талдаумен байланысты ұзақ үдеріс. Дарындылықты бір ғана әдіспен (мысалы, сынақ арқылы) толық анықтау мүмкін емес: оны тәрбие мен оқыту барысында біртіндеп, сатылап айқындау қажет.

Дарындылықтың табиғаты шексіз. Осы дарын мен шығармашылықты дамытудың түрлі жолдарының ішінде баланың өзіндік зерттеу тәжірибесі ең тиімді тәсілдердің бірі саналады.

Зерттеу білігі мен дағдысы тек ғылыммен айналысатын адамға ғана емес, әр адамның түрлі саладағы қызметіне қажет. Оқушы қоршаған ортамен таныса отырып, жаңа білімді дайын күйде алмай, өзі ашуға үйренеді.

Психологтар зерттеу тәртібін тұлғаның дамуы мен өзін-өзі дамытуында маңызды деп көрсетеді. Ізденушілік белсенділігі төмендеген сайын адамда «қолымнан ештеңе келмейді» деген үрей күшейіп, білімге ынта бәсеңдеуі мүмкін.

Бұл ойды Абайдың жетінші қара сөзіндегі тұжырым да қуаттайды: жас бала дүниеге келгенде «ішсем, жесем, ұйықтасам» дейтін және «көрсем, білсем» дейтін екі мінезбен туады. Екінші мінез — танымға ұмтылыстың бастауы.

Оқушыны ізденушілікке баулу бастауыш сыныптан басталуы тиіс. Бұл кезеңде балалардың сөздіктерді, қызықты әдебиеттерді іздеп табуға, оқуға деген құштарлығы басым болады. Демек, зерттеу дағдысы мен білігін игерту — бүгінгі білім берудің маңызды міндеті.

Дарынды оқушы қойылған проблеманы тұтастай көріп, белгісіз нәрселерге зер салады, түсініксізді білуге ынтызар болып, түрлі сұрақтарға жауап іздейді және ой әрекетімен шұғылдануға бейім келеді.

№3 Алға қазақ орта мектебінің негізгі мақсаты — оқушының жеке тұлға ретінде қалыптасуына жағдай жасау, білімді өз бетінше меңгерту, өмірге көзқарасын қалыптастыру және интеллектуалдық іс-әрекетке әзірлеу. Сонымен бірге, жаңаша оқыту жолдарын тауып, оны дамыту мен қалыптастырудың алғышарттарын іске асыру.

Дарынды оқушының ізденушілік қасиетін қалыптастыру оқытудың түрлі формалары мен әдістері арқылы жүзеге асады. Солардың ішінде ең тиімді бағыттардың бірі — оқушылардың ғылыми қоғамын ұйымдастыру.

Зерттеу жұмысымен айналысу, шығармашылық жоба жазу оқушының аналитикалық ойлауын дамытады, шешім қабылдай алу қабілетін қалыптастырады, ғылым мен техниканың жетістіктеріне сай армандарына жетуге және өз жолын табуына көмектеседі.

Қазіргі білім мен тәрбиенің басты бағыты — жан-жақты дамыған тұлға қалыптастыру, «Мен» менталитетін орнықтыру, өзін-өзі тану және өзін-өзі дамыту. Тұлғаға дұрыс бағыт беру, белсенділігін ояту, өзін-өзі тәрбиелеу әрекеттеріне ықпал ету — ұстаз алдындағы жауапты міндет.

Бұл үдерістегі мұғалімнің рөлін төмендегі бағыттармен жүйелеуге болады:

• Диагностикалық жұмыстар арқылы психологпен бірлесе отырып ғылымға бейімді, дарынды балаларды анықтау.
• Тәрбие жұмыстары арқылы оқушылардың ғылымға жағымды көзқарасын қалыптастыру.
• Танымдық белсенділікті дамыту жолдарын іздеу және қолдау.

Оқушылардың ғылыми қоғамы мұғалімдермен бірлесе отырып, балалардың ынтасы мен қабілетін ескеріп, таңдаған бағыттарына жол ашуы тиіс: зерттеу тақырыптарын анықтау, ұйымдастыру жұмыстарын жүргізу, қажет жағдайда ғалымдармен байланыс орнату.