Қазақша рефераттар

Арыстан баб

Мақсат

XIV–XV ғасырлардағы сәулет өнерінің озық үлгілері — тарихи ескерткіштер, кесенелер және қолданбалы өнер туындылары туралы түсінік қалыптастыру. Сонымен бірге сол дәуірдегі құрылыс материалдарының сапасы мен шеберлік деңгейін бағамдату.

Негізгі екпін

Ескерткіштер • Кесенелер • Қолданбалы өнер

Кіріспе: тарихи контекст

Қазақстан аумағында сәулет өнері X–XII ғасырларда Қарахан мемлекеті тұсында қарқынды дами бастады. Алайда XIII ғасырдағы моңғол шапқыншылығы бұл үдерістің баяулауына, көптеген қалалар мен құрылыстардың бүлінуіне әкелді.

XIV ғасырдың басынан XV ғасырда сәулеттік маңызы зор ірі құрылыс нысандары қайта бой көтере бастады. Сол кезеңнен бүгінге жеткен көрнекті ескерткіштердің қатарында төмендегі кесенелер айрықша орын алады.

XIV–XV ғасырлардан жеткен негізгі нысандар

  • Арыстан баб кесенесі

    Түркістан өңіріндегі қасиетті орындардың бірі.

  • Қожа Ахмет Яссауи кесенесі

    Мемлекеттік деңгейдегі сәулет ескерткіші, ірі кешен.

  • Көккесене

    Ортағасырлық құрылыстар қатарына жатады.

  • Алаша хан кесенесі

    Сәулеттік өрнегімен және құрылыс тәсілімен ерекшеленеді.

  • Дәуітбек кесенесі

    Аймақтық мәні бар тарихи ескерткіш.

  • Тектұрмас кесенесі

    Қорғаныс-діни сипаттағы орындармен сабақтасады.

Сабақта кесенелердің орналасуын картадан көрсетіп, Арыстан баб пен Қожа Ахмет Яссауи туралы халық аңыздарына қысқаша тоқталу ұсынылады.

Сабақ құрылымы

Өткенді қайталау

Оқушылар бір-біріне сұрақ қойып, жауаптарын дәлелдеп, қысқа пікірталас жүргізеді. Мақсат — алдыңғы тақырыппен байланыс орнату және негізгі ұғымдарды еске түсіру.

Топқа бөлу

Сынып 3 топқа бөлініп, әрқайсысы бір нысан бойынша жұмыс істейді:

  • 1-топ: Арыстан баб
  • 2-топ: Қожа Ахмет Яссауи
  • 3-топ: Алаша хан

Ойын форматы: «Көш» ойыны

9 сұрақ • Топтық жауап

Тақтаға 9 түйенің суреті ілінеді. Әр түйенің өркешінде сұрақ берілген. Ойын барысында әр топтың басшысы 3 сұрақтан таңдап алып, топпен ақылдаса отырып жауап береді.

Сұрақтар (1–5)

  1. Сәулет өнері дегеніміз қандай өнер?
  2. Арыстан баб кесенесі неше рет қайта салынды? Неліктен?
  3. Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің құрылысы туралы не білесің? Кесенені кім салдырды, қандай мақсат көздеді? Аңызын білсең, айтып бер.
  4. Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі туралы не білесің?
  5. Археологиялық зерттеулер барысында қандай сәулет ескерткіштері анықталды?

Сұрақтар (6–9)

  1. Моншалар қай қаладан табылған?
  2. Алаша хан кесенесі қай жерде орналасқан? Оның қандай ерекшелігі бар?
  3. Қолданбалы өнер дегеніміз қандай өнер?
  4. Шебер ғимаратты сәнді ету үшін қандай нәрселерге көңіл бөлді?

Қорытынды бөлімде әр топ тақырыпқа байланысты сурет салып, қысқа өлең немесе шағын шығармашылық жұмыс ұсынады.

Сөзжұмбақ (негізгі ұғымдарды бекіту)

  1. Қожа Ахмет Яссауи кесенесін салдырған адам?

    Жауабы: Темір

  2. Отырардағы ерекше назар аударатын архитектуралық құрылыс?

    Жауабы: Монша

  3. Оңтүстік Қазақстандағы Ұлы кітапханасы қиратылған қала?

    Жауабы: Отырар

  4. Қожа Ахметтің рухани ұстазы?

    Жауабы: Арыстан баб

  5. «Кесене» сөзінің синонимі?

    Жауабы: Күмбез

Сабақты бекітуге арналған сұрақтар

  1. Арыстан баб қай ғасырда өмір сүрді? Кесенесі қай жерде орналасқан?
  2. Арыстан баб кімнің ұстазы?
  3. Қожа Ахмет Яссауи кесенесі қай ғасырда салынды? Қожа Ахмет Яссауиды кім деп танимыз?
  4. Сол дәуірде өнердің қандай түрлері дамыды?
  5. Алаша хан кесенесін сипаттап бер.
  6. Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі қай жерде орналасқан?

Үй жұмысы

33-тақырыпты оқып, негізгі ескерткіштер бойынша қысқаша конспект әзірлеу.

Бағалау

Әр оқушының топтық жұмысқа қатысуы мен жауаптарының сапасына қарай жеке баға қойылады. Жеңген топ мадақталып, нәтижесі белгіленеді.

Назарға алынатын түйін

XIV–XV ғасырлардағы сәулет ескерткіштері — тек құрылыс нысандары емес, қоғамның рухани өмірі, мемлекеттілік дәстүрі және шеберлік мәдениеті туралы дерек беретін тарихи мұра.