Тас дәуірінің кезеңдері
Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала ауданы • №3 жалпы орта білім беретін қазақ мектебі
Тарих пәні мұғалімі: Ахметкереева Анаргүл Қайыровна • 5-сынып • «Қазақстан тарихынан әңгімелер»
Сабақ тақырыбы
§ 4. Тас дәуірі (палеолит)
Білімділік
Адамзат дамуы тарихындағы ең ұзақ тас дәуірінің кезеңдерін хронологиялық ретімен түсіндіру, еңбек құралдарын сипаттау және тас дәуіріндегі Қазақстан аумағының табиғи жағдайлары туралы білім қалыптастыру.
Дамытушылық
Тас дәуірінің әр кезеңінде ежелгі адамдардың материалдық және рухани мәдениетінің үздіксіз дамуын қорытындылау, салыстыру дағдыларын және картамен жұмыс істеу білігін дамыту.
Тәрбиелік
Ежелгі мәдени мұраны сақтауға және қорғауға баулу, адамгершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.
Сабақ сипаттамасы
- Сабақ түрі
- Аралас
- Әдісі
- Интерактивті
- Пәнаралық байланыс
- Биология, география, математика
Көрнекіліктер
- Ежелгі Қазақстан картасы
- «Тас дәуірінің кезеңдері» кестесі
- Тас дәуірі құралдарының суреттері
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, оқу құралдарын реттеу, сабақ мақсатын хабарлау.
II. Үй тапсырмасын тексеру
- Өткен сабақ жоспары бойынша бірнеше оқушыдан үй тапсырмасының мазмұнын сұрау.
- Жұмыс дәптеріндегі тапсырмаларды парталарды аралап жүріп тексеру.
- Алдын ала дайындалған қағаз қиындыларымен 3–4 жаңа сөзден тұратын шағын тапсырма беру, белгіленген уақыттан соң жинап, тексеру.
Жаңа тақырып жоспары
Негізгі ұғым
Адамзат алғаш пайдаланған еңбек құралдары тастан жасалды. Тасты өңдеп, еңбек құралын жасап, оны қолдану дәуірі өте ұзаққа созылғандықтан, адамзат тарихының бұл кезеңі тас дәуірі деп аталады.
Тас дәуірінің кезеңдері (хронология)
Палеолит
б.з.б. 2 млн 500 мың – 12 мыңжылдықтар
- Ерте палеолит: б.з.б. 2 млн 500 мың – 140 мыңжылдықтар
- Ортаңғы палеолит: б.з.б. 140 – 40 мыңжылдықтар
- Соңғы палеолит: б.з.б. 40 – 12 мыңжылдықтар
Мезолит
б.з.б. 12 – 5 мыңжылдықтар
Палеолит пен неолит арасындағы өтпелі кезең; табиғат пен тіршілік тәсілдеріндегі өзгерістер жеделдейді.
Неолит
б.з.б. 5 – 3 мыңжылдықтар
Шаруашылық пен технологиядағы ірі өзгерістердің кезеңі; тарихта «неолит төңкерісі» ұғымымен байланыстырылады.
Тас құралдары (жазып алу)
Суреттер арқылы таныстыра отырып, оқушылар дәптерлеріне төмендегі құрал атауларын жазады:
Салыстыру тапсырмасы
Қазақстанның ерте кезеңдегі табиғи жағдайын қазіргі табиғатымен салыстыру: дәптерді екі бағанға бөліп, төмендегі үлгі бойынша толтыру.
Ежелгі Қазақстан табиғаты
Оқушы толтырады
Қазіргі Қазақстан табиғаты
Оқушы толтырады
Мезолиттегі өзгерістер
- Мұздың еруі және табиғаттың өзгеруі
- Ірі жануарлардың жойылып кетуі
- Жебелі садақ, бумеранг, қақпан мен тұзақтың пайда болуы
- Балық аулаудың көбеюі қайықтың пайда болуына ықпал етті
- Мал шаруашылығы мен егіншіліктің алғашқы белгілері байқала бастады
- Тас өңдеу әдістері жетіле түсті
- Еуразия, Қиыр Шығыс және Америка құрлығы адам мекеніне кеңінен игеріле бастады
Неолит дәуірінің жаңалықтары
- Тас өңдеу әдістері жоғары деңгейге жетті
- Ыдыс жасауды үйренді
- Жабайы аңдарды қолға үйрете бастады
- Егіншілікпен жүйелі түрде айналыса бастады
- Кен өндірісінің негізгі белгілері қалыптасты
Картамен және көрнекілікпен жұмыс
- Тақтаға ілінген археологиялық ескерткіштердің суреттері арқылы мезолит пен неолиттегі жетістіктерді сипаттау.
- Картадан тас дәуірі ескерткіштері шоғырланған аймақтарды көрсету.
Қорытынды
Тас дәуірі — адамзат дамуының ең ұзаққа созылған кезеңі. Мұз басу дәуірі Қазақстан аумағына толық жетпегенімен, мұздықтардың еруі табиғат жағдайына елеулі әсер етті. Мезолит палеолит пен неолит арасындағы жалғастырушы көпір қызметін атқарды. Ал неолит кезеңіндегі өзгерістердің ауқымы соншалық, ғылымда бұл құбылыс «неолит төңкерісі» деп аталады.