Оқушыларға Атмосфералық қысым туралы мәлімет бере отырып, біліктіліктерін арттыру
Сабақтың тақырыбы
Атмосфералық қысым
Сабақтың мақсаты
1) Білімділік
Оқушыларға атмосфералық қысым туралы жүйелі мәлімет бере отырып, білімін тереңдету және біліктілігін арттыру.
2) Дамытушылық
Оқушылардың ой-өрісін, ойлау қабілетін және танымдық белсенділігін дамыту; өз бетінше ізденуге, шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру.
3) Тәрбиелік
Адамгершілікке, сауаттылыққа, мәдениеттілікке тәрбиелеу; табиғатты және Отанды сүю құндылықтарын қалыптастыру.
Сабақтың форматы мен ресурстары
Негізгі сипаттамалар
- Сабақтың түрі
- Жаңа сабақ
- Сабақтың типі
- Сын тұрғысынан ойлау
- Әдіс-тәсілдер
- Сын тұрғысынан ойлауды дамыту стратегиясы, сұрақ-жауап
Көрнекілік және байланыс
- Көрнекілігі
- Оқулық, интерактивті тақта, үлестірмелі қағаз, кесте, карта
- Пәнаралық байланыс
- Тарих, математика, қазақ тілі
Сабақтың барысы
- 1 Ұйымдастыру
- 2 Үй тапсырмасын сұрау
- 3 Жаңа білімді өздігінен меңгеруге дайындық
Үй тапсырмасын тексеру
Тақырыбы
Ауа температурасының жылдық өзгерісі және ауытқу амплитудасы.
Географиялық диктант
- 1. Жерге жарық пен жылу тарататын жұлдыз — ________________
- 2. Жер бетінен әр 100 м биіктеген сайын температура ________________ төмендейді.
- 3. Бір тәулік ішіндегі ең жоғары және ең төмен температура арасындағы айырмашылық ________________ деп аталады.
- 4. Ауа температурасын тәулік ішінде ________________ өлшейді.
- 5. Бір жыл ішіндегі ең жоғары және ең төмен температура арасындағы айырмашылық ________________
- 6. Жер шарындағы ең суық ай — ________________
Есептер
1-есеп. Бір тәулік ішіндегі температура мәндері: 5°, −3°, 6°, 4°. Тәуліктік орташа температураны есептеңіз. Амплитуданы анықтаңыз.
2-есеп. Төмендегі уақыттардағы температура бойынша тәуліктік орташа температураны есептеңіз:
| Сағат | t |
|---|---|
| 1:00 | −6°С |
| 7:00 | −8°С |
| 13:00 | −2°С |
| 19:00 | −4°С |
Ескерту: Бастапқы мәтіндегі деректер қайталанып берілгендіктен, кесте бір рет ұсынылды.
Жаңа тақырып: атмосфералық қысым
Атмосфералық қысым — атмосфераның Жер бетіне және ондағы барлық заттарға түсіретін қысымы.
Қалай өлшенеді?
Атмосфералық қысым барометр арқылы өлшенеді. Көп жағдайда қысым сынап бағанасының биіктігімен көрсетіледі: мм сын. бағ.
Барометр деген не?
Барометр (гр. baros — ауырлық, metreo — өлшеймін) — атмосфералық қысымды өлшеуге арналған құрал.
Барометр түрлері
Сынапты барометр
Ең кең таралған түрі. Ыдыс пішініне қарай: табақшалы, сифонды және сифонды-табақшалы болып ажыратылады.
Анероид барометр
Сынап қолданбайтын, механикалық құрылысты барометр. Тәжірибеде жиі пайдаланылады.
Дифференциалды барометр
Қысым айырмасын салыстыра өлшеуге арналған құралдар тобы.
Сынапты барометрдің жұмыс істеу принципі
Сынапты барометрдің жұмысы атмосфералық қысымның барометрлік түтіктегі сынап бағанасының қысымымен теңгерілуіне негізделеді. Құралдың сезгіштігі шамамен 1 Па.
Қысым өзгерісін тіркеу: барограф
Атмосфералық қысымның уақыт бойынша өзгерісін үздіксіз жазып отыру үшін барограф қолданылады.
Барометрлік нивелирлеу
Барометрлік нивелирлеу — барометр арқылы әр нүктедегі атмосфералық қысымды өлшеп, ауа температурасын ескере отырып, нүктелер арасындағы биіктік айырымын анықтау әдісі.
Үйлесімді байқау әдісі
- Екі байқаушы бастапқы нүктеде барометр, термометр және сағат көрсеткіштерін салыстырады.
- Бір байқаушы бастапқы нүктеде қалып, әрбір тең уақыт аралығында (мысалы, 30 минут сайын) өлшемдерді жазып отырады.
- Екінші байқаушы анықталатын нүктелерде сол уақыт мезеттерінде дәл сондай өлшемдерді жүргізіп, нәтижелерін тіркейді.
- Биіктік айырымын есептеу үшін бірінші байқаушының көрсеткіштері екіншінің өлшеу мерзіміне интерполяцияланады.
Қорытынды ой
Атмосфералық қысым — ауа қабатының Жер бетіне әсер ететін маңызды физикалық шамасы. Оны барометр арқылы өлшеуге болады, ал қысымның өзгерісін барограф тіркейді. Қысымды және температураны қатар ескеру биіктік айырмасын анықтауда (барометрлік нивелирлеуде) нақты нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік береді.