Қазақша рефераттар

Шал ақынның толғаулары

Қазақ әдебиеті 9-сынып Сабақ жоспары

Шал ақын: «Ата-ананың қадірі» және «Бұл дүниенің мысалы» толғаулары

Бұл сабақта жыраулық поэзиядағы толғау жанрының мәнін ашып, Шал ақынның адамгершілікке үндейтін ой-тұжырымдарын талдаймыз. Негізгі назар — мәтінді мәнерлеп оқу, талқылау, пікір айту және дәлелдеу дағдыларын дамытуға бағытталады.

Эпиграф

«Шал ақын – қазақ халқын құраған рулар жайлы тамаша эпос жасаған адам.» (Ш. Уәлиханов)

Жалпы мақсат

  • Жырау толғауларының тақырыбы мен идеясын айқындау.

Түйінді идея

  • Толғаулардың адамгершілікке үндейтінін түйсіну.

Әдіс-тәсілдер

Оқытудағы жаңа тәсілдер

Топтық жұмыс, бірлескен талқылау, пікір алмасу.

Сыни тұрғыдан ойлау

Сұрақ қою, дәлелдеу, салыстыру, қорытынды жасау.

Бағалау

Оқыту үшін және оқуды бағалау, кері байланыс.

Белсенді әдістер

Топтастыру, «миға шабуыл».

Күтілетін нәтижелер

  • Мәтінді мәнерлеп оқиды, мазмұнын талқылайды, өз ойын жүйелі жеткізеді.
  • Топпен бірлесе жұмыс істейді: ережені сақтайды, бір-бірін тыңдайды, ортақ шешімге келеді.
  • Толғаудың тақырыбы мен идеясын анықтап, көркемдік ерекшеліктеріне назар аударады.

Көрнекіліктер мен ресурстар

Таныстырылым Ресурстар Стикерлер Интерактивті тақта

Дереккөз

Ақшолақов Т., Жұмажанова Т., Қалиев С., Дүйсебаев С. Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Мектеп, 2013. 408 б.

Сабақтың құрылымы

1) Топқа бөлу

  • Жұмыс істеуге қажетті алғышарт жасалады.
  • Оқушылардың топ құрамы анықталады.

2) Үй тапсырмасын тексеру (Білімді тексеру)

Өтілген тақырып бойынша білім қорытындыланып, меңгерілмеген тұстар қайталау арқылы толықтырылады.

Қайталау сұрақтары

  1. Жыраулар поэзиясы қай ғасырлар аралығын қамтиды?
  2. Оның көрнекті өкілдері кімдер?
  3. Толғау дегеніміз не?
  4. Толғауда қандай мәселелер қамтылады?
  5. Бұқар жырау толғауларының тақырыптық жүйесін атаңдар.

3) Мағынаны ажырату (Жаңа білім)

Оқушылар Шал ақынның өмірі мен шығармашылығы туралы мәлімет алып, мәтінмен жұмысқа дайындалады.

Нақтылау тапсырмасы (толтыруға арналған)

  • 1. Тілеуке Құлекеұлы 1748 жылы __________ дүниеге келген.
  • 2. Әкесі Құлеке батыр __________ жақын серігі, өз тұсындағы беделді рубасыларының бірі болған.
  • 3. Тілеуке бала кезінен-ақ сөзге үйір, шешен сөйлеп, өлең шығарған. Оны __________ «Шал» атап кеткен көрінеді.
  • 4. Шал Құлекеұлының бізге жеткен өлеңдері __________ жолдан асады.

Тақырыптық бағдар

  • 5. Шал ақын өлең-жырларының негізгі тақырыптары — ____________________________.
  • 6. Шал ақынды ____________________________ бастауы деп танимыз.
  • 7. Шал ақынның толғаулары: ____________________________.

Мұғалім оқушылардың жұмысын ұйымдастырып, толғаудың ерекшеліктерін қысқаша түсіндіреді.

4) Ой-толғаныс (Бекіту)

Жаттығу жұмыстары арқылы жаңа білім бекітіледі, топтық жұмыс дағдылары дамиды.

Мәтінмен жұмыс: «Бұл дүниенің мысалы»

  1. Толғаудың тақырыбы мен идеясын анықтаңдар.
  2. Ақын қарама-қарсы қою және салыстыру арқылы қандай мәселелерді көтереді?
  3. Осы пікірлеріңді жазбаша түрде дәлелдеп жазыңдар.
  4. Өлең жолдарын аяқтаңдар:

    Білімді болған оқушы __________ тең.

    Білімсіз болған оқушы __________ тең.

Мәтінмен жұмыс: «Ата-ананың қадірі»

  1. Толғаудың тақырыбы мен идеясын айтыңдар.
  2. «Ата-анаға құрмет — бала алдындағы міндет» тақырыбына өз пікірлеріңді білдіріңдер.
  3. «Қолда барда алтынның қадірі жоқ» мақалын қалай түсінесіңдер?
  4. Мәтіннің көркемдік ерекшеліктеріне назар аударыңдар (теңеу, қарама-қарсылық, ой түйіні).

5) Келесі оқуға арналған тапсырмалар

  1. Шал ақынның «Ата-ананың қадірі» өлеңін толық, «Бұл дүниенің мысалы» өлеңінен үзіндіні жаттау.
  2. Шығармашылық жұмыс: «Толған айдай нұрланып, дулыға кидім өкінбен...» (15–18 ғасырлар жыраулар поэзиясы бойынша).

6) Рефлексия

Мұғалім оқушылар жұмысына әдістемелік көмек ұсынады, сабақ бойынша кері байланыс алынады.

Мұғалім туралы

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Нурсейтова А.