Натурал санның бөлгіштері
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Бөлгіш пен еселік ұғымдарын енгізу, берілген натурал санның бөлгіштері мен еселіктерін табуды үйрету және есеп шығаруда қолдану дағдысын қалыптастыру.
Тәрбиелік
Ұйымшылдыққа баулу, өз ойын еркін тұжырымдап, дәлелдеп жеткізе білуге тәрбиелеу.
Дамытушылық
Зейінді дамыту, есепті шапшаң әрі дұрыс шығару қабілетін жетілдіру.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу.
- Оқушыларды түгендеу.
- Сыныптың сабаққа даярлығын анықтау.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Өткен тақырып бойынша берілген тапсырмалар тексеріліп, қиындық туғызған тұстар қысқаша талданады.
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Бүгінгі тақырып: натурал санның бөлгіштері және натурал санның еселіктері. Түсіндіруге кіріспес бұрын ауызша есептер арқылы ойымызды жинақтаймыз.
Ауызша есептер
312 : 3
515 : 5
618 : 6
450 : 50
1050 : 50
2050 : 50
1313 : 13
1717 : 17
3434 : 17
Бөлгіш ұғымы
Сұрақ: 18 санына қандай сандар қалдықсыз бөлінеді?
18 саны 1, 2, 3, 6, 9, 18 сандарына қалдықсыз бөлінеді.
18 : 3 = 6
18 : 6 = 3
18 : 9 = 2
Анықтама: Натурал a санының бөлгіші деп a саны бөлінгенде қалдық қалдырмайтын натурал санды айтамыз.
Мысалдар
- 30 санының бөлгіштері: 1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30.
- 17 санының бөлгіштері: 1 және 17.
Қорытындылар
- Кез келген натурал санның ең үлкен бөлгіші — сол санның өзі.
- 1 саны кез келген натурал санның бөлгіші болады.
Бөлгіштер жұптарының қасиеті
24 санының бөлгіштері: 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24.
Бірінші және соңғы бөлгіштерді жұптастырсақ, мына жұптар шығады:
1 · 24
= 24
2 · 12
= 24
3 · 8
= 24
4 · 6
= 24
Қасиет: берілген натурал санның бөлгіштер жұптарының көбейтіндісі сол санның өзіне тең.
Еселік ұғымы
7 санының еселіктерін табу
7 санын 1-ге, 2-ге, 3-ке, 4-ке, ... көбейтсек, 7-ге қалдықсыз бөлінетін сандар шығады: 7, 14, 21, 28, ...
Анықтама: натурал a санының еселігі деп a санына қалдықсыз бөлінетін натурал санды айтамыз.
Берілген натурал санға еселік санды табу үшін оны қандай да бір натурал санға көбейту керек.
Мысал
5 санының еселіктері: 5, 10, 15, 20, 25, ...
Қорытындылар
- Кез келген натурал санның еселіктері шексіз көп.
- Берілген натурал санның ең кіші еселігі — сол санның өзі.
Еселік пен бөлгіштің байланысы
Егер бірінші сан екінші санға қалдықсыз бөлінсе, онда бірінші сан — еселік, ал екінші сан — бөлгіш деп аталады.
60 : 12 = 5
60 — еселік, 12 — бөлгіш
60 : 5 = 12
60 — еселік, 5 — бөлгіш
4) Оқулықпен жұмыс
A деңгейі
№150
- 1) 21 санының бөлгіштері: 3, 7
- 2) 90 санының бөлгіштері: 3, 10, 15, 18, 30
- 3) 2 санының еселіктері (берілгендер ішінен): 10, 18, 30, 84
- 4) 5 санының еселіктері (берілгендер ішінен): 10, 15, 30
№152
42 санының бөлгіштері: 1, 2, 3, 6, 7, 14, 21, 42.
42 : 1 = 42
42 : 2 = 21
42 : 3 = 14
42 : 6 = 7
42 : 7 = 6
42 : 14 = 3
42 : 21 = 2
42 : 42 = 1
Таңдалғандары: 42 : 3 = 14, 42 : 7 = 6.
Жауап: 3 үйме — 14 асық, 7 үйме — 6 асық.
B деңгейі
№158
- 1) 45-ке бөлгіш және 5-ке еселік: 15
- 2) 92-ге бөлгіш және 23-ке еселік: 46
- 3) 120-ға бөлгіш және 30-ға еселік: 60
Сергіту сәті
Қысқа ойын: «Бөлгіш пен еселік» — мұғалім сан айтады, оқушылар оның бір бөлгішін немесе бір еселігін жылдам атайды.
C деңгейі
№167
a санының бөлгіштері: 1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, a. a санын тап.
Жауап: a = 30.
b санының бөлгіштері: 1, 3, 5, 15, 25, b. b санын тап.
Жауап: b = 75.
5) Қорытындылау
- 1 Қандай санды берілген натурал a санының бөлгіші деп атаймыз?
- 2 Қандай санды берілген натурал a санының еселігі деп атаймыз?
- 3 Берілген натурал санға еселік сандарды қалай табамыз?
- 4 Берілген натурал санның бөлгіштер жұптарын қалай табамыз?
6) Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
п. 2.1, №147(2), №149, №153.
Бағалау
Сабақ барысында белсенді қатысуы, есептердің дұрыстығы және түсіндіру кезінде дәлелді жауап беруі ескеріледі.