Қазақша рефераттар

Жануарлар әлемі туралы түсінік беру

Ұйымдастыру кезеңі: психологиялық дайындық

Сабақ табиғат туралы өлең жолдарымен басталады. Оқушылар өлеңнің негізгі идеясын анықтап, оның табиғатқа қатысты екенін айтады. Осыдан кейін дүниетану пәнімен байланыс орнатылып, жаңа сабаққа назар аударылады.

Өлеңнен үзінді (мазмұндық тірек)

Табиғат – тіршіліктің тірегі, жарық пен ауа, жер мен өмірдің бастауы. Адам өмірі табиғатпен тығыз байланысты.

Үй тапсырмасы: сұрау және пысықтау

Сұрақтар

  • Алдыңғы сабақта қандай тақырып өттік?
  • Кім өз түсінігін қысқаша айтып береді?

«Миға шабуыл»: Табиғат туралы

  • Табиғат екіге бөлінеді: өлі және тірі.
  • Өлі табиғат: тау, тас, су және т.б.
  • Тірі табиғат: адам, жануар, өсімдіктер.

Осы талқылаудан кейін тірі табиғаттың маңызды бөлігі — жануарлар әлемі туралы әңгіме өрбиді.

Жаңа тақырып: жануарлар әлемі

Жануарлар — тірі табиғаттың маңызды құрамдас бөлігі. Жануарлар әлемі өте бай, сондықтан оларды бірнеше топқа бөліп қарастыруға болады.

Жануарлар негізінен жабайы жануарлар және үй жануарлары болып бөлінеді. Жабайы аңдар табиғатта өздігінен тіршілік етуге бейімделген, ал үй жануарларын (малды) адам қолда бағып-күтіп өсіреді.

Жабайы аңдар

Қоян, түлкі, қасқыр, аю, жолбарыс, арыстан, бұғы, киік, арқар және т.б.

Аңдар өз қорегін өздері тауып, табиғи ортада тіршілік етеді.

Үй жануарлары (мал)

Үй жануарларын адам бағып-күтеді, олар адам өміріне пайда әкеледі: сүті, еті, жүні, терісі және т.б.

Жабайы аңдар да, үй жануарлары да төлдерін емізіп, сүтпен қоректендіреді. Сондықтан олар сүтқоректілер деп аталады.

Жыртқыш аңдар туралы маңызды ой

Кейбір аңдар етпен қоректенеді. Мұндай аңдарды жыртқыш аңдар дейді (мысалы, қасқыр). Алайда оларды «жыртқыш» деп жойып жіберуге болмайды: табиғаттағы тепе-теңдікті сақтауда олардың орны ерекше.

Қорғау және Қызыл кітап

Аңдарды қорғау мақсатында Қазақстанда көптеген қорықтар құрылған. Қорықтарда қорғауға алынған жануарлар тіршілік етеді, ал сирек кездесетін түрлер Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.

Жануарлар әлеміне қысқаша шолу

Жер шарының әр бөлігінде табиғат жағдайы бірдей емес. Сол себепті жануарлар тіршілік ету ортасына қарай бейімделеді. Олар құрлықта, суда, ауада, топырақ арасында, тіпті өсімдіктер мен басқа организмдер ішінде де тіршілік ете алады.

Оқулықпен жұмыс

  1. Мәтінді мұғалім оқып береді.
  2. Оқушылар тізбектей оқиды.

Шығармашылық деректер (қызықты мәліметтер)

  • Қазақтың жыл санауында жануар атаулары кездеседі (мысалы: сиыр, қоян, жылқы, қой, тауық, доңыз).
  • Кейбір шоқжұлдыз атаулары да жануарларға байланысты айтылады.
  • Қыс қатты болса, тиін ұясын төменірек, қыс жұмсақ болса, жоғарырақ жасайды деген байқау бар.
  • Саудада алтын-күмісті «қойтұяқ», «тайтұяқ» деп атаған қолданыстар кездеседі.
  • Кей жануар төлдерінің атауы ерекше: түлкінің баласы — жаутаң, қасқырдың баласы — бөлтірік, аққудың баласы — көгілдір.

Дереккөз ретінде «Бұл не?» атты танымдық кітаптағы мәліметтерге сүйенуге болады.

Құстар туралы бөлім

Құстар — жылықанды омыртқалы жануарлар. Олардың қауырсындары жылуды сақтауға және ұшуға көмектеседі. Құстар артқы екі аяғымен жүреді, ал алдыңғы аяқтары қанатқа айналған. Құстардың барлығы жұмыртқа салады.

Құстардың денесі жеңіл болғанымен, мықты әрі ұшуға бейім келеді. Сонымен бірге ұшпайтын құстар да болады.

Оқулықпен жұмыс

  1. Мәтінді мұғалім оқып береді.
  2. Оқушылар тізбектей оқиды.

Сабақты бекіту: ойындар мен тапсырмалар

Сұрақ

Биылғы жыл қай жыл? Мешін жылы. Қазақтың жыл атаулары жануарлар атауларымен аталады.

«Кім жылдам?» — жұмбақтар

  • Ит сияқты пішіні, ұнатпайды кісіні.

    Жауабы

    Түлкі

  • Жазда сұрғылт, қыста аппақ.

    Жауабы

    Қоян

  • Қайда болсын баратын, мінсең ұшқыр қанатың.

    Жауабы

    Жылқы

  • Өзі үлкен жануар, үстінде үлкен тауы бар.

    Жауабы

    Түйе

  • Көзін жұмады, көзін ашады. Сыбысын білдірмей ақырын басады.

    Жауабы

    Мысық

  • Адамға серік, күзетке берік.

    Жауабы

    Ит

Құстарға қатысты халықтық болжамдар

  • Құстар ертемен жем іздеуге шықса, күн жауынды-шашынды болады.
  • Қарлығаштар аспанда биіктеп ұшса, күн ашық болады.
  • Қаз-үйрек суға шомылып, қиқуласа, ауа райы бұзылады.
  • Қазақта көкек атауына байланысты ай атауы да қолданылады (сәуір–мамыр кезеңімен байланыстырылып айтылады).

Санамақ

Бүркіт, елік, үкі,

Қарға, құлан, түлкі.

Барыс, бұғы, борсық,

Бұлбұл, тоты, шымшық.

Ал санайық әрі,

Қанша болды бәрі?

Алты қонжық орманға

Бара жатты қорбаңдап.

Бірі олардың шаршады,

Әрі қарай бармады.

Жауабын тез айтыңдар:

Қанша қонжық кетті алға?

Жаңылтпаш

  • Тоқ-тоқылдақ, теректі тоқылдатпайды.
  • Ұзақ ұзаққа ұшты, ұзақ тұзаққа түсті.
  • Арқада алты арқар бар, қырқада қырық арқар бар.

Қорытынды: «Дұрыс / Бұрыс» сұрақтары

Оқушылар берілген тұжырымдардың дұрыстығын анықтап, «ия» немесе «жоқ» деп жауап береді.

Тұжырым Жауап
Кірпінің аяқтары қысқа болады. Ия
Аңдар жабайы өседі. Ия
Жабайы жануарлар орманда, тауда тіршілік етеді. Ия
Жабайы жануарлар адамға қызмет етеді. Жоқ
Аңдар өз қорегін өздері тауып жейді. Ия
Аңдар төлдерін өздері асырайды. Ия
Борсық тышқан, бақа, жәндіктермен және өсімдіктермен қоректенеді. Ия
Аю тамақты таңдап жейді. Жоқ
Саршұнақ бидай және арпамен қоректенеді. Ия
Күзде аңдардың ескі жүні түседі. Ия

Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Оқушылардың жауаптары мен белсенділігі ескеріліп, бағаланады. Жақсы қатысқан оқушылар мадақталады.

Үй тапсырмасы

Тақырыпты оқып келу және әңгімелеу: «Жануарлар. Аңдар мен малдар (сүтқоректілер). Құстар.»