Дәстүрден тыс шығармашылық музыканы бала бойына дарыту
№21 «Алтын кілт» балалар бақшасы • ХIV педагогикалық оқу
Дайындаған: саз жетекші Айтжанова Құралай Бекболқызы
Жоспар
- Кіріспе бөлім: «Ән, ән, сен адам жүрегіне не істей аласың?»
- Негізгі бөлім: Музыкалық тәрбие беру түрлері және оны жүзеге асыру жолдары
- Практикалық бөлім: Дәстүрден тыс музыка және тәрбиешінің орны
- Қорытынды бөлім: «Шығармашылық – екінші рет өмір сүру»
- Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе: әннің жүрекке әсері
Дәйексөз
«Ән, ән, сен адам жүрегіне не істей аласың?»
Дмитрий Андреевич Фурманов
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында жоғары білім берудің мақсаты ретінде жеке тұлғаның сапалы жоғары білім алуға деген сұранысын қанағаттандыру және әрбір адамға оқу мазмұнын таңдауға кең мүмкіндік беру атап көрсетіледі.
Осы міндеттерді жүзеге асыруда болашақ маманның, мектеп оқушысының және балабақша тәрбиеленушісінің рухани-эстетикалық дамуына өнердің, соның ішінде музыканың ықпалын терең зерттеу қажет. Халықтың бай тарихы мен мәдениетінің алуан қырын білмей, бүгінгі тәрбие жүйесін толыққанды қалыптастыру мүмкін емес.
Сондықтан мамандарды кәсіби даярлауда мәдени мұраны жүйелі пайдалану маңызды. Бұл болашақ педагогтердің рухани әлеміне ықпал етіп, эстетикалық талғамын, адамгершілік ұстанымдарын және тұлғалық қасиеттерін дамытуға жағдай жасайды.
Негізгі бөлім: музыкалық тәрбие берудің мәні
Білім жүйесіндегі өнердің басты мақсаты — адамның іс-әрекетінде сергек сезімталдықты, ішкі мәдениетті және рухани әлемді тәрбиелеу. Мемлекетіміздің тарихи-мәдени құндылықтарын жаңғырту мақсатында қабылданған 2004–2006 жылдарға арналған «Мәдени мұра» бағдарламасы да осы қажеттіліктен туындады.
Зерттеудің өзектілігін айқындайтын қарама-қайшылықтар
- Қоғамда мәдени мұраны жаңғыртуға деген сұраныстың артуы және сол сұранысты музыкалық білім, тәрбие, ағарту арқылы өскелең ұрпақтың бойына сіңіру қажеттілігі.
- Музыкалық білім беру мен тәрбиені дамытудың аймақтық ерекшеліктері жөніндегі тәжірибенің жеткілікті зерттелмеуі және ғылыми тұрғыда толық негізделмеуі.
Жан-жақты, үйлесімді тұлға тәрбиелеуде өнердің барлық түрі маңызды. Әсіресе, балабақша мен мектептегі музыка сабақтары және сыныптан тыс жұмыстар балалардың эстетикалық дүниетанымын қалыптастыруда ерекше орын алады. Музыка баланы әсемдік әлеміне жақындатып қана қоймай, оның рухани-мәдени деңгейін көтеруге мүмкіндік береді.
Музыкалық тәрбиенің анықтамасы
Музыкалық тәрбие — музыкалық қызмет түрлерінің біртұтас жүйесі арқылы баланың рухани дүниесін қалыптастыратын, музыкалық қабілеттері мен эстетикалық талғамын жетілдіретін күрделі әрі кешенді үдеріс.
Мақсаты
Өскелең ұрпақты тамыры терең ұлттық өнер қазыналарымен сусындату, әлемдік үздік музыкалық шығармаларға баулу, әсемдік-эстетикалық көзқарасын кеңейту және музыкаға аялы қатынас қалыптастыру.
Тәрбиелік-білімділік міндеттері
- Музыкант болмаса да, ішкі жан дүниесі бай, алғыр және сезімтал тұлға тәрбиелеу.
- Халық сазына құрметпен қарауға, ұлттық салт-дәстүр мен әдет-ғұрыпты қастерлеуге баулу; қазақ музыкасы мен өнерінің байланысын ашу.
- Классикалық және әлемдік музыка үлгілерімен таныстыру; композиторлар мен орындаушылар шығармашылығын көрсету; көркемдік талғам қалыптастыру.
- Музыка тыңдау және орындау барысында шығармашылық көзқарас қалыптастыру; қызығушылық пен қиялды дамыту; өмір құбылыстары мен музыканың байланысын түсіндіру.
- Тыңдаушылық және орындаушылық біліктілікті дамыту; сұлулық әлемі туралы ойлы пайымдауға тәрбиелеу.
- Музыкалық қабілеттерді жан-жақты дамыту және жүйелі музыкалық тәрбие беру.
Ән айту: эстетикалық тәрбие берудің қуатты құралы
Балалардың эстетикалық, этикалық және адамгершілік нормаларын меңгеруінде вокалдық ән салудың орны ерекше. Ән арқылы эстетикалық тәрбие берудің тікелей міндеті музыканың идеялық мазмұнымен айқындалады. Эстетикалық тәрбиені музыкасыз, оның адамға ықпалын және тәрбиелік рөлін зерттемей толық іске асыру қиын.
Педагогикалық ой-пікір
Н. Г. Чернышевский әншілікті жоғары жетілген өнер түріне жатқызып, «Ән айту — сөйлеудің әуелі және елеулі негізі» деп атап өткен. Ән тыңдаушыға сөз бен әуен арқылы әсер етіп қана қоймай, орындаушының сезімін білдіруге мүмкіндік береді, ал тыңдаушыда эмоциялық түсіну мен ортақтасуды оятады.
Әннің балаларға әсері ерекше: дауыс ырғағы, екпіні, интонация және мимиканың үйлесімі бүлдіршінді тез еліктіреді. Балалар ерте жастан-ақ ән мәтінін толық түсінбесе де, оның эмоциялық мазмұнын қабылдай алады. Ойлау мен сөйлеу дамыған сайын олардың әнге қызығушылығы да, орындауға ынтасы да арта түседі.
Практикалық бөлім: дәстүрден тыс музыкалық әдістер
Балабақшадағы музыканың орны ерекше. Әр оқу іс-әрекетінде түрлі тәжірибелерді орнымен қолдану қажет. Дәстүрден тыс тәсілдер оқу үдерісін жандандырып, баланың белсенді қатысуын арттырады. Дегенмен оларды қолданбас бұрын дәстүрлі жолдарды жақсы меңгеру маңызды.
Дәстүрлі музыкалық іс-әрекет түрлері
- Әуен тыңдау
- Ән айту
- Музыкалық-ырғақтық қозғалыс
- Балалар аспаптарында ойнау
Жаңашылдық тұрғысынан білім берудің мақсаты — негізгі біліммен қатар шығармашылықты дамыту, жеке және ұжымда жұмыс істей білуге үйрету. Осы бағытта дәстүрден тыс оқыту әдістері баланың оқу іс-әрекетіне тұрақты қызығушылығын қалыптастыруға, психологиялық және физикалық тұрғыдан шыңдауға, білімге терең көзқарас орнықтыруға көмектеседі.
Маңызды ескерту
Оқу үдерісін толықтай тек дәстүрден тыс әдістерге сүйеніп құруға болмайды. Егер сабақ үнемі тек осы форматта өтсе, дәстүрлі әдістердің маңызы төмендеп, тепе-теңдік бұзылуы мүмкін. Ең тиімді жол — дәстүрлі негізге сүйене отырып, қажетті жерде жаңаша тәсілдерді орынды кіріктіру.
Мұғалім мен бала байланысы: «дирижер және ансамбль» моделі
Дәстүрден тыс оқыту — мұғалім мен баланың өзара әрекетіне жаңаша құрылған жүйе. Бұл модельде мұғалім — дирижер, балалар — ансамбль. Кей сәтте солист рөлін мұғалім атқарса, кейде бала алға шығады. Мұндай ауысым балалардың өз-өзін танытуына, эмоциялық әлемін кеңейтуіне және жеке шығармашылығын дамытуына мүмкіндік береді.
Қоғам өзгерген сайын оқуға және пәнге деген көзқарас та өзгереді. Түрлі ақпарат көздерінде оқытудың жаңа түрлері жиі айтылады, бірақ педагогті толғандыратын негізгі сұрақ өзгермейді: оқу іс-әрекетін қалайша барша балаға қызықты етуге болады? Осы тұрғыда дәстүрден тыс әдістердің мақсаты — оқуға деген тірі, тікелей қызығушылықты ояту, ойын арқылы дамыту және бекіту.
Дәстүрден тыс форматтағы оқу іс-әрекетін ұйымдастыру үшін алдын ала дайындалған материалдарды қолдану тиімді, әсіресе қорытынды сабақтарда нәтижені жинақтауға қолайлы.
Қорытынды: шығармашылық — екінші рет өмір сүру
Музыкалық тәрбие — баланың ішкі мәдениетін қалыптастыратын, сезімін тәрбиелейтін және эстетикалық талғамын дамытатын жүйелі үдеріс. Дәстүрлі тәсілдер берік негіз болса, дәстүрден тыс әдістер сол негізді жандандырып, баланың белсенділігін, қызығушылығын және шығармашылық әлеуетін ашады.
Шығармашылық — екінші рет өмір сүру.
Музыка арқылы бала өзін таниды, сезінеді және дамиды.