Қазақша рефераттар

Нашар оқитын балалар

Өткізген: Молдабек Ә. Р.

Баяндама тақырыбы: Үлгерімі төмен оқушымен жұмыс жүргізу әдістемесі

Үлгерімі төмен оқушылардың ерекшеліктері

Үлгерімі төмен оқушыларда дамудың жеке варианттары әртүрлі болады. Бұл танымдық компоненттердің қалыптасу деңгейі бірдей емес екенін және артта қалудың себептері де сан алуан екенін көрсетеді.

Білімді меңгеру үдерісінің негізгі компоненттері

  • Қабылдау — ақпаратты бастапқы түрде қабылдау.
  • Түсіну — мағынасын ашу, байланыстарын көру.
  • Есте сақтау — білімді бекіту және сақтау.
  • Қорыту — негізгісін бөліп, қорытынды шығару.
  • Жүйелеу — білімді реттеп, құрылымдау.

Оқу үдерісінде бұл компоненттер өзара тығыз байланысты. Оқушы материалдың қиындығына тап болғанда ғана өз бетінше шешім қабылдап, қорытынды жасап үйренеді. Сол кезде материалды тереңірек игеру мүмкіндігі артады.

Қабылдауы баяу оқушылар әр сабақта көрнекі құралдармен, дидактикалық материалдармен, таратпалармен және көрсетілімдермен жүйелі түрде қамтамасыз етілуі қажет. Бұл сабақтың мақсатына толық жетуге көмектеседі.

Оқу жылдамдығының баяулығы және есеп мәтінін қате оқуы мазмұнын түсінбеуге әкеледі; соның салдарынан есте сақтауы да төмендейді. Үлгерімі төмен оқушылардың ақыл-ой параметрлері мен жағымды ақыл сапалары толық қалыптаспаған болуы мүмкін, білім қоры да жеткіліксіз болады.

Нашар оқудың алдын алу: себептерін анықтау

Үлгермеушіліктің алдын алу үшін алдымен артта қалу мен үлгерімнің төмендеу себептерін нақты анықтау қажет.

Жиі кездесетін кемшіліктер

  1. 1 Есеп шартын оқығанда әріп, буын немесе сөз қалдырып оқу.
  2. 2 Кейбір буындарды немесе сөздерді қайталап, ежіктеп оқу.

Мұндай қиындықтары бар оқушыға оқулықтан арнайы тапсырмалар беру немесе карточкамен жұмыс ұйымдастыру тиімді. Карточкалар оқушыны жалықтырмайды және оқуға қызығушылығын арттырады.

Таным әрекетінің нәтижелілігі ақыл-ой әрекетінің даму деңгейіне байланысты. Негізгі компоненттердің қалыптаспауы үлгерімнің төмен болуының басты себептерінің бірі болып саналады.

Артта қалудың негізгі екі санаты

1) Педагогикалық тұрғыдан назардан тыс қалған балалар

Бұл топтағы балалармен жұмыс жүргізу, әдетте, нашар оқитын оқушылармен салыстырғанда тиімдірек болады. Мұндай жағдайдың алдын алу жұмысын мүмкіндігінше мектепке дейінгі кезеңнен бастау маңызды.

Сабақ үстінде де, сабақтан тыс уақытта да зейін, ырықты әрекет және есте сақтау дағдыларын дамыту қажет.

2) Нашар оқитын оқушылар

Бұл топтағы оқушылар оқу-тәрбие үдерісінде көбірек кәсіби шеберлікті, жүйелілікті және педагогикалық қолдауды қажет етеді. Дегенмен екі санатта да жұмыстың жалпы бағыты ұқсас: баланың танымдық әрекетін күшейту және оқу мотивациясын тұрақтандыру.

Артта қалудың алдын алу жұмысы балалардың ақыл-ой әрекетін белсендіруге, сөйлеу қабілетін дамытуға және практикалық тәжірибесін кеңейтуге бағытталуы керек.

Мектеп баланы тек біліммен қаруландырып қоймай, оны жалпы дамытуға, талдау жасауға, өз ойын дұрыс жеткізуге, салыстыруға, дәлелдеуге және сөйлеу мәдениетіне үйретеді. Оқу еңбегінің басты құралы — ой; ал логикалық пікір мен өзіндік талдау — біртұтас үдеріс.

Ойын арқылы дамыту: әсіресе математика сабағында

Ойын — балалар үшін күрделі әрекет, бірақ сонымен бірге білім алудың тиімді жолы. Математика сабағында оқу ойындарын орынды қолдану оқушының білімін шыңдап, ой-өрісін кеңейтуге көмектеседі.

Жасына сай ойынның ықпалы

  • ақыл-ойын және дүниетанымын кеңейтеді;
  • мінез-құлқы мен ерік-жігерін қалыптастырады;
  • сабаққа қызығушылығын арттырады.

Деңгейлік саралау және топтарға бөлу

Деңгей бойынша саралау мұғалімге үлгерімі төмен оқушыларға нақты көмек көрсетуге мүмкіндік береді. Оқушыларды оқу мүмкіндіктеріне қарай топтастыру барысында төмендегі критерийлерді қолдануға болады.

1-топ: Үлгерімі төмен оқушылар

Баяу әрекет етеді, сынып қарқынына ілесе алмайды. Егер бұл ерекшелік ескерілмесе, қызығушылығы төмендеп, сыныптастарынан қалып қоюы мүмкін.

Бұл оқушыларға өткен материал бойынша шағын көлемді, қолжетімді тапсырмалар беру қажет.

2-топ: Қайталай отырып меңгеретіндер

Материалды есте сақтау үшін бірнеше рет қайталау қажет. Психологиялық ерекшеліктері асықпайтындығынан, эмоциялық әсерленгіштігінен, зейінінің төмендігінен және жинақы еместігінен байқалады.

Оларға жұмыс алгоритмі (қадамдық нұсқаулық) пайдалы. Теорияны жақсы меңгерсе де, практикада қате жіберуі мүмкін, сондықтан әр әрекетті ауызша түсіндіруді талап ететін тапсырмалар маңызды.

3-топ: Тұрақты зейіні бар оқушылар

Қозу мен тежелу үдерістері теңгерімді, зейіні тұрақты, жинақтау үдерісін жақсы меңгерген, сөздік қоры мол.

Бұл топқа күрделірек, зерттеуді және өздігінен қорытынды жасауды талап ететін тапсырмалар беру тиімді.

Сараланған тапсырмалар қандай болады?

Сараланған тапсырмалар — жаттығулар жүйесі. Оларды орындау арқылы оқушылар ережені терең түсініп, дұрыс қолдануды меңгереді және қажетті дағдыларды қалыптастырады.

  • тақтада;
  • карточкада;
  • слайдта;
  • кестелер мен сызбаларда берілуі мүмкін.

Негізгі түрі — міндетті тапсырмалар. Олар көлемі шектеулі, бірақ әр оқушының шамасы жететіндей болуы және дағдыны қалыптастыруға бағытталуы тиіс.

Мұғалім жұмысының практикалық бағыты

Диагностика және жеке тәсіл

Оқыту тиімді болуы үшін мұғалім әр оқушының әлсіз және күшті жақтарын, кемшілігі мен жетістігін жақсы білуі қажет. Оқушының оқу мүмкіндіктерін анықтау және оны іс-тәжірибеде ескеру — нәтижелі жұмыстың негізі.

Қорытындылау мен жүйелеуді дамыту

Оқу материалын қорытындылап, бір жүйеге келтіру дағдысын қалыптастыру үшін күрделілігі әртүрлі кестелер мен сызбалар түріндегі тапсырмалар ұсынылады.

Мысал: бір тақырыпты әр деңгейде меңгерту

Мысалы, «Туынды» тақырыбында:

  • үлгерімі төмен оқушыларға — дайын кестені толтыру;
  • орташа деңгейдегілерге — кестені өздері құрастыру;
  • үлгерімі жоғары оқушыларға — кестені құрып, толықтыру.

Оқытуда жұптық және топтық жұмыстың түрлі формаларын қолдануға болады. Білім сапасы төмен оқушылармен жұмыс барысында бақылаудың әртүрлі түрлері тиімді: тест, сұхбат, дифференциалды тапсырмалар.

Психологиялық қолдау

Өзіне сенімі төмен, үлгерімі төмен оқушыны міндетті түрде қолдау қажет. Оқушының қандай да бір жағымды қасиетін байқап, соған сүйене отырып сенім ұялату — ұмтылыс пен дербестікті қалыптастырады, қиындықтан сескенбеуге үйретеді.

Сабақты құрастыруда барлық кезеңді алдын ала ойластырып, оқушылардың жас ерекшеліктерін және қабылдау деңгейін ескеру маңызды. Оқытуды жекелеуде әртүрлі әдістерді қолдануға болады; деңгейлік дифференциация көбіне жағымды нәтиже береді.

Бастауыш сынып оқушыларының үлгермеушілік себептерін болдырмау (жоспар)

1) Себептерін анықтау және мамандармен байланыс

Сынып жетекшісі оқушымен жекелей әңгімелесу арқылы үлгере алмаушылықтың себебін анықтайды және қажет болған жағдайда психологқа хабарлайды (жұмыс түрлері: оқушылар сауалнамасы, ата-аналармен әңгімелесу).

Ескерілетін ықтимал себептер:

  • сабақтарды жіберу (себепті/себепсіз);
  • үйде дайындықтың жеткіліксіздігі;
  • қабілет деңгейінің төмендігі;
  • сабаққа енжарлық;
  • бағаның шынайы қойылмауы;
  • үй тапсырмасының көлемінің көптігі;
  • оқу материалының күрделілігі;
  • басқа да факторлар.

2) Сабақ жіберу себептерін нақтылау және құжаттандыру

Егер үлгере алмаушылық сабақ жіберумен байланысты болса, сынып жетекшісі жіберудің себептерін (себепті/себепсіз) анықтайды.

Негізгі (себепті) себептер:

  • науқастану (ата-ананың кемінде 3 күнге жазбаша хаты немесе дәрігер анықтамасы);
  • іс-шаралар (ұйымдастырушы мекеменің бұйрығы/шақыруы/анықтамасы);
  • сабақта өзін нашар сезіну (сынып жетекшісі мен пән мұғалімінің ескертуімен босату);
  • отбасы жағдайы (мектеп директоры атына арыз негізінде).

Белгісіз (себепсіз) себептер:

  • сабаққа келмеу себебін растайтын рұқсат қағазы немесе тиісті құжаттардың болмауы.

Мұндай жағдайда сынып жетекшісі оқушының күнделігіне ескерту жазады, ата-анамен әңгімелеседі; ал жағдай жүйелі қайталанса, шағын педагогикалық кеңес арқылы талқылайды.

3) Үй тапсырмасы және сыныптағы жұмыс бойынша алдын алу

Егер оқушы үй тапсырмасын дұрыс орындамаса немесе сабақтағы жұмысты толық аяқтамаса, сынып жетекшісі психологтың көмегімен ата-анамен бірлескен алдын алу жұмысын жүргізеді.

4) Үй тапсырмасы көлемін нормалау

Сынып жетекшісі үй тапсырмасының көлемін пән мұғалімдерімен талқылайды немесе мектеп әкімшілігімен (директор, оқу ісі меңгерушісі) бірлесе отырып, оның белгіленген нормаға сәйкестігін тексереді.

5) Құрдастар көмегін ұйымдастыру

Үлгерімі төмен оқушыларға сынып белсенділері тарапынан қолдау көрсету жүйесін ұйымдастыру (жұптық көмек, шағын топтық қайталау, бақылаумен орындау) пайдалы нәтиже береді.

Қорытынды

Үлгерімі төмен оқушымен жұмыс — ұзақ уақытты, жүйелілікті және ынта-жігерді қажет ететін үдеріс. Нәтижеге жетудің негізгі шарттары: себептерін дәл анықтау, қолжетімді әрі сараланған тапсырмалар ұсыну, көрнекілік пен алгоритмге сүйену, тұрақты бақылау жүргізу және оқушының өзіне деген сенімін күшейту.