Атадан ұлағат, анадан ғибрат
Мақсаты
Тәрбиелік бағыт
- Қайырымдылыққа, әдептілікке, сыпайылыққа, инабаттылыққа баулу
- Кішіге қамқор, үлкенге құрметпен әрі ізетпен қарауға тәрбиелеу
- Сыныптастар қадірін білуге, өзара сыйластық орнатуға үйрету
- Ата-баба салтын қастерлеуге бағыттау
Дамытушылық бағыт
- Адамгершілік ұстанымдарды саналы түрде қабылдауға дағдыландыру
- Жүйелі ойлауға баулу
- Топпен жұмыс істеу мәдениетін қалыптастыру
- Өзін-өзі тану мен өзін бағалау дағдысын күшейту
Негізгі ой
Қазіргі заманда ұл тәрбиесі мен қыз тәрбиесіне ерекше мән беру қажет. «Ұл тәрбиелей отырып — жер иесін тәрбиелейміз, қыз тәрбиелей отырып — ұлтты тәрбиелейміз» деген сөздің астарында үлкен жауапкершілік жатыр. Отбасы — қоғамның бір бөлшегі, ал отбасының алтын қазығы — әйел-ана. Бесіктен жақсы тәрбие алған, үлгі-өнеге көрген қыз қай ортада да көргенділігін көрсетеді. Ал жақсы тәрбие алған ұл қиындықта қайрат көрсете алатын өжет, батыл, адал болып өседі; еліне, жеріне, халқына ықыласы ыстық, үлкенге де, кішіге де қамқор болады.
Халқымыз әдептілік пен инабаттылықты жоғары бағалаған. Алайда уақыт өте осы асыл қасиеттерден алыстап бара жатқандаймыз. Ұлттық ізгі дәстүрді «ескінің қалдығы» деп шетке ысырып қоймай, бүгінгі өмірге жарасымдысын іріктеп алып, инабатты қыз, ұлағатты ұл тәрбиелеу — ата-ана мен ұстаздың ортақ міндеті.
Атадан ұлағат, анадан ғибрат
Оқушы пікірі: Әрбір қыз бала бойжетіп, ата-анасының ортасындағы еркелік дәуренін артқа қалдырып, өзге шаңыраққа келін болып түседі. Өз үйін құрып, шаруасына ие болып, түтін түтетіп, ана атанып ұрпақ өрбітеді. Жар сүю, ана болу — қыз баланың мақтанышы әрі бақыты.
Оқушы пікірі: Сол күнге дайындық ретінде қыз бала өз үйінде жүріп-ақ түрлі өнеге үйренеді, міндеттер атқарады. Осы дағдылардың барлығы біріге келе келін әдебін қалыптастырады.
Оқушы пікірі: Өмірге жауапкершілікпен қарап, ынта қойып үйрену — көрегенділіктің белгісі. Қыз бала оң жақта отырғанда-ақ болашақтағы ауыр да ардақты міндеттерді және әдеп-инабат талаптарын білуі қажет.
Оқушы пікірі: Той-томалақта, көпшілік ортада қыз бала көрінеді де, сыналады. Сондай сәтте ұстамдылық, жарқын жүзді сыпайылық, жинақы жүріс-тұрыс, сергектік, сөзге ұтқырлық — оның көркі мен абыройын арттырады.
Оқушы пікірі: Әдептен аттап, ұят жоралғыларын елемей жүретін, қызға жарасар қымсыну мен тартынуды білмейтін мінез — тек өзіне емес, ата-ана мен туған-туысқа да сөз келтіреді.
Оқушы пікірі: Қыздың, яғни болашақ келіннің қолынан іс келуі маңызды. Айналадағы адамдарды сыйлау — ең алдымен ата-ананы құрметтеуден басталады.
Оқушы пікірі: Ер бала еңбекке ерте бейімделеді: ауылдағы ересектермен бірге шаруашылыққа араласады, әңгіме тыңдайды, ертегі айтады, өлең айтып, ән салуға дағдыланады.
Оқушы пікірі: Қазақ отбасында ер баланы тәрбиелеуде әкенің рөлі айрықша. Әке ұлына өз өнерін, естіген-білгенін үйретуге тырысқан.
Оқушы пікірі: «Ата — балаға сыншы» дегендей, әке баласының бейімін ерте аңғарып, шамасы келгенше табиғи қабілетін дамытуға күш салған.
Оқушы пікірі: Парасатты әке баласына ата-баба ісінің өнегесін айтып, ағайын-туыстық қатынасты түсіндіріп, ататегі туралы әңгімелеуді парыз санаған.
Адамның жақсы-жаман қасиеттері: «Сен қандайсың?»
Өмірдегі бағытың да, іс-әрекетің де өзіңе үңілуден басталады. Әр адамда көзге түсетін бір ерекшелік болады. Сол қасиет қадірленіп, дұрыс бағытталса, адам мақсатынан жаңылмайды. Талантсыз адам жоқ — өз орнын таба алмаған адам бар. Қабілеттің ашылуына отбасы, мектеп, жолдастар, ұжым ықпал етеді, бірақ ең негізгі түрткі — адамның өз ізденісі.
Нағыз адамға тән қасиеттер
- Ұғымды, ойлы ететін — зерде мен зейін.
- Өрге сүйрейтін — өнер мен өріс.
- Ілгері бастайтын — талап.
- Алдамайтын — тапқырлық.
- Қиындықта сыналатын — қайрат.
- Бәрінен де күшті — білім.
Ер жігіттің серігі мен жауы
Айнымас серіктері: өмірлік жары — жұбайы; мінген аты — пырағы; парасаты — ақылы.
Жолын кесіп, тұсау болатын мінездер:
- Жалқаулық
- Аңқаулық
- Жасқаншақтық
- Пасықтық
- Сужұқпас суайттық
- Өсекшілдік
- Мылжыңдық
Өмір туралы ой
Осы қысқа өмірде орны толмайтын үш асыл бар: әке, ана, бала. Ұрпақ алмасады, бірақ өмір жалғасады — өмірге нәр беретін де, жалғап тұратын да бала. «Ата-ана — асқар тауың: айналып өтсең — жаман, асып түссең — жақсы» деген сөз — құрмет пен жауапкершіліктің өлшемі.
Бабалар баланы қалай тәрбиелеген?
Ата-бабаларымыз ұл балаларын жастайынан ел қорғауға, мал бағуға баулыса, қыздарын болашақ отаудың иесі деп біліп, кішкентайынан үй шаруасына икемдеген.
Ырым-тыйым – ұлағат көзі
Қазақтың ырым-тыйымдары — тәрбие мен әдептің ықшам тілмен айтылған ережелері. Олар адамды ұқыптылыққа, кісілікке, табиғат пен нанға құрметке шақырады.
Тыйым сөздерден үлгілер
- 1 Ұнасын-ұнамасын, құстың ұясын бұзба.
- 2 Тентек балаға ұқсама, пышақтың жүзін жалама.
- 3 Шаршасаң, сәл-пәл аялда, бірақ жер таянба.
- 4 Құр ермекке бос бесікті тербетпе.
- 5 Жақтырсаң да, жақтырмасаң да, нанды жерге лақтырма.
- 6 Жоқ әдетті шығарма, түнде көлден су алма.
- 7 Адамдарды сынама, түнде айға қарама.
- 8 Ақыл-есің бүтінде кісіге қарап түкірме.
- 9 Ұлттық салттан бұлжымай, жұма күні кір жума.
- 10 Дастарханға емінбе, көп алдында керілме.
Оқушылардың шығармашылық жұмысы
Бұл бөлімде оқушылар тақырыпқа байланысты ойтолғау, шағын эссе, көрініс, нақыл сөздердің мәнін ашу немесе топтық тапсырмалар арқылы өз түсінігін шығармашылықпен жеткізеді.
Қорытынды
Мұғалімнің түйіні: бүгінгі тәрбие сағатынан кейін әр оқушы өз бойындағы кемшілікті байқап, одан арылуға талпынуы тиіс. Бұл — «адам болам, азамат болам» деген жанның қолынан келетін іс.
Халқымыз көп ұғымды ана есімімен байланыстырады. Қыз — ертеңгі жар, ана, әпке. Сондықтан қазақ қызы әлпештеліп, мәпелеп өсірілген; инабатты болсын деп, ар-намысын қорғай отырып тәрбиеленген. Осындай өнеге бүгін де өз мәнін жоғалтпайды.