Оюдың түрлерін ата
Сабақтың тақырыбы
Қазақ халқының ою-өрнегін қию өнері. «Сынықмүйіз жасау»
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Көрнекілігі
- Сәндік-қолданбалы өнер туралы материалдар
- Шығармашылық альбомдар
- Ұлттық киім үлгілері
- Ою-өрнектер, фотосуреттер, зат үлгілері
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Қазақ халқының ою-өрнек өнерінің шығу тарихын түсіндіру және ою түрлерімен таныстыру.
Дамытушылық
Ою-өрнек тақырыбындағы теориялық білімді практикада қолдану дағдысын дамыту.
Тәрбиелік
Еңбекке қызығушылықты арттыру, ою қию әдіс-тәсілдерін меңгерту, қауіпсіздік ережелерін сақтауға дағдыландыру.
Сабақтың барысы
- Ұйымдастыру бөлімі
- Өткен сабақты тексеру
- Жаңа сабақты түсіндіру
- Топтастыру
- Қызығушылығын ояту
- Бекіту және қорытындылау
Жаңа сабақ: ою-өрнек өнерінің мәні
Қазақ халқы — көшпелі өмір салтын ұстанған, мал шаруашылығының қыр-сырын терең меңгерген еңбекқор әрі епті халық. Тұрмыста мал өнімдерін кеңінен пайдаланып, сүйек, мүйіз, жүн және теріден күнделікті қажет бұйымдар жасаған.
Тұрмыстағы қолданылуы
- Жылқы сүйегін өңдеп, қобди мен сандық беттерін өрнектеген.
- Түйе жүнінен шекпен тоқып, шудасының емдік қасиетін пайдаланған.
- Ешкінің қылы мен түбіті арқылы бағалы бұйымдар жасаған.
- Сиыр терісін илеп, сәнді ер-тоқым мен ат әбзелдерін оюлап-өріп жасаған.
- Қой терісінен тон тіккен.
Жазу-сызу болмаған көне замандарда адам өз ойын тасқа, сүйекке, ағашқа түсірген. Кейін бұл дәстүр киізге, алашаға, кілемге және тұрмыстық заттарға салынатын өрнекке ұласқан.
Негізгі ұғым
Ою-өрнек — белгілі бір сурет пен сызықтарды белгілі тәртіппен орналастыру арқылы жасалатын сәндік бейне.
Ою-өрнектің шығу тарихы
Ғалымдардың зерттеулеріне сүйенсек, ою-өрнек өнері ежелгі көшпелілер мәдениетінен жеткен мұра. Біздің заманымызға дейінгі IV–VII ғасырларда Орта Азия, Қазақстан, Алтай және Оңтүстік Сібір аумақтарында өзара тығыз байланыста, ортақ мәдениеті бар туыстас тайпалар өмір сүрген. Олар — сақтар, ғұндар, үйсіндер.
Осылайша, ата-бабамыздан қалған ою-өрнек өнері бүгінгі таңда да ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді.
Топтастыру және ою түрлерімен танысу
Ою-өрнектер шартты түрде төрт топқа бөлінетіні түсіндіріледі. Оқушылар төмендегі кең тараған ою түрлерімен танысады:
Практикалық бөлім: «Сынықмүйіз» оюын қию
Жұмыс тәртібі
- Ою үлгісін қағазға қарындашпен сызып алыңыз.
- Қағазды шаршы пішінде дайындап, екіге бүктеңіз.
- Бүктелген қырынан бастап, сызылған үлгі бойынша қайшымен қырқып шығыңыз.
- Оюдың дұрыс шығуы үшін қию бағытын сақтаңыз.
Маңызды ескертпелер
- Симметрияны сақтаңыз: ою-өрнектің көркемдігі дәлдікке байланысты.
- Қағазды үнемдеңіз: пішу кезінде артық қиындыны азайтыңыз.
- Тазалық пен қауіпсіздік: қайшымен жұмыс кезінде ережелерді қатаң ұстаныңыз.
- Қағаздың жылжуын қадағалаңыз: бүктелген қағаз орнынан тайса, ою бұзылады.
Еңбек пен өнер туралы тапсырма
Еңбек, өнер туралы мақал-мәтел айтып жарысыңыздар.
Қызығушылығын ояту: сөзжұмбақ
«Текемет» тақырыбы бойынша сұрақтар
- Жануарларға байланысты өрнек.
- Тамақ сақтауға арналған, сандыққа ұқсас ағаш бұйым.
- Сәндік үшін төсектің тұсына ілетін үй жиһазының бірі.
- Малдың дене мүшелеріне байланысты өрнек.
- «Оюды оя ________ ойланбаған» (мақалдағы бос орынды толықтырыңыз).
- «__________ түбі — береке» (мақалдағы бос орынды толықтырыңыз).
- Құрал-жабдықтарға байланысты өрнек.
Бекіту және қорытындылау
«Алтын сандық» ойыны
Ойын арқылы оқушылардың ойлау қабілетін дамыту және есте сақтау дағдысын нығайту.
Сұрақ-жауап
- Қазақ халқы ою-өрнек өнерін қайдан үйренген?
- Ою-өрнек дегеніміз не?
- Оюдың қандай түрлерін білесің?
- Зооморфтық оюдың қандай түрлерін атай аласың?
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау: сабақтағы белсенділігі мен практикалық жұмыстың орындалуына қарай.
Үйге тапсырма: «Сынықмүйіз» оюын жасау.