Қазақша рефераттар

Пентанның жану реакциясын жазып бер

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оттекті органикалық қосылыстар, спирттер және көпатомды спирттер туралы түсінік қалыптастыру; олардың қарапайым өкілдерінің қасиеттерін меңгерту.

Дамытушылық

Жаңа технология элементтерін пайдалана отырып ой-өрісті кеңейту; тапсырмалар арқылы белсенділікті арттыру; бағыт-бағдар бере отырып өз бетінше қорытынды жасай білуге дағдыландыру.

Тәрбиелік

Шапшаңдыққа, ұжымда өз ойын ашық жеткізе білуге және өзін-өзі басқаруға тәрбиелеу.

Әдіс-тәсілдер

  • Дамыта оқыту технологиясы
  • Қараевтың деңгейлеп оқыту технологиясы
  • Ақпараттандыру технологиясы: интерактивті тақта арқылы түсіндіру, есеп шығару

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен сәлемдесу, сабаққа қатысуын тексеру және дайындығын ұйымдастыру жүргізіледі. Сынып үш топқа бөлініп, назар сабаққа аударылады.

Ерекшелік

Бұл сабақ дәстүрден тыс форматта өтеді: жаңа тақырып қысқаша түсіндіріліп, үй тапсырмасы «Ғажайыптар алаңы» ойыны барысында толық қайталанады және жаңа материал пысықталады.

Жаңа сабақ: спирттер және көпатомды спирттер

Бұған дейін құрамында тек екі элемент — көміртек пен сутек атомдары ғана болатын органикалық қосылыстар, яғни көмірсутектермен таныстыңдар. Ал молекула құрамында көміртек пен сутектен басқа оттек атомдары да болатын көптеген органикалық қосылыстар бар. Бүгін біз оттекті органикалық қосылыстардың ішіндегі спирттер класына тоқталамыз.

Негізгі ұғымдар

  • Гидроксил тобы
    –OH — спирттердің функционалдық тобы.
  • Функционалдық топ
    Заттың осы класына тән химиялық қасиеттерін анықтайтын атомдар тобы.
  • Анықтама
    Құрамындағы сутек атомдарының орнына бір немесе бірнеше гидроксил тобы келген көмірсутек туындылары спирттер деп аталады.

Жіктелуі

Гидроксил топтарының санына байланысты спирттер:

Біратомды спирттер
Молекулада бір –OH тобы болады.
1× –OH
Көпатомды спирттер
Молекулада екі немесе одан көп –OH тобы болады.
2×+ –OH

Спирттердің маңызды өкілдері

Метанол

CH₃OH

Өзіне тән иісі бар, түссіз сұйық зат. Өте улы: көз жүйкесіне әсер етеді; аз мөлшерінің өзі соқырлыққа әкелуі мүмкін және өмірге қауіпті.

Этанол

C₂H₅OH

Өзіне тән иісі бар, түссіз сұйықтық; суда жақсы ериді. Адам ағзасына зиян: мидың қызметін тежеп, жүйке жасушаларын уландырады, ойлау қабілетін төмендетеді. Жиі қолдану алкоголизмге әкеледі.

Көпатомды спирттер

2–3× –OH
  • Этиленгликоль
    Түссіз, қоймалжың, дәмі тәттілеу. Улы. Суда жақсы ериді. Екіатомды спирт.
  • Глицерин
    Қоймалжың, тәтті дәмді. Суда жақсы ериді. Үшатомды спирт.

Этанолдың алынуы

1) Ашу процесі (қантты заттар)
C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂
2) Этиленді гидраттау
CH₂=CH₂ + H₂O → C₂H₅OH

Ескерту: бастапқы мәтінде бұл жерде жану теңдеуі берілген. Жану реакциясы төменде «Химиялық қасиеттер» бөлімінде көрсетіледі.

Химиялық қасиеттері

1) Жану реакциясы

Спирттер оттек қатысында толық тотығып жанады.

Экзотермиялық
C₂H₅OH + 3O₂ → 2CO₂ + 3H₂O
2) Тотығу

Біратомды спирттер оңай тотығып алдымен альдегидтерге, кейін карбон қышқылдарына айналады.

C₂H₅OH + [O] → CH₃CHO + H₂O
CH₃CHO + [O] → CH₃COOH

Назар аударатын қауіпсіздік тұстары

  • Метанол
    Өте улы; тұрмыста абайсыз қолдануға болмайды.
  • Этанол
    Денсаулыққа зиян; жүйке жүйесіне кері әсер етеді.
  • Этиленгликоль
    Улы; тәтті дәмі қауіп тудырады.
  • Жалпы ереже
    Зертханалық жұмыстарда қауіпсіздік техникасын сақтау міндетті.

Интерактивті ойын: «Ғажайыптар алаңы»

Мақсаты

Табло көмегімен деңгейлік тапсырмалар беру арқылы қысқа уақыт ішінде оқушылардың басым бөлігін бағалау және білімді бекіту.

Ойын шарты

  • Тақтада сөзі жасырылған табло ілінеді.
  • Оқушылар әріп айту арқылы жасырылған сөзді табады.
  • Әріп айту құқығы деңгейіне сәйкес берілген тапсырманы дұрыс орындағанда ғана беріледі.

Топ ішіндегі рөлдер

  • Топ басшысы (1 оқушы)
    Топқа жауапты; 1-деңгей есептерін шығарады.
  • Хатшы-есепші (1 оқушы)
    Ұпайларды жазып, соңында есептейді; 1-деңгей есептерін шығарады.
  • A топшасы (3 оқушы)
    2-деңгей тапсырмаларын орындайды.
  • B топшасы (3 оқушы)
    3-деңгей тапсырмаларын орындайды.

Деңгейлік тапсырмалар

1-деңгей

Есептер және негізгі ұғымдар
  1. 14 г пропан жанғанда түзілген көмірқышқыл газының көлемін анықта.
  2. Крекинг деген не?
  3. C₅H₁₂-нің үш изомерін жаз.
  4. CaC₂ → HC≡CH → CO₂ айналымын жүзеге асыр.
  5. 2 г C₂H₆ жанғанда неше литр су түзіледі?
  6. C₇H₁₆-ның үш изомерін жаз.
  7. Нәтижесінде 0,5 л CO₂ түзілсе, реакцияға неше литр этан қатысқан?
  8. 11,2 л пропан жанғанда неше литр су түзіледі?
  9. 22,4 л этан жанғанда неше литр су түзіледі?
  10. 44,8 л пентан жанғанда неше литр көмірқышқыл газы түзіледі?

2-деңгей

Теңдеулер және қолданылуы
  1. Алкандардың гомологтық қатарын ата.
  2. C₃H₈ жану реакциясын жаз.
  3. Отын түрлерін атап, қолданылуын түсіндір.
  4. Этанның жану реакциясын жаз.
  5. Табиғи газдың қолданылуын сипатта.
  6. Пентанның жану реакциясын жаз.
  7. Алкиндердің гомологтық қатарын жаз.
  8. Гептанның жану реакциясын жаз.
  9. Нонанның жану реакциясын жаз.

3-деңгей

Атауларын дұрыс атау
  1. C₂H₆ — дұрыс ата.
  2. C₉H₁₈ — дұрыс ата.
  3. C₇H₁₄ — дұрыс ата.
  4. C₃H₄ — дұрыс ата.
  5. C₈H₁₈ — дұрыс ата.
  6. C₅H₈ — дұрыс ата.
  7. C₄H₈ — дұрыс ата.
  8. C₆H₁₂ — дұрыс ата.
  9. C₇H₁₆ — дұрыс ата.
  10. C₁₀H₂₂ — дұрыс ата.

Ескерту: кей формулалар бір ғана қосылысты емес, класты (мысалы, алкендер) білдіруі мүмкін; тапсырманың мақсаты — атау логикасын тексеру.

Таблоға арналған тапсырмалар

№1 тапсырма

Біратомды спирттер тотығып альдегидтерге, одан әрі карбон қышқылдарына айналады. Этил спиртін тотықтыру арқылы алынатын қышқыл ерітіндісі күнделікті тұрмыста және тамақ өнеркәсібінде консервілеуде кең қолданылады. Осы ерітіндіні ата.

Жауабы
Сірке суы

№2 тапсырма

Спирттерді анықтауда ыңғайлы тәсілдердің бірі — түстің өзгерісін бақылау. Спирттер мөлдір қызғылт сары түсті H₂CrO₄ ерітіндісімен 1–2 секунд ішінде әрекеттескенде, ерітінді алдымен лайланып, кейін қызғылт сары түсін жояды. Қандай түске айналады?

Жауабы
Көкшіл-жасыл

Қорытынды

Әр жасырылған сөзді тапқан оқушылар орындаған тапсырмалары үшін алған ұпайларын топтың хатшы-есепшісі топ парағына толық тіркеп, қорытынды ұпайды есептейді. Мұғалім үш топтың нәтижесін салыстырып, жеңімпаз топты анықтайды.

Үй тапсырмасы

§55, §56. №11 (180-бет).

Бағалау

Бағалау парағы бойынша әр оқушының өз деңгейіндегі есептерді орындауына және белсенділігіне қарай бағаланады.