Көшпенділер тарихи роман
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Бұл сабақ 9-сынып оқушыларына арналған және Ілияс Есенберлиннің өмірі мен шығармашылығын, әсіресе «Көшпенділер» тарихи трилогиясының мазмұны мен идеялық өзегін таныстыруды көздейді. Негізгі назар қазақ халқының XV–XIX ғасырлар аралығындағы тарихи тағдырына, тәуелсіздік жолындағы күресіне және сол кезеңнің рухани-әлеуметтік болмысына аударылады.
Мұғалімі
Капанова Ж. Н.
Сабақ түрі
Дәстүрлі сабақ
Сабақ типі
Жаңа білім беру
Пәнаралық байланыс
Тарих
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
- І. Есенберлиннің өмірі мен шығармашылығы туралы жүйелі мәлімет беру.
- «Көшпенділер» трилогиясының мазмұны мен негізгі кейіпкерлерімен таныстыру.
- XV–XIX ғасырлардағы қазақ халқының тарихи шежіресін түсіндіру.
Дамытушылық
- Әдеби-теориялық білімді тереңдету, өз көзқарасын дәлелдеп айтуға дағдыландыру.
- Ойлау, салыстыру және жүйелі талдау қабілеттерін жетілдіру.
Тәрбиелік
- Тарихи көркем шығарма арқылы ұлттық рухты танытып, ұлттық сананы қалыптастыру.
- Адамгершілік, мейірім, сыйластық құндылықтарын орнықтыру.
- Азаматтық және гуманистік қасиеттерді дамыту, еліне адал қызмет етуге тәрбиелеу.
Құрал-жабдықтар мен әдіс-тәсілдер
Көрнекілігі
- І. Есенберлин шығармалары
- Электронды оқулық, слайдтар, кестелер
- Бейнематериалдар (киноүзінді), теледидар
Әдіс-тәсілдері
- Түсіндіру және талдау
- Сұрақ-жауап
- Венн диаграммасы
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың назарын сабаққа аудару, оқу құралдарын түгендеу, жұмысқа бағыттау.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Хамза Есенжановтың «Ақ Жайық» романы бойынша сұрақтар мен талқылау.
3) Жаңа сабақ
Негізгі бағыт
І. Есенберлиннің өмір жолына шолу жасау және «Көшпенділер» трилогиясының тарихи-әдеби маңызын ашу.
Ілияс Есенберлин: өмір жолына шолу
Негізгі даталар
- 1915
- Ақмола облысы, Атбасар қаласында дүниеге келді.
- 1940
- Тау-кен институтын бітірді.
- 1941–1945
- Ұлы Отан соғысына қатысты.
- 1947–1967
- Қазақ мемлекеттік филармониясының директоры, Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасында редактор, «Қазақфильм» киностудиясында сценарий редакциясы алқасының мүшесі болды.
- 1967–1971
- «Жазушы» баспасының директоры қызметін атқарды.
- 1971
- Қазақстан Жазушылар одағының екінші хатшысы болды.
- 1983
- Алматы қаласында 68 жасында қайтыс болды.
Қалам тартқан жанрлары
- Поэзия
- Проза
- Драматургия
- Кинодраматургия
Маңызды ескерту
Жазушының бірқатар туындылары өзге тілдерге аударылып, кең оқырманға жол тартты.
Шығармаларының жарық көруі
1940
Алғашқы өлеңдері жарық көрді.
1945
«Айша», «Сұлтан» поэмалары жарияланды.
1949
«Адамгершілік туралы жыр» өлеңдер жинағы шықты.
1959
Біржан сал туралы трагедия-дастан жазды; «Адам туралы жыр» повесі жарық көрді.
1960
«Өзен жағасында» повесі жарияланды.
1965
«Толқиды Есіл» повесі жарық көрді.
Аудармалар
- 1956 жылы орыс тілінде жазылған «Песня о человеке» романы белгілі болды.
- 1958 жылы «Ғашықтар» романы қытай және өзбек тілдеріне аударылды.
- Көптеген шығармалары орыс тіліне аударылып, кең таралымға ие болды.
Тарихи роман: ұғым және көркемдік міндет
Тарихи роман дегеніміз не?
Тарихи роман — өткен дәуірдің маңызды оқиғаларын қайта жаңғыртып, оларды көркем бейнелеу арқылы оқырманға тарихи уақыттың рухын сезіндіретін жанр.
Тірек көздер
Жазба деректер, шежірелік мәліметтер, аңыз-әңгімелер.
Нәтиже
Тарихи тұлғалардың көркем бейнесін жасап, халық тағдырының шешуші тұстарын ашады.
«Көшпенділер» трилогиясы: тарихи жад және ұлттық рух
Трилогияның идеялық өзегі
І. Есенберлин тарихи трилогиясында қазақ елінің XV–XIX ғасырлардағы тәуелсіздік үшін күресін кең тыныспен суреттейді. Автор дәуірдің қиындықтарын, ішкі қайшылықтарды, адам қатынастарын, мінез бен әрекет табиғатын тереңдетіп көрсетеді.
Көркемдік кеңістік
- Сыртқы жаулармен шайқаста шыңдалған бірлік пен елдік сана.
- Дәстүр, салт-сананың тарихи кезеңдерде сақталуы және жаңғыруы.
- Тарихи оқиғалардың адам тағдыры арқылы ашылуы.
Құрылымы
«Көшпенділер» — үш романнан тұратын тарихи трилогия. Сабақ барысында трилогияның мазмұны, негізгі кейіпкерлері және тарихи мәні талданып, қорытындыланады.