Қазақша рефераттар

Пирамиданың биіктігі

«Дүниеде тек бір ғана ғылым бар — ол геометрия, ал басқа ғылымдар геометрияның тараулары ғана.» — Әбу Насыр әл‑Фараби

«Математиканың өз тілі бар — ол формула.» — С. В. Ковалевская

Мақсаттар

Білімділік

Пирамиданың бүйір беті мен толық бетінің ауданын табуда оқушылардың алған білімдерін нақтылау; білім деңгейін тексеру, бақылау және кездескен олқылықтарды түзету.

Дамытушылық

Білімге қызығушылықты арттыру, білімді жүйелеу және өз бетімен іздену дағдыларын қалыптастыру. Танымдық қабілетті дамыту, көпшіл әрі көмекшіл болуға баулу, ой‑өрісті, есте сақтауды және математика тілінде сөйлеу дағдыларын жетілдіру. Отанға, туған жерге сүйіспеншілікті тәрбиелеу.

Тәрбиелік

Адамгершілікке, ұқыптылық пен тиянақтылыққа тәрбиелеу. Сабаққа ерікті түрде белсенді қатысуға, топпен ұйымдасып жұмыс істеуге, алған білімді практикада қолдануға ықпал ету.

Сабақ форматы мен көрнекіліктер

Сабақтың түрі

  • Ойын сабағы
  • Топпен жұмыс

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта
  • Пирамиданың табанында жататын көпбұрыш түрлерінің сызбалары (модельдері)
  • Сөзжұмбақтар, ребустар

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру бөлімі

  1. 1 Сынып тазалығын тексеру, қатыспаған оқушыларды түгендеу, сабақтың барысын түсіндіру.
  2. 2 Үй тапсырмасын тексеру: №10.

II. Негізгі бөлім: ойын шарты

Оқушыларға ойын ережесі түсіндіріледі. Ойынның атауы — «Египет пирамидасы». Бүгін біз Мысыр еліне саяхат жасап, ондағы пирамидалардың сырын ашуға тырысамыз.

Мысыр фараондары қабірлерінің ішіндегі ең ірілері — Хеопс, Хефрен және Гизадағы Микерин пирамидалары. Олар әлемнің жеті кереметінің қатарына енгізіледі. Үшеуінің ең үлкені — Хеопс пирамидасы (б.з.б. XXVII ғ.).

Хеопс пирамидасы: қысқаша тарихи шолу

Хеопс (Хуфу) перғауын көзі тірісінде өзіне арнап пирамиданы б.з.б. III мыңжылдықтың I жартысында Гиза қаласы маңындағы Ливия шөлінде салдырған. Ежелгі мысырлықтар бұл алып кесенені «Хуфу көкжиегі» деп атаған.

Пирамиданың табаны төртбұрышты. Құрылыс жоғары қарай сатылы түрде көтеріліп, ұшар басы сүйірленіп біткен. Сәулеттік жұмысқа сәулетші Хемиун жетекшілік еткен.

Аңызға бергісіз еңбек: құрылысқа 120 мың адам қатысып, 30 жыл бойы жұмыс істегені айтылады.

1953 жылы араб ғалымдары пирамиданың маңынан 17 метр тереңдікте толықтай бекітіліп тасталған үлкен зал тапты. Залдан қару‑жарақ, асыл бұйымдар және ұзындығы 35 м желкенді қайық табылған.

Ежелгі Мысыр пирамидаларының ішіндегі ең ірісі саналатын Хеопс пирамидасы — адам еңбегінің ғажайып туындысы.

Пирамидаға апарар қақпалар

Тарихи пирамидаға «жету» үшін бірнеше қақпадан өту керек. Әр қақпа — білім мен логикаға құрылған тапсырмалар жиынтығы.

1) Тас қақпа — Евклид қақпасы

Тарихи дерек: Евклид — ежелгі грек ғалымы (б.з.б. III ғ.). Мектепте оқытылатын геометрия негіздері «Негіздер» атты еңбегі арқылы кеңінен тарағандықтан, бұл бағыт евклидтік геометрия деп аталады.

Бұл қақпадағы сұрақтар пирамида ұғымын, оның элементтерін және бет аудандары формулаларын меңгеруді тексереді.

Евклид қақпасының сұрақтары

  1. 1Пирамиданың табанында дұрыс көпбұрыш жатыр. Осы шарт дұрыс пирамида болуы үшін жеткілікті ме?
  2. 2Қандай фигура пирамида деп аталады?
  3. 3Апофема дегеніміз қандай ұғым?
  4. 4Пирамиданың бүйір беті мен толық бетінің ауданын өрнектейтін формулаларды жазыңыз және түсіндіріңіз.
  5. 5а) 4 қыры; ә) 6 қыры; б) 11 қыры; в) 30 қыры бар пирамида болуы мүмкін бе?
  6. 6а) Төртбұрышты пирамиданың; ә) онбұрышты пирамиданың қанша төбесі, қыры және жағы болады?
  7. 7Ең алғаш әйел математик кім?
  8. 8Ұлы Александр патшаның тәрбиешісі әрі ұстазы болған, Грециядан шыққан ұлы ғалым кім?
  9. 9Геометрия нені зерттейді? «Геометрия» сөзі қай тілден, қандай мағынадан шыққан?
  10. 10Жарты түзуді басқаша қалай атайды?
  11. 11Математикаға координаттар әдісін енгізген француз математигі әрі физигі кім?
  12. 12Пифагор теоремасын тұжырымдаңыз.
  13. 13Алғашқы қазақша алгебра оқулығын жазған кім?
  14. 14Қандай гүл математик әйелдің құрметіне аталған?
  15. 155 жасында жұмысшылармен есеп айырысқан әкесінің қателігін түзеп, жұртты таңғалдырған; кейін «математиктердің королі» атанған неміс математигі кім?
  16. 16Әлемдегі алғашқы әйел математик кім?

2) Күміс қақпа — Лобачевский қақпасы

Тарихи дерек: Николай Иванович Лобачевский (1792 ж., ескіше 26 қараша) Еділ өзенінің бойындағы бұрынғы Нижний Новгород қаласында дүниеге келген. Әкесі — пошта тасушы Иван Максимович Лобачевский, анасы — Прасковья Александровна (сауаты төмен болған).

1797 жылы Прасковья Александровна 24 жасында жесір қалып, үш ұлын асырауға мәжбүр болады. Болашақ ғалымның балалық шағы таршылықта өтсе де, ана мейірімі мен табандылығының арқасында олардың оқуға мүмкіндігі туады.

Лобачевскийдің ірі жаңалығы — евклидтік емес геометрия. 1826 жылы 24 ақпанда жас профессор ғылыми жаңалығын баяндама түрінде Қазан университетінің физика‑математика бөліміне ұсынған. Баяндаманың толық мәтіні сақталмағанымен, негізгі мазмұны 1829 жылы «Геометрияның бастамалары» деген атаумен мақала болып жарияланған.

Жаңалықтың мәні XIX ғасырдың екінші жартысында математиктер мен физиктерге толық айқындалғаннан кейін, ғалымды «геометриядағы Коперник» деп атаған.