Қазақша рефераттар

Махамбет Өтемісұлының өмірі мен шығармашылық жолыСабақтың мақсаты

Сабақтың тақырыбы мен мақсаттары

Сабақтың тақырыбы

Махамбет Өтемісұлының өмірі мен шығармашылық жолы.

Сабақтың мақсаты

  • Ақынның өмірі туралы қосымша мәлімет беру.
  • Өлеңдерінің идеялық-тақырыптық мазмұнын ашу.
  • Туған елін, жерін сүюге, қорғауға және батылдыққа тәрбиелеу.

Түрі

Іздендіру сабағы.

Әдістері

Баяндау, талдау, жинақтау.

Көрнекілігі

Махамбеттің, Исатайдың, Жәңгір ханның суреттері, кітаптар көрмесі, слайд бетшелері.

Кіріспе ой

Қазақ елі ғасырлар бойы аңсаған тәуелсіздікке қол жеткізді. Бұл жолда талай тарихи тұлғалар өмірін қиды. Рухты қалыптастыратын, үлгі болар есімдер тарихымызда аз емес. Солардың бірі әрі бірегейі — Махамбет Өтемісұлы.

Махамбет Өтемісұлы: өмірі мен күрес жолы

Махамбет Өтемісұлы 1804 жылы қазіргі Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы аумағында, Нарынның Бекетай құмында дүниеге келген. Өтемістің он баласы болған, соның ішінде Махамбет — екінші ұлы.

Жас күнінде хан ордасында тәрбиеленген. Бұған оның ата-тегінің би болғаны да әсер еткен. Кейін Махамбет халықтың мұңын көріп, елдің жоғын жоқтаған күрескер ақынға айналды.

Қуғын-сүргін мен тұтқын

Көтеріліске қатысқаны үшін 1829 жылы абақтыға қамалады. Кейін түрмеден қашып шыққаны да белгілі.

Исатаймен серіктестігі

Көтерілістің жетекшісі — Исатай Тайманұлы, ал оның сенімді серігі әрі идеялық қостаушысы — Махамбет болды.

Қайтыс болуы және мәңгілік мекені

Махамбет 1846 жылы өз үйінде қастандықпен қаза табады. Бейіті Атырау облысы, Махамбет ауданы, Қараой ауылында орналасқан.

Ақын мұраты және өлең өрісі

Халық мүддесі

Махамбет — халық ақыны. Ол теңдік пен әділетті аңсады, халықтың көкейіндегі сөзді батыл айтты.

Арман-мақсат

Ақынның арманы — елді еркіндікке жеткізу, жұртты қонысқа, малға, берекеге кенелту.

Өткір сын

Жәңгір ханға арналған өткір жырларының себебі — патшалы Ресейге қызмет етіп, елді отарлық саясаттан қорғай алмауы.

«Еділдің бойы — ен тоғай,
Ел қондырсам деп едім.
Жағалай жатқан сол елге,
Мал толтырсам деп едім.»

Бұл жолдар ақынның халыққа теңдік әперуді аңсаған арманын айқын көрсетеді.

Шығармаларындағы образ жасау шеберлігі

Махамбет поэзиясының маңызды қыры — образ сомдау шеберлігі. Оның шығармаларында Исатай батырдың, Жәңгір ханның, Баймағамбет сұлтанның және ақынның өзінің бейнелері жасалған.

Махамбет — күреске шақырушы

Ол елді оятатын сөздің иесі ретінде күрес идеясын көтерді, намыс пен рухты жырлады.

Исатай — істі жүзеге асырушы

Исатай Махамбет көтерген идеяларды іс жүзінде іске асырған тұлға. Бұл — бірінің жолында бірі жан берген достықтың үлгісі.

Сабақтың барысы

  1. Ұйымдастыру кезеңі.
  2. Үй тапсырмасын тексеру. XIX ғасыр әдебиеті өкілдерінің шығармаларына шолу.
  3. Жаңа сабақ: мұғалімнің кіріспе сөзі, тақырыпты меңгерту.
  4. «Жылдар сөйлейді» стратегиясы (жылдар мен тарихи тұлғалар/оқиғаларды сәйкестендіру).
  5. Дәптермен жұмыс: хронологиялық кестені толтыру.
  6. Оқулықта берілген өлеңдерді талдау.
  7. Сабақты бекіту: «Оқыта үйрету» ойыны.
  8. Сабақты қорытындылау: екі топқа тапсырмалар беру.
  9. Оқушылардың білімін бағалау.
  10. Үй тапсырмасы: Махамбеттің бір өлеңін жаттау, ерлік туралы мақал-мәтелдер дайындау.

Топтық жұмыс форматы

Сынып оқушылары екі топқа бөлінеді:

1-топ

«Әдебиетшілер» тобы.

2-топ

«Тарихшылар» тобы.

Қай топ көбірек дұрыс жауап берсе, сол топ жоғары балл жинайды.

Хронологиялық кесте: негізгі даталар мен оқиғалар

Жылдар Негізгі оқиғалар
1804 Махамбет Өтемісұлы Нарынның Бекетай құмында дүниеге келді.
1824–1828 Жәңгір хан ордасында болды.
1829 Калмыков қамалында тұтқындалды.
1830 Түрмеден қашып шықты.
1833–1836 Көтеріліске дайындық кезеңі.
1836, 14 сәуір Қиялымола көтерілісі.
1837, 15 қараша Гекке бастаған жазалаушы отрядпен шайқас.
1838, 12 шілде Исатайдың қазасы.
1846, қараша Махамбет 42 жасында дүниеден өтті.

Ескерту

«Жылдар сөйлейді» бөлімінде өзге тарихи тұлғалар мен оқиғаларға қатысты жылдар да беріледі. Бұл тапсырма оқушылардың тарихи-әдеби танымын кеңейтуге бағытталған.

Бекіту жұмысы: «Оқыта үйрету» ойыны

Оқушылар тақырып бойынша күрделі сұрақтар құрастырып, мұғалімге тапсырады. Сұрақтар дайын болған соң, әр оқушы кез келген сұрақты таңдап, дауыстап оқиды және толық жауап беруге тырысады.

Бұл әдіс оқушылардың ойлауын тереңдетіп, дәлелді сөйлеу дағдысын қалыптастырады.