Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту стратегиясын сабақта тиімді қолдану
Технологияның тиімділігі және өзектілігі
Білім мазмұны жаңарған сайын оны жүзеге асыру үшін жаңа педагогикалық технологиялар қажет. Жаңалықты меңгеру мен енгізу барысында дұрыс түсінбеушілік түрлі кедергілер туғызатыны белгілі. Осындай тиімді технологиялардың бірі — «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту».
Бұл тәсіл қоғамдық маңызы бар идеяларды игеруге мүмкіндік беретін нақты әдістер мен стратегияларға сүйенеді. Ең бастысы — оқушыны дайын білімді қабылдаушы емес, ой қозғайтын, талдайтын, салыстыратын, дәлелдейтін тұлға ретінде қалыптастыру.
Сын тұрғысынан ойлау дегеніміз не?
Шыңдалған көзқарас
Кез келген даму деңгейіндегі мәселені сын көзімен қарастыру, пайымның негізін тексеру.
Жауапты шешім
Күрделі проблемаларды шешуге, маңызды әрі жауапты шешім қабылдауға ұмтылу.
Үйрету мен үйренудің бірлігі
Қызығушылыққа негізделген, үйренушінің сенімі мен дербестігін қолдайтын құрылым.
«Сынау» емес
Бұл — бір-бірін толықтыратын, дәлелге сүйенген, жүйелі және терең ойлау.
Сын тұрғысынан ойлау оқушыны естігенін және білгенін талдап, салыстырып, сұрыптап, жүйелеуге; білмегенін өздігінен зерттеп, дәлелдеп, қорытынды жасауға; жеке және бірлескен шығармашылық жұмысқа бағыттайды.
Мұғалім мен оқушы рөлінің өзгеруі
Бұл технологияда мені ең қызықтырғаны — оқушының өздігінен ізденіп, дәлелдеу үдерісі. Бұрын оқушы көбіне тыңдаушы болса, енді ізденуші, ойланушы, өз ойын дәлелдеушіге айналады. Мұғалім — бағыттаушы, ұйымдастырушы.
Нәтижеде қалыптасатын дағдылар
- Пікірді тыңдау және сыйлау
- Еркін пікір алмасу
- Өзін-өзі және өзара бағалау
- Проблеманы бірлесіп шешу
- Өз көзқарасын қорғау
- Өзін тұлға ретінде сезіну
Жеке тұлғаны құрметтей отырып білім беру — қазіргі оқытудың негізгі талабы. Себебі оқушылардың ойлау қабілеті әртүрлі; сондықтан педагогикалық әрекетте психологиялық ерекшелікті ескеріп, әдістемелік шеберлікпен жұмыс жасау маңызды.
Құрылымы: 3 кезең
1-кезең — Қызығушылықты ояту
Бұл кезең — үйрену үдерісінің бастауы: оқушының бұрынғы білімі мен жаңа ақпараттың байланысын құру. Сабақ қарастырғалы тұрған мәселе бойынша оқушы не біледі, не айта алады — соны анықтаудан басталады.
Оқушы өз білетінін еске түсіреді, жазады, көршісімен бөліседі, жұпта және топта талқылайды. Осы арқылы ой қозғалып, белсенді қабылдауға дайындық қалыптасады.
Жиі қолданылатын стратегиялар
2-кезең — Мағынаны ашу
Кезең мақсаты:
- Жаңа ақпаратпен танысу
- Жаңа ақпаратты өз білімімен байланыстыру
Бұл кезеңде оқушылар дәріс, әңгіме, мәтінмен жұмыс, бейнематериал, тәжірибе-эксперимент, мультимедиалық құралдар арқылы жаңа ойлармен танысады. Жұмыс дара, жұптық және топтық форматта ұйымдастырылады.
INSERT (түртіп алу) стратегиясы
Оқылғанды түсінуге, өз ойына басшылық жасауға, пікір білдіруге үйрететін тиімді құрал. Оқушы мәтінді оқығанда төмендегі белгілерді қояды.
- V
- Білемін
- -
- Мен үшін түсініксіз
- +
- Мен үшін жаңа ақпарат
- ?
- Мені таң қалдырады / сұрақ тудырады
INSERT қолдану қадамдары
- 1 Белгілердің мәнін түсіндіріп, тақтаға жазу; оқуға уақыт беру
- 2 Оқып болған соң кестені толтыру (тақтада үлгісі болуы керек)
- 3 Кестені жұпта талқылау
- 4 Топта талқылап, сыныптық ортақ кестеге енгізілетін тұстарды таңдау
- 5 Ортақ кестені толтырып, даулы тұстарды нақтылау және жауап іздеу
Ирек және Болжам стратегиялары
Ирек стратегиясы танымдық белсенділікті арттыруға көмектеседі: мұғалім мәтінді мағынасына қарай бөліп, әр топқа үзінді береді. Әр топ өз бөлігін түсіндіреді, нәтижесінде әр оқушы тақырыпты толық қамтиды.
Болжам стратегиясы оқиға мазмұны арқылы қиялды дамытып, сыни көзқарас қалыптастырады, проблемалық сұрақ туғызады.
3-кезең — Ой толғаныс
Кезең мақсаты:
- Жаңа және бұрынғы түсініктердің байланысын ашу
- Оқылған материалды талдау және қорытындылау
- Алдағы меңгеру бағытын анықтау
Бұл кезеңде оқушы өзіне және өзгеге сын көзбен қарап, бағалауды үйренеді. Ойды қайта түйіп, жаңа идея ұсынуға, білімді өмірмен байланыстырып қорытынды жасауға мүмкіндік туады.
Тиімді стратегиялар
Тәжірибеден байқағаным
Ой қозғау кезінде «Бұл туралы не білетін едік, есімізге түсірейікші?» деген сұрақпен 2–3 минут ойлануға бағыттаймын. Ал ой толғанысында оқушылар мәтіннен алған әсерін, түйген ойын жазуға дағдыланады.
ДЖИКСО әдісінде мәтінді топқа бөліп оқу жауапкершілікті арттырады: әлсіз оқушылар да өз тобына түсіндіру үшін әр сөйлемге мұқият мән беріп оқиды. Бұл — жауапкершілікті тәрбиелеудің нақты тетігі.
Сапалы оқытуға ықпалы
Сын тұрғысынан ойлау жеке тұлғаның танымдық үдерістеріне, ерік-жігеріне, сезіміне және эмоциясына әсер етеді. Бұл оқытуда әдістердің түрлілігі, белсенді практикалық әрекет, қарым-қатынас және топтық шешімге келу маңызды орын алады.
Дамытатын негізгі құзыреттер
- Белсенді әрекетке қатысу
- Тыңдай білу және пікірді құрметтеу
- Қажет болса көзқарасты өзгерту
- Топтық тұжырымға келу
- Көпшілік алдында сөйлеу
- Ойды дәлелдеп қорғау
Бұл тәсілдер оқушының өздігінен білім алуын қалыптастырып, сыни ойлау іскерлігін дамытады, кейбір әдістемелік амалдарды тұрақты дағдыға айналдыруға көмектеседі.
Тіл дамытудағы мүмкіндіктер
Сыни тұрғыдан оқу мен жазудың көмегі зор. Оқушы жеке жұмыс істеуге жаттығады, ойын көпшілікке жеткізуге дағдыланады. Сабақта білім дайын күйінде берілмей, мұғалім оқушыны сұрақ қою, жауап іздеу арқылы мақсатқа жетелейді.
Ойлау мен сөйлеу өзара тығыз байланысты: берілген сөздер арқылы ойды кеңейту үшін жаңа тілдік қолданыстарды іздейді, синонимдік қатар құрастырады, қысқа уақытта мазмұнды түсініп жеткізуге үйренеді. Мұның бәрі — жүйелі ізденістің нәтижесі.
«Оқытушы мен оқушы бірге өседі...»
Конфуций
Қорытынды және ұсыныстар
Бұл бағдарлама жаңартылған мазмұн талаптарын жүзеге асыруда, оқушылардың білім деңгейін көтеруде, шығармашылыққа баулуда, ойды еркін айтуда және дұрыс шешім қабылдауға үйретуде тиімді деп есептеймін. Оқу-тәрбие үдерісіне осындай технологияларды енгізу оқушылардың белсенділігін арттырып, жан-жақты дамуына және пәнге қызығушылығының өсуіне ықпал етеді.
Бүгінгі күн талабына сай сауатты, білімді, білікті оқушы тәрбиелеу үшін мұғалімнің тұрақты ізденісі — шешуші шарт.
Ұсыныстар
- 1 «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту» стратегияларын сабақта жүйелі әрі тиімді қолдану
- 2 Оқушылардың шығармашылық қабілетінің дамуына нақты жағдай жасау
- 3 Сапалы білім мен саналы тәрбие бірлігін тұрақты ұстану