Ш. Уәлиханов - тұңғыш ғалымСабақтың мақсаты
Сабақтың тақырыбы
Ш. Уәлиханов – тұңғыш ғалым
Сабақтың мақсаты
- Оқушылардың қазақтың тұңғыш әскери ғалымы, белгілі қайраткері Ш. Уәлиханов туралы білімдерін толықтыру; оның өмірі мен шығармашылық жолына, ғылыми еңбектері мен зерттеу жұмыстарына шолу жасау.
- Ауызекі сөйлеу дағдысын дамыту, сөздік қорын молайту, ой-өрісін кеңейту, шығармашылық қабілеттерін жетілдіру және ойды еркін жеткізе білуге қалыптастыру.
- Пәнге қызығушылықты арттыру; ғалымның өнегесі мен еңбектері арқылы оқушыларды білімді, дарынды, өнегелі болуға тәрбиелеу; отансүйгіштік сезімін және мемлекеттік тілге құрметті қалыптастыру.
Сабақтың барысы
Төмендегі құрылым сабақтың кезеңдерін ретімен жүргізуге көмектеседі: ұйымдастыру, білімді тексеру, жаңа мазмұнды меңгерту, бекіту, рефлексия және қорытынды.
Негізгі екпін
Тұлға, дерек, талдау, тілдік дағды
1) Ұйымдастыру кезеңі
Сыныпты сабаққа даярлау: оқу құралдарын реттеу, сабақ мақсатын қысқаша хабарлау, топтық жұмыс ережесін еске түсіру.
2) Үй жұмысын тексеру
Оқушылар екі топқа бөлініп, интерактивті тақтаны қолдана отырып, ғалымның өмірі мен шығармашылығына шолу жасайды.
3) Мұғалімнің кіріспе сөзі
Қай заманда, қай ғасырда болмасын, мәңгі өлмес тұлғалар болады. XIX ғасырдың екінші жартысында өмір сүрген қазақтың дана да дара перзенті, артына өшпес мұра қалдырған ұлы ғалым — Шоқан Уәлиханов.
Тапсырма
«Ш. Уәлиханов кім?» деген сұраққа жауап беріп, берілген диаграмманы толтырыңдар.
4) «Бір-біріңді тексер» ойыны (тест)
Жауап белгіленгеннен кейін, тақтадағы дұрыс жауаптармен салыстырып, топ мүшелері бірін-бірі тексереді.
1. Шоқанның шын аты кім?
- а) Ибраһим
- ә) Мұхаммедханафия
- б) Садуақас
2. Шоқан қай жылы дүниеге келді?
- а) 1835
- ә) 1845
- б) 1865
3. Шоқанның туған жері
- а) Қостанай облысы, Қызылту ауданы
- ә) Алматы облысы, Ақсу ауданы
- б) Қостанай облысы, Құсмұрын бекеті
4. «Ол Еуропаға ашқан терезе іспеттес», — деп кім айтты?
- а) Г. И. Потанин
- ә) В. В. Григорьев
- б) Н. И. Ильминский
5. Шоқанның балалық шағы қай жерде өтті?
- а) Сырымбет
- ә) Сандықтас
- б) Шыңғыстау
6. Шоқанның әжесінің аты
- а) Ұлжан
- ә) Зейнеп
- б) Айғаным
7. Шоқанның арғы атасы
- а) Абылай
- ә) Шыңғыс
- б) Уәли
8. Ш. Уәлиханов кадет корпусына қай жылы түсті?
- а) 1852
- ә) 1847
- б) 1858
9. Шоқан кадет корпусын қай жылы бітірді?
- а) 1852
- ә) 1853
- б) 1854
10. Семейде Шоқанмен оның орыс досына ескерткіш орнатылған. Ол кім?
- а) И. И. Березин
- ә) Ф. Достоевский
- б) М. Хоментовский
11. Шоқан Қашқарияға қашан саяхат жасады?
- а) 1858–1859
- ә) 1854–1857
- б) 1847–1853
12. Шоқан қай жырды қағазға түсірді?
- а) «Алпамыс»
- ә) «Қобыланды»
- б) «Манас»
13. Шоқан қай жылы Орыс географиялық қоғамының мүшелігіне сайланды?
- а) 1861
- ә) 1858
- б) 1857
5) Сөзжұмбақ шешу
Тақырыпқа қатысты ұғымдарды бекіту үшін сөзжұмбақ орындалады.
6) Аударма жұмысы (карточкалар)
Үлестірмелі карточкалар арқылы мәтінді аудару және мазмұнын түсіну дағдылары дамытылады.
Карточка мәтіні (орыс тілінде)
Ш. Уалиханов родился в 1835 году в нынешней Кокшетауской области. Он рос умным, понятливым мальчиком. Настоящее его имя — Мухаммедханафия. Шокан — это ласкательное имя, данное ему родителями. Он обучался арабской грамоте, знал чагатайский и другие тюркские языки. В 12 лет он поступил в Омский кадетский корпус и учился очень хорошо. Он побывал во многих местах, собирал образцы устного народного творчества и материалы, связанные с историей и этнографией не только казахского народа, но и уйгурского, киргизского, дунганского, китайского народов. Он впервые записал эпос киргизского народа «Манас». В 1857 году он стал членом Русского географического общества.
7) «Дұрыс аудармасын тап» сайысы
Оқушылардан мақсат пен арман туралы сұралады: «Болашақтағы мақсаттарың қандай? Адамға ең алдымен не керек?»
Ең алдымен адамға денсаулық қажет. Сондықтан жас кезден бастап денсаулықты күтіп, шымыр да мықты болып өсу үшін салауатты өмір салтын ұстанып, жаман әдеттерден аулақ болу керек.
Интерактивті тақтада денсаулық туралы мақал-мәтелдер беріледі. Аудармалар әдейі орындары ауыстырылып ұсынылады. Екі топтың оқушылары кезекпен шығып, дұрыс аудармасын сызықшамен сәйкестендіреді.
8) Сабақты бекіту: «5 жолдық тұжырымдама»
1
Кім?
Шоқан
2
Қандай?
Алғыр, ақылды, білімді, өнерлі, зерек
3
Не істеді?
Зерттеді, саяхат жасады, аралады
4
Синонимдер
Зерттеуші — ғалым
Алғашқы — тұңғыш
Атақты — белгілі
Танымал — әйгілі
5
Бір сөйлем
Ш. Уәлиханов — қазақтың тұңғыш әскери ғалымы.
9) Рефлексия (ой толғаныс)
- Көңіл-күйлерің қалай?
- Бүгінгі сабақта кім туралы айттық?
- Қандай маңызды ойларды жадымызда сақтауға тиіспіз?
10) Қорытындылау және бағалау
Оқушылардың белсенділігі мен тапсырмаларды орындау сапасына қарай білімдері бағаланады, негізгі тұжырымдар жинақталады.
11) Үй тапсырмасы
«Егер мен ғалым болсам…» тақырыбына эссе жазу.
Кеңес
Ойды 3 бөлімге бөліңдер: мақсат, әрекет, нәтиже.
Мұғалімнің қорытынды сөзі
Бүгін барлығың сабақта өте жақсы жұмыс істедіңдер. Рақмет!
«Шығыста: сау дене, азат ақыл, адал көңіл — үшеуімен өмір бақытты болады» деген нақыл сөз бар.
Сол айтқандай, дені сау, құрыш білекті, батыл жүректі, салауатты өмір салтын орнықтыруға дайын ұрпақ болып өсіңдер. Білімдеріңнің шыңдала түсуіне тілектеспін!
Сабақ аяқталды.