Орталық жүйке жүйесінің қатысуымен жүрек жұмысының рефлексті реттелуі

Сабақтың тақырыбы

Жүрек және қан тамырлар жұмысының реттелуі. Жүрек жұмысының автоматизмі. Орталық жүйке жүйесінің қатысуымен жүрек жұмысының рефлексті реттелуі.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға жүрек жұмысы, қан тамырлары, олардың құрылысы мен қызметтері, үлкен және кіші қанайналым шеңберлері туралы білімдерін еске түсіре отырып, жүрек жұмысының автоматизмі жөнінде түсінік беру. Орталық жүйке жүйесінің қатысуымен жүрек жұмысының рефлекстік реттелуімен таныстыру.

Дамытушылық

Тақырыпты меңгерту барысында оқушылардың ойлау, есте сақтау және қайта жаңғырту қабілеттерін қалыптастыру; ой-өрісін, сана-сезімін және пәнге қызығушылығын арттыру; өзіндік жұмыс дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Оқушыларды өз бетінше ізденуге, шығармашылыққа, жүйелілікке және жауапкершілікке тәрбиелеу; өз ойын нақты жеткізуге және өзгені тыңдай білуге үйрету; алған білімін өмірде қолдана білуге бағыттау.

Сабақ форматы және ресурстар

Ұйымдастыру

Түрі:: Дәстүрлі
Типі:: Аралас
Әдістері:: Сұрақ–жауап, түсіндіру, баяндау, тест, жеке және топтық жұмыс, флипчартпен жұмыс

Көрнекілік және байланыс

«Қанайналым» кестесі, жүректің құрастырмалы үлгісі
Электронды оқулықтан үзінділер, интерактивті тақта, слайд, бейнетаспа
Пәнаралық байланыс: математика, медицина, бейнелеу өнері, өзін-өзі тану

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

2 минут

Мұғалім оқушылармен амандасады.

Сыныптағы кезекші мен сабаққа қатыспаған оқушылар анықталады.

Оқушылар сабаққа дайындалып, орындарына отырады.

II. Үй тапсырмасын тексеру

10 минут

«Миға шабуыл» сұрақтары

1) Қанайналым дегеніміз не?

Организмде қанның үздіксіз ағуын қанайналым деп атайды.

2) Қанайналым мүшелеріне нелер жатады?

Жүрек және қан тамырлары жатады.

3) Қанайналым шеңбері нешеге бөлінеді?

Ағзадағы қан тамырлары екі тұйық жүйе құрайды: кіші және үлкен қанайналым шеңберлері.

Үлкен қанайналым шеңбері

Қан сол жақ қарыншадан қолқа арқылы бүкіл денеге тарайды. Ұлпаларда газ және зат алмасу өнімдерімен алмасқаннан кейін, қан қуысты веналар арқылы оң жақ жүрекшеге құйылады. Артерияларда әдетте артериялық қан, веналарда веналық қан болады. Негізгі қызметі — тасымалдау.

Ұқсастығы

Екеуі де тұйық қанайналым шеңберін түзеді.
Газдар мен зат алмасу өнімдері тасымалданады.
Артерия, артериола, капилляр, венула және вена сияқты қан тамырлары қатысады.
Қан жүректен шығып, жүрекке қайта оралады.

Сыныптық жұмыс

Венн диаграммасы арқылы кіші және үлкен қанайналым шеңберлерін салыстыру (флипчартпен жұмыс). Жауаптар слайд арқылы тексеріледі.

Кіші қанайналым шеңбері

Қан оң жақ қарыншадан өкпе артериясы арқылы өкпеге барады. Өкпеде газ алмасу жүріп, қан өкпе веналары арқылы сол жақ жүрекшеге құйылады. Өкпе артериясында — веналық, ал өкпе венасында — артериялық қан болады.

Негізгі ұғымдар (тақырыптың өзегі)

Жүрек және қан тамырлар жұмысының реттелуі — қанайналымды тұрақты ұстап тұруға бағытталған жүйкелік және гуморальдық басқару механизмдері.
Жүрек жұмысының автоматизмі — жүректің өзінде пайда болатын импульстердің әсерінен өздігінен ырғақты жиырылу қабілеті.
Рефлекстік реттелу (ОЖЖ қатысуымен) — орталық жүйке жүйесі арқылы жүрек соғуы мен тамыр тонусының өзгеруі, ағзаның сыртқы және ішкі әсерлерге бейімделуін қамтамасыз етеді.