Қазақша рефераттар

Қанның ұюында тромбоциттердің рөлі

Сабақтың тақырыбы

Қанның ұюында тромбоциттердің рөлі.

Білімділік мақсаты

Қанның құрамы және оның формалы элементтерінің маңызы туралы білімді толықтыру.

Тәрбиелік мақсаты

Оқушыларды салауатты өмір салтына тәрбиелеу.

Дамытушылық мақсаты

Қанның ұюы туралы қосымша мәлімет іздеуге қызығушылығын ояту.

Пәнаралық байланыс

Медицина.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Амандасу.
  • Оқушыларды түгендеу.
  • Сабаққа дайындықтарын тексеру.
  • Топқа бөлу: оқушылар топ атауын таңдап, үстелдегі белгіге сәйкес орындарына жайғасады.

I топ

Эритроциттер

II топ

Лейкоциттер

II. Үй тапсырмасын сұрау

1) Қан құрамына кіретін заттар қандай? Жауап

Плазма, эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер.

2) Қанның қызыл жасушаларын қалай атаймыз? Жауап

Эритроциттер.

3) Эритроциттер қайда түзіледі? Жауап

Сүйектің қызыл кемігінде (негізгі), сондай-ақ көкбауырда.

4) Ақ қан түйіршіктерін қалай атаймыз? Жауап

Лейкоциттер.

5) Фагоцитозды ашқан кім? Жауап

И. И. Мечников.

6) Лейкоциттер қайда бұзылады? Жауап

Көкбауырда.

7) Лейкоциттер не арқылы қозғалады? Жауап

Жалғанаяқтар (псевдоподиялар) арқылы.

8) Оттегін тасымалдайтын нәруыз қандай? Жауап

Гемоглобин.

9) Ядросы жоқ қан жасушасы қайсы? Жауап

Эритроцит (сүтқоректілерде ядросыз болады).

10) Қандағы түссіз сұйықтық қалай аталады? Жауап

Плазма.

III. Сергіту сәті

Қысқа белсенді қимыл-қозғалыс жаттығулары орындалады.

IV. Жаңа сабақ: тромбоциттер және қанның ұюы

1) Тромбоцит: құрылысы, түзілуі және саны

Тромбоцит — қанның ұюын қамтамасыз ететін қан жасушасы (қан табақшасы). Ол құстардан бастап төменгі сатыдағы омыртқалы жануарлардың қанында кездеседі. Ал сүтқоректілерде тромбоцит орнына пішіні әртүрлі (дөңгелек, сопақ, ұршық тәрізді) ұсақ қан табақшалары болады.

Қан табақшалары сүйектің қызыл кемігінде орналасқан ірі жасушалар — мегакариоциттерден түзіледі. Олар мегакариоцит цитоплазмасының ядросыз бөлшектері болып келеді, өлшемі шамамен 2–5 мкм.

Құрылысының негізгі бөліктері

  • Грануломер — жақсы боялатын, дәнді орталық бөлік.
  • Гиаломер — біркелкі, шеткі бөлік.

Қалыпты мөлшері

Ересек адамның 1 мм3 қанында шамамен 180–320 мың тромбоцит болады.

Тромбоциттердің құрамында әртүрлі нәруыздар, майлар және көмірсулар болады. Қан ағынында олар көбіне топтасып орналасуға бейім.

2) Қанның ұюы: қорғаныш маңызы және негізгі кезеңдері

Қанның ұюының бейімделгіш маңызы зор: қан тамырлары зақымданғанда организмді қансыраудан қорғайды. Сонымен бірге, қанның тамыр ішінде ұйып қалмауы да өте маңызды.

Нақты дерек

Дені сау адамның ұсақ тамырлары жарақаттанса, қан кету көбіне 3–4 минут ішінде тоқтайды.

  1. 1

    Тамырдың тарылуы және тромбоциттердің жабысып, бірігуі

    Жарақат орнында тромбоциттер шетке жабысып, уақытша «тығын» түзеді.

  2. 2

    Тромбопластиннің бөлінуі

    Тромбоциттердің бір бөлігі бұзылып, тромбопластин және биологиялық белсенді заттар бөлінеді.

  3. 3

    Фибрин торының түзілуі

    Тромбопластин қатысында кальций иондары және оттек болса, плазманың ерігіш нәруызы — фибриноген ерімейтін фибринге айналады.

  4. 4

    Тромбтың пайда болуы және қан кетудің тоқтауы

    Фибрин жіпшелері эритроциттерді, лейкоциттерді және тромбоциттерді ұстап қалатын тығыз тор құрады. Соның нәтижесінде ұйыған қан — тромб түзіліп, қан кету тоқтайды.

Ұюға қатысатын маңызды факторлар

  • Тромбопластин
  • Фибриноген және фибрин
  • Кальций иондары
  • Бірқатар ферменттер
  • K дәрумені
  • Оттек

V. Жаңа сабақты пысықтау (топтық сұрақтар)

I топ — Эритроциттер

  1. 1.Тромбоциттің құрылысы мен қызметі қандай?
  2. 2.Гемофилия ауруы қалай сипатталады?
  3. 3.Фибриноген деген не?
  4. 4.Ұю факторларының біреуі болмаса, қандай жағдай болуы мүмкін?

II топ — Лейкоциттер

  1. 1.Қан дене салмағының неше пайызын құрайды?
  2. 2.Қан ауруларын зерттейтін ғылым қалай аталады?
  3. 3.Қанның ұюына K дәруменімен бірге міндетті түрде қандай фактор қатысады?
  4. 4.Қаны ұйымайтын тұқымқуалайтын ауру қалай аталады?

VI. Сабақты бекіту

«Доллор» ойыны

Тақырыпты қорытындылау үшін сұрақ-жауап түріндегі ойын ұйымдастырылады.

Автор туралы мәлімет

Мекеме

Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Қастек орта мектебі МДШО КММ.

Пән мұғалімі

Биология пәнінің мұғалімі — Отыншиева Кеуірхан Қызайбековна.