Қазақ мал танымас, Сарт жай танымас
Халық туралы мақал-мәтелдер
Төмендегі мақал-мәтелдерде елдің мінезі, тұрмыс-тіршілігі, байлық пен беделге қатысты таным, сондай-ақ түрлі жұрт жайлы қалыптасқан көзқарастар көрінеді. Мәтін тілдік тұрғыдан түзетіліп, емлесі біріздендірілді.
Халық сөзі — қаһарлы
Аты — Алаш, керегесі — ағаш.
Естімеген елде көп, есек мінген сартта көп.
Атақ пен бағасын халық береді
Көлдің атын балық шығарады, балықтың атын халық шығарады.
Байлық, билік және елдің ықыласы
Кім бай болам демейді — құдайы қаламайды; кім би болам демейді — халқы қаламайды.
Қазақ байдың ұлы болма, халық байдың ұлы бол.
Тұрмыс-тіршіліктегі айырма туралы пайым
Қазақ байыса — қатын алады, сарт байыса — үй салады.
Қазақ қартайса — түйе бағады, қарақалпақ қартайса — томар қазады.
Қазақ мал танымас, сарт жай танымас.
Қазақтың айраны көп, орыстың мейрамы көп.
Әсірелеу арқылы астар айту
Қазақтың екі өгізі ағып жатқан суды тоқтатыпты.
Ескерту: Кейбір мақал-мәтелдер тарихи кезеңдердегі этностық атаулар мен салыстыруларды қамтиды. Олар бүгінгі оқылымда мәтіннің уақыты мен контекстін ескеріп қабылданады.