Мәтінді мазмұндау
Сабақ тақырыбы: «Жеті қазына»
Бұл сабақта оқушылар мәтінді мазмұнына сай жүйелі әңгімелеуді, ойды дәлелмен жеткізуді және сұрақтар мен тапсырмалар арқылы негізгі идеяны ашуды үйренеді. Сонымен қатар топтық талдау, сөздік жұмысын өз бетінше ұйымдастыру дағдылары дамытылып, үлкенді сыйлау, бірін-бірі тыңдау және құрметтеу мәдениеті қалыптастырылады.
Сабақ түрі
Жаңа сабақ
Сабақ әдісі
Түсіндіру, сұрақ-жауап
Көрнекілік
«Жеті қазына» суреттері
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
- Мәтінді мазмұнына сай жүйелі әңгімелеу арқылы түсінгенін дәлелдеу.
- Сұрақтар мен тапсырмалар арқылы мәтін идеясын ашу.
Дамытушылық
- Берілген тақырып пен мәтін бойынша талдау жұмыстарын топта өздігінен ұйымдастыру.
- Сөздік жұмысын жүргізу дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
- Үлкендерді сыйлауға баулу.
- Бірін-бірі тыңдап, құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды түгендеу.
- Оқу құралдарын тексеру.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Үй тапсырмасының толық әрі нақты орындалуын тексеру, қажет жерінде қысқаша түсіндірме беру.
3) Психологиялық кезең: «Сәлемдесу ойыны»
Ойынның мақсаты — шапшаң әрекет ету және бір-бірімен еркін байланыс орнату. Белгі берілгенде мұғалім амандасу түрін айтады, ал оқушылар сол тәсілмен тез-тез амандасады. Әр адаммен әртүрлі амандасу ұсынылады:
4) Мақсат қою кезеңі
Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын хабарлау, бүгінгі жұмыстың күтілетін нәтижелерін нақтылау.
Жаңа сабақ: «Қазына» ұғымын ашу
Ой қозғау сұрақтары
- «Қазына» дегенде көз алдыңа не елестейді?
- Өмірдің бар қызығы байлықта ма?
- Өмірі таусылмайтын, мәңгі сақталатын қазына не болуы мүмкін?
- «Жеті қазына» туралы не білесің?
Оқушылардың жауаптары арқылы «қазына» тек алтын-күміс, ақша, асыл тас сияқты материалдық байлық емес, білім мен рухани құндылық та бола алатыны айқындалады.
Өлең арқылы мағынаны тереңдету
Бейнет көрмей, дәулет жоқ.
Мал — дәулеттің байлығы,
Бір жұтасаң жоқ болар.
Оқымыстының байлығы
Күннен-күнге көп болар,
Еш жұтамақ жоқ болар.
Талқылау барысында оқушылар материалдық байлықтың өткінші болатынын, ал білімнің — таусылмайтын әрі жоғалмайтын қазына екенін түсінеді.
«Жеті қазына» туралы танымдық мәліметтер
Жылқы: қазақ дүниетанымындағы айрықша мән
Қазақ халқының дүниетанымында, ділі мен тілінде жылқыға қатысты ерекше философиялық әрі мәдени жүйе қалыптасқан. Оның ізі адам мен жылқының қатар өмір сүре бастаған байырғы дәуірлерден байқалады.
Археологиялық деректер қазіргі Қазақстан аумағы жылқының қолға үйретілген маңызды мекендерінің бірі болғанын дәлелдейді. Мәселен, Солтүстік Қазақстандағы Ботай мәдениеті (энеолит дәуірі, б.з.б. IV–III мыңжылдық), Арқайым ескерткіштері (орта қола дәуірі, б.з.б. II мыңжылдық), сондай-ақ арий, сақ, ғұн кезеңдерінің ескерткіштері (б.з.б. I мыңжылдық – б.з. II ғ.) жылқының тек қолға үйретіліп қана қоймай, айрықша қастерленіп, әдет-ғұрыптық рәсімдердің ажырамас бөлігіне айналғанын көрсетеді.
Бүркіт: қыран құстың қасиеті
Бүркіт (лат. Aquila chrysaetos) — сұңқартәрізділер отрядына, қаршыға тұқымдасына жататын ірі жыртқыш құс. Көбіне тоғайлы әрі таулы өңірлерді мекендейді. Биік ағаштарға немесе зәулім жартасқа ұя салып, әдетте 1–2 жұмыртқа табады.
Қазақстанда бүркітті қолға үйретіп, түлкі, елік, қарақұйрық сияқты аңдарға салады. Қырағы, бабына келген қыран қасқырды да алуы мүмкін.
«Ит жақсысы — тазы»: халық түсінігі
Қазақ фольклорында жақсы ит туралы ертегі-аңыздар көп. Халық ұғымында тазы — иттің ең таңдаулысы. Кейбір аңыз-әфсаналарда құмай тазының тегіне қатысты ерекше түсіндірулер кездеседі. Мұндай әңгімелерде итке қатысты тотемдік нанымдар да, күнделікті өмірдегі практикалық қажеттілік те көрініс табады.
Берен мылтық: асыл болаттан жасалған қару
Берен мылтық — оқпаны оқ атқанда жарылып кетпес үшін береннен (асыл болаттан) соғылып жасалған мылтық. Бұл атау қарудың беріктігі мен сапасын айқындайды.
Пысықтау және бекіту
Дәптермен жұмыс
Негізгі ұғымдарды жазып, «қазына» сөзінің мағынасын мысалмен дәлелдеу; мәтіннен тірек сөздерді теріп жазу.
Топтық жұмыс
Әр топ «Жеті қазынаның» суретін салып, өз жұмыстарын қорғайды: таңдаған нысандарының мәнін түсіндіріп, дәлел келтіреді.
Сөздік жұмысы
Күрделі сөздер мен ұғымдарды талдап, мағынасын анықтау; сөйлем ішінде қолдану арқылы бекіту.
Үй тапсырмасы
- «Жеті қазына» туралы материал жинап келу.
- Мәтінді мазмұндап айтуға дайындалу.
Бағалау
Оқушылардың белсенділігі, жауаптарының дәлдігі және топтық жұмыстағы үлесі ескеріліп, әр топтың жұмысы бағаланады.