Бүгінгі ойынымыздың негізгі мақсаты
Қош келдіңіздер!
Құрметті қонақтар, құрметті ұстаздар мен оқушылар! Ұлы Отан соғысының Батыры, аты аңызға айналған қаһарман, ұлт рухының айбынды жазушысы әрі ержүрек жерлесіміз Бауыржан Момышұлының мерейтойы халықаралық деңгейде аталып өтті.
Бүгінгі интеллектуалдық олимпиада Баукеңнің туған күні қарсаңында (24 желтоқсан) ұйымдастырылып отыр. «Дәуірдің жұлдызды тұлғасы – Б. Момышұлы» тақырыбындағы сайысқа қош келдіңіздер!
Негізгі мақсат
- Б. Момышұлының өмірі, ерлігі және шығармашылығы туралы оқушылардың өздігінен ізденуіне мүмкіндік беру.
- Оқушыларды отансүйгіштікке, жауапкершілікке және ұлттық құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеу.
Қатысушылар
Бүгінгі сайыс мектеп-гимназияның 11-сынып оқушылары арасында өтеді: 11 «А» және 11 «Ә» сыныптары өзара тартысады.
Әділқазылар алқасы ойын барысын бағалап, қорытынды нәтижені жариялайды.
І айналым: «Иә» немесе «Жоқ»
Шарты: Берілген сұрақтарға бірінші топ басшысы бастап, әрі қарай кезекпен «иә» немесе «жоқ» деп жауап береді.
Бағалау: Әрбір дұрыс жауапқа 10 ұпай беріледі.
Сұрақтар мен жауаптар
1) «Николай Редин» — Б. Момышұлының шығармасы ма?
2) «Волоколамск тас жолы» кітабының авторы қазақстандық жазушы Дмитрий Снегин бе?
Дұрыс жауап: авторы — ресейлік жазушы Александр Бек.
3) Бауыржанның ұлы Бақытжан 1941 жылы 3 қазанда дүниеге келді ме?
4) «Халықтың жолымен жүрсең, ешқашан адаспайсың...» деген өсиетті Бауыржанға әкесі айтқан ба?
5) Әзілхан Нұршайықовтың қолбасшы туралы кітабы «Ақиқат пен жалғандық» деп атала ма?
Дұрыс жауап: «Ақиқат пен аңыз».
6) Б. Момышұлы 1960 жылға дейін әскери академияда дәріс берді ме?
Дұрыс жауап: 1956 жылға дейін (отставкаға шыққан).
7) Б. Момышұлының анасының есімі Ұлжан ба?
Дұрыс жауап: Рәзия.
8) Баукең инженер, психолог болған әрі шабандоз болған ба?
9) Ол өз батальонын 109 рет шабуылға бастап, 4 рет қоршауды бұзып, негізгі жауынгерлік құрамын аман-есен әскерге қосқан ба?
10) Б. Момышұлының жары — Бибіжамал Ержанқызы ма?
Дұрыс жауап: Бибіжамал Мұханқызы.
І айналым нәтижесі әділқазылар алқасы тарапынан хабарланады.
ІІ айналым: Таңдау сұрақтары (500 ұпай)
Шарты: 11 «А» сыныбы бірінші болып сұрақ таңдайды.
Уақыт: Ойлануға 30 секунд беріледі.
Ереже: Қате жауап берілсе, кезек қарсыласқа өтеді. Дұрыс жауап табылмаса, 3 көмек беріледі; әрбір пайдаланылған көмек үшін 100 ұпай шегеріледі.
№1. Әскери тактикасы қай елде оқытылады?
Баукеңнің әскерді басқару шеберлігі әлемге аян. Сұрақ: «Б. Момышұлының соғыс тактикасы» пәні қай елдің әскери оқу орындарында оқытылады және білімгерлер осы пәннен емтихан тапсырады?
Көмек
- Әлемдегі ең төмен жер осы елде орналасқан.
- Жерорта теңізінің шығыс жағалауында орналасқан.
- Азиядағы дамыған мемлекет; астанасы — Тель-Авив.
Жауабы: Израиль.
№2. Батырдың «үш қорқынышы»
ХХ ғасырдың 70-жылдары Бауыржан Момышұлы бала тәрбиесі туралы қынжыла отырып, бүгінгі заманның қауіп-қатерін атап өткен. Сұрақ: Батырдың балалар тәрбиесіне қатысты үш қорқынышы қандай?
Жауабы
- Балаларға бесік жырын айтатын келіндердің азаюы.
- Немересіне ертегі айтып беретін әжелердің азаюы.
- Дәстүрді сыйламайтын, кітапқа қызықпайтын, қатыгездікке бейім балалардың көбеюі.
№3. Неге жазушылыққа бет бұрды?
Соғыстан кейін Б. Момышұлы басқа қызметтерге ауыспай, жазушылық жолды таңдады. Сұрақ: Бұл таңдаудың басты себебі неде?
Жауабы: Баукеңнің бетің бар, жүзің бар демей шындықты тіке айтуы жоғары жаққа ұнамаған. Соның салдарынан лайықты қызметтерге жолы жабылды: маршал Б. М. Гречко оның жоғары қызметке орналасуына тікелей қарсы болғаны айтылады.
№4. Ең аяулы досы
Б. Момышұлы айналасына адал достарын топтастыра білді. Сұрақ: Баукеңнің ең жақсы көрген аяулы досы кім?
Жауабы: Құрманбек Сағындықов — журналист, аудармашы, қоғам қайраткері, филология ғылымдарының кандидаты.
ІІ айналым нәтижесі әділқазылар алқасы тарапынан жарияланады.
ІІІ айналым: Тірек сөздер арқылы жауап беру
Шарты: Әр сұраққа тірек сөздер беріледі. Команда ұпай мөлшерін алдын ала белгілейді.
Ереже: Қате жауап болса, тігілген ұпай шегеріледі. Дұрыс жауап болмаса, келесі команда жауап береді. Ұпайды сақтап қалу үшін жауап беруден бас тартуға болады.
№1. Көкейкесті мәселе
Батыр өткен ғасырдың ортасында-ақ ұлтымыздың төбесіне үйірілген қауіп-қатерді көріп, 1944 жылы Қазақстан Коммунистік партиясының басшысына хат жазған. Сұрақ: Баукең ХХІ ғасырдың басында да өзектілігін жоғалтпаған қандай мәселені көтерді?
Жауабы: Қазақ тілі мәселесі.
№2. Салт-дәстүрдегі төрт қателік
Зейнеп Ахметова естелігінде жас келін кезінде бір мезетте төрт қателік жіберіп қойғанын айтады. Сыйлы қонаққа бас тартылғанда, ол басты алып келген сәтте Бауыржан ата салттың мәнін түсіндірген. Сұрақ: Қандай қателіктер болды және дәстүр бойынша ол амалдар нені білдіреді?
- Басты оңнан солға қарай және төбесінен тұмсығына дейін тіліп жіберу — «төрт құбылаң түгел болсын» деген ырымға сай айтылады.
- Құлаққа қатысты амалдың орындалуы — «ен-ырыс бөгдеге кетпесін» деген ниетпен байланыстырылған.
- Тістерін қағып тастау — дастархандағылар «үй иесі қонаққа тіс қайрап отыр» деп ойлап қалмасын деген түсінікпен түсіндіріледі.
- Басты табаққа тұмсығын өзіне қаратып қойып, қонаққа ұсынғанда желкесін қарату — сыйластықтың белгісі.
№3. Хаттағы тәрбие тәсілдері
Бауыржан Момышұлы соғыс кезінде ҚазКСР Халық Комиссарлары Кеңесінің төрағасы Оңдасынов Жолдасқа жазған хатында жауынгерлерді ерлікке, тапқырлыққа, шешендікке баулудың жолдарын ұсынған. Сұрақ: Ол қандай жолдар?
Жауабы: Жауынгерлерді салт-дәстүр негізінде тәрбиелеу: көкпар, аударыспақ, бәйге сияқты ат ойындары; айтыс ұйымдастыру; мақал-мәтел мен жыр айтқызу; асық ойыны мен жамбы ату секілді ұлттық ойындарға баулу.
№4. Шежірені кімге табыстады?
Баукең 1969 жылы 14 мамыр күні өз қолымен жазған және әкесінің қолымен жазылған шежірені сеніп тапсырған. Сұрақ: Ол кім?
Жауабы: Мекемтас Мырзахметұлы — профессор, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
IV айналым: Нақыл сөздер және анаграмма
Шарты: 4 тапсырма беріледі. Әр тапсырмада Б. Момышұлының нақыл сөзіне қатысты анаграммалар ұсынылады.
Ереже: Тапсырма ашылмастан бұрын жасырын ұпай тігіледі. Жауап параққа жазылып, алға қойылады. Қате болса, тігілген ұпай шегеріледі.
№1. «Білмей тұрып… айтудан аулақ бол»
Төмендегі анаграммаларды дұрыс сөздерге айналдырыңыз:
Анаграмма
ЛҚАЫ
Жауабы: Ақыл
Анаграмма
ИБІКЛ
Жауабы: Билік
Анаграмма
МААР
Жауабы: Арам
Анаграмма
ЖАҒЛАН
Жауабы: Жалған