Энергия - бір дененің қандай жұмыс істей алатындығын көрсететін физикалық шама
Абай орта мектебі. Аудандық жаратылыстану–математика пәні мұғалімдерінің олимпиадасы аясындағы ашық сабақ.
Сабақ тақырыбы: §53 Энергия. Денелердің потенциалдық және кинетикалық энергиялары.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушыларға энергия ұғымы туралы толық мағлұмат беру және меңгерту.
Дамытушылық
Ойлау қабілетін дамыту, қорытынды жасау дағдысын қалыптастыру; энергияны талдау және түрлерін ажыратуға үйрету.
Тәрбиелік
Танымдық және практикалық іс-әрекетте дұрыс әдіс-тәсіл таңдауға үйрету; энергияның өмірдегі мәні мен қолданылуын есептей білуге және энергияны үнемдеуге тәрбиелеу.
Ұйымдастыру және әдістеме
- Сабақтың түрі
- Ұжымдық жұмыс: оқушылар алған білімдерін практикада және есеп шығаруда қолданады.
- Сабақтың әдістері
- Сыни тұрғысынан ойлау, сұрақ-жауап, ақпараттық технологияларды физика сабағында қолдану.
- Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта, тірек сызба, деңгейлік тапсырмалар.
Сабақ құрылымы (блок-схема)
-
I саты — «Білемін»
- Ұйымдастыру бөлімі
- Үй тапсырмасын сұрау (сұрақ-жауап)
-
II саты — «Білгім келеді»
- Жаңа сабаққа кіріспе
- Ой тастау
- Жаңа материалды түсіндіру
-
III саты — «Білдік»
- Қорытындылау
- Оқулықпен жұмыс, есептер шығару
- Бекіту сұрақтары
- Үй тапсырмасы
- Бағалау
I саты — «Білемін»: ұйымдастыру және үй тапсырмасы
1) Ұйымдастыру бөлімі
- Оқушыларды түгендеу, журналға белгілеу.
- Оқушының көңіл күйін бағыттау, сабаққа ынтасын ояту.
- Сабақтың мақсат-міндеттерімен таныстыру.
- Интерактивті тақта арқылы сабақ жоспарын түсіндіру.
2) Үй тапсырмасын сұрау (сұрақ-жауап)
Төмендегі сұрақтар арқылы өткен тақырыптар қайталанып, негізгі формулалар мен ұғымдар нақтылайды.
Сұрақ
Жауап
1) Қуат дегеніміз не?
Қуат — жұмыстың орындалу жылдамдығын сипаттайтын физикалық шама.
2) Қуат бірлігі қалай аталады және қай ғалымның есіміне берілген?
Қуат бірлігі — ватт (Вт). Ол бу машинасын жетілдірген ағылшын ғалымы Джеймс Уатт құрметіне аталған.
3) Жұмыстың формуласы және өлшем бірлігі
A = F·s, өлшем бірлігі — джоуль (Дж).
4) Жұмыстың орындалуының екі шарты қандай?
Біріншісі — денеге күш әсер етуі, екіншісі — күш әсерінен орын ауыстыру болуы. Екі шарт қатар орындалғанда ғана жұмыс атқарылады.
5) Қысымның анықтамасы және формуласы
Қысым — бетке перпендикуляр әсер ететін күштің сол беттің ауданына қатынасы: p = F/S.
6) Қуаттың үлестік және еселік бірліктері
кВт, МВт, мВт, мкВт.
7) Қуатты қалай есептейді?
N = A/t — істелген жұмысты сол жұмысқа кеткен уақытқа бөлеміз.
8) Жұмыстың (джоульден басқа) үлестік және еселік бірліктері
кДж, мДж, мкДж.
Қосымша қайталау сұрақтары
- Атмосфералық қысымды өлшейтін құрал.
- Паскаль заңы қалай тұжырымдалады?
- Гидравликалық машиналар дегеніміз не?
- Паскаль заңын қатты денелерде қолдануға бола ма?
- Атмосфералық қысымның өлшем бірлігі ретінде не алынады?
- Адамның қан айналым жүйесіндегі қысымды өлшейтін құрал.
- Архимед күші дегеніміз не?
- Денелердің жүзу шарттарын тұжырымдаңдар.
- Сұйықтың тығыздығын өлшеуге арналған құрал.
- Үйкеліс күшінің түрлері қандай?
II саты — «Білгім келеді»: жаңа тақырыпқа кіріспе
Өмірмен байланыс
Зауыттар мен фабрикалардағы станоктар мен машиналардың жұмыс істеуі үшін электр қозғалтқыштары керек, ал олар электр энергиясын жұмсайды.
Көлік және отын
Автомобильдер, ұшақтар, тепловоздар мен теплоходтар жанғыш отын энергиясының есебінен қозғалады.
Табиғи ағын
Гидротурбиналар биіктен құлаған судың энергиясын пайдаланып жұмыс істейді.
Адам және энергия
Біз өмір сүру және еңбек ету үшін энергия қорын тағам арқылы үнемі толықтырып отырамыз.
Терминнің шығу тегі
«Энергия» терминін 1807 жылы ағылшын ғалымы Томас Юнг енгізген. Сөз түбірі грек тілінен тарайды.
Энергияның түрлері
Энергияны ішкі, жылу, ядролық және механикалық энергия деп бөлуге болады. Бұл сабақта механикалық энергия қарастырылады.
Негізгі сұрақ
Энергия дегеніміз не және денелердің жұмыс істеу қабілеті қалай анықталады?
§53: Энергия ұғымын түсіндіру
Серіппе мысалы
Сығылған серіппе жазылғанда жұмыс атқара алады: жүкті көтереді немесе арбаны итеріп қозғалтады.
Биіктегі жүк
Жоғары көтеріліп, қозғалмай тұрған жүк бірден жұмыс істемейді. Бірақ төмен түскен кезде жұмыс атқара алады (мысалы, қазықты жерге қағып жібереді).
Қозғалыстағы дене
Қозғалыстағы дене басқа денеге әсер етіп, оны орын ауыстыруға мәжбүрлей алады. Мәселен, көлбеу жазықтықтан домалаған болат шар ағаш цилиндрді соғып, жылжытады.
Түйінді анықтамалар
Егер бір дене немесе өзара әсерлесетін бірнеше дене жұмыс істей алатын болса, онда олардың энергиясы бар деп айтылады.
Энергия — дененің қандай жұмыс істей алатынын сипаттайтын физикалық шама.
Энергияның өлшем бірлігі жұмыс бірлігімен бірдей: джоуль (Дж).