Шығармашылық жазба жұмыстары - тіл дамыту жұмыстарының бір түрі

Халқымыз «Адам ұрпағымен мың жасайды» дейді. Ұрпақ жалғастығы арқылы адамзат баласы мың емес, миллиондаған жылдар бойы өмір сүріп келеді. Жақсылыққа бастайтын жарық жұлдыз — оқу. Егемен еліміздің берік тірегі — білімді ұрпақ.

Сондықтан өз ұрпағының өнегелі, өнерлі, еңбексүйгіш, абзал азамат болып қалыптасуы үшін халық педагогикасының құндылықтарын оқу-тәрбие үдерісіне шығармашылықпен және тиімді енгізу — әрбір ұстаздың кәсіби міндеті.

Шығармашылық — нақты іс-әрекет барысында жүзеге асатын, өз бастауы, даму барысы және нәтижесі бар үрдіс. Ол, негізінен, үш кезеңнен тұрады: дайындық, ізденіс, орындау. Осы деңгейлерге сай оқушы өзінің шығармашылық мүмкіндіктерін танып, талдап, бағыттап, дамытып және жетілдіре алады.

Оқушының өзіндік зерттеу әрекеті оның ішкі талабын қанағаттандыруға ықпал етеді. Қоршаған ортамен таныса отырып, оқушы жаңа білімді дайын күйінде емес, зерттеу арқылы өзі «ашады». Ізденіс екі қырынан маңызды: біріншіден, жаңа нәтижеге жеткізеді; екіншіден, ізденіс процесінің өзі тұлғаны өсіреді.

Шығармашылық — ойлау қабілетінің ең жоғары қасиеттерінің бірі. Ол арқылы оқушының өмірге, білімге, өз мүмкіндігіне деген сенімі мен көзқарасы өзгереді. Тіл дамыту жұмыстары жүйелі әрі жан-жақты болған сайын, ойдың дәлдігі артып, сөйлеудің көркемдігі қалыптасады. Сонымен бірге тақырыпты меңгеруге өз күшіне сену дағдысы бекиді.

Мектеп қабырғасында оқу үлгерімі әртүрлі болады. Дарындылықты тек табиғи талантпен шектемей, оқушыны табандылықпен еңбек етуге баулу қажет. Бұл мұғалімнен үздіксіз еңбек пен жақын қолдауды талап етеді.

Сабақ үдерісінде оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулудың маңызы ерекше. Жазба жұмыстары олардың танымдық белсенділігін арттырып, ойлау жүйесін дамытады. Мұндай жұмыстар арқылы әр баланың өзіндік көзқарасы, эстетикалық талғамы, адамгершілік танымы, эмоциясы байқалады. Сондай-ақ талдау, қорытындылау, салыстыру және тұжырым жасау қабілеттері қалыптасады.

Шығармашылық жазба жұмыстары — тіл дамыту жұмыстарының бір түрі. Жазуға кіріспес бұрын оқушыға міндетті түрде бағыт-бағдар беремін. Негізгі мақсат: логикалық ойлауды, шығармашылық қиялды дамыту және нақты ойды еркін әрі қызықты жеткізуге үйрету.

Әр сыныпта қабілеті, қызығушылығы, даму деңгейі, ой-өрісі мен сөйлеуі әртүрлі оқушылар болады. Ағылшын тілі мектепте 5-сыныптан басталады. Сол кезеңнің өзінде-ақ қай оқушының шет тіліне бейімі барын аңғаруға болады. Алайда нәтиже бірден көрінбейді: тұрақты жұмыс пен шығармашылық тәсіл қажет.

Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуда дамыта оқыту технологиясын қолданудың мүмкіндігі зор. Дамыта оқытуды ұйымдастыру оқушыға ақыл-ой әрекетін меңгеруге жағдай жасайды. Бұл — сабақтағы ерекше ахуал, мұғалім мен оқушы арасындағы жаңа форматтағы қатынас.

Мұғалім мұнда дайын білімді түсіндіруші немесе тек бақылаушы емес, танымдық іс-әрекетті ұйымдастыратын, ұжымдық жұмыстың ұйытқысы болады. Осындай оқыту ғана оқушы интеллектісінің мүмкіндігін ашып, шығармашылығын дамытады.

Оқу мақсаттарын қоюда дайын үлгі ұсынылмайды. Мақсатқа жету іштей талқылау, салыстыру және жинақтау арқылы жүзеге асады. Мұғалім ұйымдастырушы әрі бағыттаушы рөлін атқарады. Шешім табылғанда әр оқушы оның дұрыстығын өз дәлелімен қорғауға үйренеді: өз ойын айтуға мүмкіндік алады, жауаптар тыңдалады, әркім өз еңбегінің нәтижесін бөлісіп, жеке тәжірибесін қорытады.

Қойылатын сұрақтар проблемалы ойлауды қажет ететіндей құрылады. Оқушы да мұндай сұрақтарға өз ойы мен пікірін білдіре жауап беруге дағдыланады. Бұл сабақтарда жаңа материалды талдауға ерекше мән беріледі, себебі талданбаған мәселе оқушы жүрегіне жетпейді.

Тәжірибе жинақтау барысында “I need to buy a computer” тақырыбында оқушылар компьютерді үйде қайда орналастыру тиімді екенін, ыңғайлылықты және отбасы мүшелеріне кедергі келтірмеуді талқылайды. Сонымен қатар компьютер арқылы не істей алатынын сипаттайды.

Әсіресе мәтіндер мен тақырыптарды талдау арқылы шығарманың негізгі ойы мен идеясы оқушы жүрегіне жетеді. Талдау нәтижесінде ар-ұят, қайырымдылық, әдептілік сияқты адамгершілік құндылықтар бойға сіңеді.

“My room”, “Clothes”, “Seasons” тақырыптарында Oxford Platinum электрондық оқыту бағдарламасы бойынша сабақтар өткіздім. Мұндай жұмыс түрлері оқушының тез ойлап, мағыналы әрі дұрыс сөйлем құрауына ықпал етеді және сабақтың эмоционалдық деңгейін көтереді.

Ең бастысы — оқушыға дұрыс меңгерте отырып, сипаттама бере білуге үйрету. Қызығушылық тудыратын тапсырмалардың бірі — өмірде жиі кездесетін, бастапқыда жағымсыз болып көрінетін оқиғалардан пайдалы қыр табуға тырысу және оны әңгімелеу. Бұл тапсырмалар біртіндеп күрделендіріліп беріледі.

Дамыта оқыту мен жеке тұлғаны қалыптастыру идеясын іске асыруға мүмкіндік беретін тәсілдердің бірі — Ж. Қараевтың «Оқытудың үш өлшемді әдістемелік жүйесі». Бұл жүйе деңгейлеп оқыту технологиясы арқылы оқушының білім сапасын жүйелі әрі үздіксіз дамытуға бағытталады. Өз іс-тәжірибемде осы технологияны қолданамын.

Қорытындылай келе, оқушылардың шығармашылығы мен ізденушілігін дамыта отырып, әрқайсысына жеке тұлға ретінде қараймын. Олардың өзіне деген сенімін нығайтып, білімге деген ынтасын арттыру — сабақтағы басты бағыттарымның бірі.