Шығармашылық қабілетті дамыту тұлғалық - дамытушылық оқытудың мақсаты
Шығармашылық қабілетті дамыту — тұлғалық-дамытушылық оқытудың өзегі
Шығармашылық қабілетті дамыту — тұлғалық-дамытушылық оқытудың басты мақсаты. Бұл теория бойынша білім алу жеке тұлғаның дамуымен қатар жүруі тиіс. Кез келген оқыту белгілі бір деңгейде дамыта алады, алайда мазмұны мен әдістері дұрыс бағытталмаса, дамитын қасиеттер тар шеңберде қалып қояды.
Дамыта оқытудың негізгі құраушылары
Дамыта оқыту жүйесінде (Д. Б. Эльконин, В. В. Давыдов) үш негізгі құраушы айқындалады:
- Оқу мақсаттарын қою — оқушыға бағыт-бағдар беретін нақты міндеттерді анықтау.
- Шешу жолын бірлесе қарастыру — талқылау, ой бөлісу, өзара әрекет арқылы ізденіс ұйымдастыру.
- Шешімнің дұрыстығын дәлелдеу — ой қорытындысын негіздеу, дәлел келтіру, пікірді қорғау мәдениетін қалыптастыру.
Мұғалім тек жақсы оқитын оқушылармен ғана белсенді жұмыс істемей, әр баланың дамуына қолайлы жағдай жасап, мүмкіндігі жеткен деңгейге дейін жүйелі еңбектенуге жағдай туғызса, оқушылардың оқуға қызығушылығы артады.
Инновация түрлері және технологияны тиімді қолдану
Бастауыш мектеп мұғалімі оқу мен тәрбиенің әдіс-тәсілдерін үнемі іздестіріп, жаңа технологияларды сабақта тиімді қолданудың жолдарын қарастырады. Осы тұрғыдан инновацияның төмендегідей түрлері ажыратылады:
Модификациялық инновация
Қолда бар үлгіні өзгерту және жетілдіру.
Комбинаторлық инновация
Белгілі әдістеме элементтерін жаңаша құрастыру.
Радикалдық инновация
Мемлекеттік стандартты қалыптастыруға негіз болатын түбегейлі жаңарту.
Қазіргі технологияны қолдану — оқушылардың ой-өрісін еркін дамытуға, жан-жақты білім алуына, шығармашылыққа жағдай жасауға бағытталған. Сабақты түрлендіру мақсатында технологияны қолданудың төрт тәсілін жүйелі пайдалану маңызды:
- Репродуктивтік — барлығына бірдей берілетін тапсырмалар.
- Алгоритмдік — ойлануды талап ететін, белгілі бір қадаммен орындалатын тапсырмалар.
- Шығармашылық — іздену, жаңа шешім табу, шығармашылыққа ұмтылу.
- Эвристикалық — өздігінен ізденіп, қосымша әдебиеттерді пайдалану арқылы мәселені шешу.
Өлең арқылы ойлауды дамыту
Оқушының ойлау қабілетін ұштау — өлең құрастыруға, өз ойын өлең жолдарымен бейнелеуге жетелейді. Шығармашылық тапсырмалардың өзегінде оқушыларды өлең құрастыруға және шығарма жазуға баулу жатады.
Өлең — тәрбиеші. Ол жан дүниені тазалыққа баурап, қиянат жасамауға, өтірік айтпауға, батыл болуға үйретеді. Ақын жүрегінен шыққан сөз адамды түзелуге, ойлануға жетелейді.
Шығармашылық: интеллект қана емес, мінез де
Шығармашылыққа үйрету тек интеллектуалдық қырды емес, тұлғаның психологиялық және мінез-құлықтық ерекшеліктерін де қамтиды. Бұған:
- жігерлік және бастамашылдық
- жаңа жағдайға бейімделгіштік
- қажырлылық пен табандылық
- ізденімпаздық және зерттеуге құштарлық
- өз-өзіне сенімділік
Дарынды оқушының ерекшелігі
Шығармашылық тұлға — яғни жас дарын — жасының ерекшелігі мен қызығуына қарамастан өзгелерден даралығымен, табандылығымен және шапшаң шешім қабылдауымен ерекшеленеді. Ол өз күшіне сенеді, сезімтал келеді, өздігінен жұмыс істеуге құштар болып, шабытын тиімді арнаға бағыттай алады.
Оқушы шығармашылығын дамытатын жұмыс түрлері
Оқулықтағы тапсырмалармен шектелмей, шығармашылықты дамытудың негізгі нысанасы ретінде төмендегідей жұмыстарды жүйелі жүргізуге болады:
Зерттеу мен тәжірибе
- өздігінен бақылау жүргізу
- қарапайым тәжірибелер жасау
- эксперимент қою
- модельдеу
Ақпаратпен жұмыс және ой қорыту
- мәтін, сызба, сурет, диаграммамен жұмыс істеу
- жекеден жалпыны шығару
- жалпыны жекелей қолдану
Бұл әдіс-тәсілдер мен мазмұндық ойындар, қызықты тапсырмалар оқушыны іскерлікке және дербестікке баулиды, ойына түрткі салып шығармашылыққа жетелейді, өздігінен ізденіске бағыттайды. «Жаңалық ашуға» мүмкіндік беріп, нәтижесінің қуанышын сезіндіреді. Осындай жұмыстарды жүйелі жүргізген ұстаз шығармашылық үдерістің әр кезеңінде бала бойындағы түрлі сапалық қасиеттерді қалыптастыра алады.
Шығармашылықты оятудың алғашқы кезеңі
Шығармашылықты ояту кезеңдеріне тоқталсақ, алғашқы кезеңде төмендегі белгілер айқын көрінеді:
- Жаңалықты сезіну — мәселені жаңа қырынан қабылдау, өзгерісті аңғару.
- Қайшылықтарға күмәнмен қарау — «неге бұлай?» деген сауалдың тууы.
- Шығармашылық елес — ойша болжау, мүмкін шешімді көз алдына елестету.