Қазақша рефераттар

Сабақта қолданатын музыкалық шығармалар

Сыр елі – жыр елі. Нұртуған ақынның мұрасы

Бұл сабақ Сыр бойындағы жыраулық дәстүрді жалғастыра отырып, Нұртуған жыраудың шығармашылығымен таныстыруға және «Қанеки, тілім, сөйлеші» термесін жаттап-орындауға бағытталған.

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Білімділік

Нұртуған жыраудың өмірбаянымен танысу, терме-толғаулар арқылы оқушылардың білім-танымын тереңдету.

Дамытушылық

Ырғақты сезіну, тыңдап қабылдау, орындау қабілеттерін дамыту; ән айту және вокалдық машықты жетілдіру.

Тәрбиелік

Халық музыкасына сүйіспеншілік ояту, ұлттық өнерге баулу, мәдени мұраны ұрпақтан ұрпаққа жеткізуге ықпал ету.

Сабақ форматы

Түрі

Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдер

  • Сұрақ-жауап
  • Проблемалық ситуация
  • Зерттеу, әңгімелесу
  • Ойын және шығармашылық жұмыс

Пәнаралық байланыс

Әдебиет, тарих.

Көрнекіліктер

  • Нұртуған жыраудың портреті
  • Терме құрастыру үлгілері (3 нұсқа)
  • Жыраулар портреттеріне арналған буклет
  • Жырлар туралы әдеби оқулықтар
  • Қолмен салынған сурет-иллюстрациялар
  • Сұрақтары бар үлестірме қағаздар
  • Оқушылар шығармашылығы: болашақ кітапша жинағының мұқабасы

Техникалық құралдар

Музыкалық орталық, теледидар, бейнемагнитофон, бейнетаспа, үнтаспалар, фортепиано.

Сабақта қолданылатын музыкалық материалдар

  1. 1) Тұрмағамбет жыраудың бейнетаспаға жазылған «Тәлім термесі» (Е. Жаңабергенованың орындауында).
  2. 2) Нұртуған жыраудың үнтаспаға жазылған «Қанеки, тілім, сөйлеші» термесінің екі нұсқасы: Е. Жаңабергенова және Қазақстанның халық әртісі Роза Рымбаева орындауында.
  3. 3) «Қанеки, тілім, сөйлеші» термесінің инструменталдық аранжировкасы (фонограмма).
  4. 4) Ғазиза Жұбанованың «Жыр жазамын жүрегімнен» шығармасы (шығармашылық жұмысқа фон-музыка).

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушыларды түгендеу, сабақ тақырыбын жариялау, мақсат қою. Одан кейін оқушыларға бейнекөрініс ұсынылады: Тұрмағамбет жыраудың «Тәлім термесі» (Е. Жаңабергенованың орындауында).

Талқылауға бағыттайтын сұрақтар

  • Тыңдаған шығарма қай жанрға жатады? (Терме)
  • Бұл терме кімнің шығармасы, атауы қандай?
  • Орындаушы кім? Орындау ерекшелігі неде?
  • Тұрмағамбет ақын қай жыраулық мектептің өкілі? (Сыр бойы)
  • Неліктен «Сыр елі – жыр елі» деп айтамыз?
  • Сыр бойы мектебінің ерекшелігі қандай? (Көмеймен айту мәнері)
  • Терме дегеніміз не? Жыраулардың қоғамдағы қызметі қандай болған?
  • Жырауды кім деуге болады? (Ақын, шешен, орындаушы, ұстаз, философ)
  • Термеден не аламыз? (Тәлім, тәрбие, үлгі)

II. Жаңа тақырып: Нұртуған жырау және «Қанеки, тілім, сөйлеші»

Сабақтың келесі бөлігінде Сыр елінің тағы бір көрнекті жырауы — Нұртуған ақынның өмірі мен мұрасын қарастырамыз. Оқушылар алдын ала берілген зерттеу жұмысы бойынша қысқаша түйін оқиды.

Нұртуған — XIX ғасырда өмір сүрген, Арал өңірінен шыққан атақты жырау әрі орындаушы-жыршы. Артында көптеген терме-толғаулар мен жыр-дастандар қалдырған.

Оқулықтағы «Қанеки, тілім, сөйлеші» термесінің мәтіні ашылып, мазмұндық талдау жүргізіледі: терме не туралы, негізгі ойы қандай, қандай тәрбиелік мән береді деген сұрақтар төңірегінде пікір алмасу ұйымдастырылады.

Тыңдалым тапсырмасы

Оқушылар терменің екі орындаушылық нұсқасын тыңдап, орындау мәнерін салыстырады. Орындаушылар: Е. Жаңабергенова және Роза Рымбаева. Оқушылар дәптерлеріне орындаушылардың аттарын жазып алады.

III. Негізгі бөлім: жаттау және орындауға машықтану

Термені орындауға кіріспес бұрын дауысқа арналған жаттығулар орындалады. Тақтадағы мәтінге сүйене отырып, әуеннің жоғары-төмен қозғалыс сәттері көрсетіледі, қиын жерлері жеке пысықталады.

  • Алдымен аспаппен тез екпінде орындату
  • Кейін фонограммамен (инструменталдық аранжировка) айтып көру
  • Қорытынды сұрақтар арқылы бекіту: қай жырау, қай шығарма, қай өңір, қай ғасыр

IV. Шығармашылық жұмыс: өз термеңді құрастыр

Бұл кезеңде оқушылар ақын-жыраулардың ізімен ой өрбітіп, өздерін жырау ретінде сезініп көреді. Сынып екі топқа бөлінеді, әр топқа арнайы парақтар таратылады. Жұмыс барысында баяу фон-музыка ретінде Ғ. Жұбанованың «Жыр жазамын жүрегімнен» шығармасы қосылады.

1-топ: «Болмасаң да ұқсап бақ…»

Ұсынылған 3 үлгінің бірін таңдап, терме құрастырады.

2-топ: «Бір үзік сыр…»

«Қазіргі заманның жырауы нені жырлайды?» тақырыбында өз толғауын жазады.

Жұмыстар аяқталған соң, әр нұсқадан 1–2 оқушы оқып береді. Мұғалім қорытынды жасап, жазбаларды жинайды. Кейін барлық жұмыстар біріктіріліп, дайын мұқабамен степлерленген шағын кітапша ретінде таныстырылады.

V. Қорытынды және кері байланыс

Оқушыларға үлестірме қағаздағы сұрақтар ұсынылады. Қысқа жауап арқылы сабақ қорытындыланады: не білдік, не үйрендік, қандай белгілерін байқадық, нені әлі де үйренгіміз келеді.

Үй тапсырмасы

  • «Қанеки, тілім, сөйлеші» термесін жаттау
  • Сыр елінің жыраулары туралы мәліметтерді қайталау
  • Нұртуған ақынның өмірі туралы оқып, мазмұндап келу

Сабаққа белсенді қатысқан оқушылар бағаланады.