Жырлайды жүрек Мұқағали Мақатаев сөзіне жазылған әндерді орындау
Кіріспе
Кеш қонақтар мен әділқазылар алқасын таныстырудан басталады. Сахнада жүргізушілер Мұқағали Мақатаевтың мәңгілікке айналған жыр әлеміне жетелейді.
Жүргізуші 1
«Қарасаз, қара шалғын өлеңде өстім,
Жыр жазсам, жұртым, елеңдестің.
Өлсе өлер, Мұқағали Мақатаев,
Өлтіре алмас, алайда өлеңді ешкім…»
Ақын өзі айтқандай, оның өлеңі — өмірден өзі өтсе де өшпейтін рух. Мұқағалиға атақ пен даңқ тірісінде емес, уақыт өте келе келді. Биік таулар алыстаған сайын зорая түсетіні секілді, ақын тұлғасы да жылдар өткен сайын асқақтай береді.
Жүргізуші 2
«Бүгін менің туған күнім, ой, пәлі-ай!
Мына адамдар неге жатыр тойламай?…»
Ақынның туған күні бүгінде халық болып атап өтілетін мерекеге айналды. Бұл кеште арамызда ақынның өзі болмаса да, албырт жырлары мен көзге жылу берген суреті бар.
Сайыс кезеңдері
I кезең — «Ғасырда бір туатын дарабоз»
Ақын өлеңдерін мәнерлеп оқу.
II кезең — «Жырлайды жүрек»
Мұқағали сөзіне жазылған әндерді орындау.
III кезең — «Әлі талай жыр болып жазыларсың…»
Оқушылардың Мұқағалиға арнаған өз шығармаларын оқу.
Ақын туралы дерек
Мұқағали Мақатаев 1931 жылы 9 ақпанда Алматы облысы, Райымбек ауданындағы Қарасаз ауылында дүниеге келген. Азан шақырып қойылған толық аты — Мұхаметқали. «Пайғамбардың атын түгел айту балаға ауыр болады» деп, ел ішінде еркелетіп Мұқағали атап кеткен. Ақын 10 жасынан бастап өлең жаза бастаған.
Поэзия — мәңгілік көш
«Поэзия, менімен егіз бе едің?!
Сен мені сезесің бе? Неге іздедім?
Алабұртқан таңдардан сені іздедім,
Қарауытқан таңдардан сені іздедім…»
Саф алтындай поэзиясын халық мұрасындай етіп қалдырған ақынның өлеңдері, өз сөзімен айтқанда, «талай болашақтарға көшеді». Осы кеш — сол мәңгілік көштің сырлы әуенімен қауышатын сәт.
(Бұл бөлімде оқушылар ақын өлеңдерін жатқа айтып, сахнаға шығады. Слайд көрсетіледі.)
Мұқағали әлемі: сыр, бояу, үн
Мұқағали — ғажайып, ақиық, сыршыл, гуманист ақын. Ол бізге көрінбейтін бояулардан, естілмейтін құпия дыбыстардан қуат алатындай жұмбақ та жақын әлем.
«Қалқам, мен Лермонтов, Пушкин де емеспін,
Есенинмін демедім ешкімге мен.
Қазақтың қара өлеңі — құдіретім,
Онда бір сұмдық сыр бар естілмеген…»
Дастандар мен әнге айналған өлең
Ақынның қысқа ғұмырына қарамастан, ол оқырманын тәнті еткен «Аққулар ұйықтағанда», «Райымбек», «Моцарт» секілді дастандар қалдырды. Өлеңдеріне ән жазылып, бүгінгі эстрадада қалықтаған туындылар көптің жүрегін жаулады.
II кезең — Ән орындау
Мұқағали сөзіне жазылған әндер орындалады. Қатысушылар сахнаға шақырылады.
Жырдағы көрегендік
«Жақындық сеземін — жерден де, аспаннан,
Жылылық сезінем — мұздардан, тастардан…
Осы мен өлмейтін шығармын,
Сәл ғана мызғып ап, қайтадан тұрармын…»
Бұл жолдар бір көрегендікпен, терең сезімталдықпен жазылғандай. Бүгінгі кеш — Мұқағали мұзбалақтың ортамызда жыры арқылы тірі екенін айғақтайтын рухани басқосу.
III кезең — Арнау шығармалар
Оқушылар Мұқағалиға арнаған өз туындыларын оқиды. Қатысушылар сахнаға шақырылады.
Естелік пен тағзым
«Айтылар естеліктер мен туралы,
Біреулер жан еді дер өр тұлғалы.
Біреулер тұлпар еді деуі мүмкін,
Бүтінделмей кеткен бір ер тұрманы…»
Ақын туралы естеліктер жазылып, лебіздер айтылып келеді. Халықтың жүрегіндегі Мұқағали бейнесі — уақыт өткен сайын айқындала түсетін асыл тұлға.
Отан туралы өсиет
«Отан! Отан! Сен болмасаң, не етер ем?
Мәңгілікке бақытсыз боп өтер ем…
Жалғыз Отан — мекенім…»
Бұл — бүгінгіге де, болашаққа да айтылған айқын ақыл-өсиет. Отанды сүюдің, оған құлай берілудің асқақ үлгісі.
Үзіліс: күй мен би
- Әділқазылар қорытынды шығаратын уақытта: Құрманғазының «Балбырауын» күйі (орындайтындар: Мағауин Рауан, Бағдатов Алмат).
- Тілеубаева Қымбаттың орындауында би.
Өлең өшпейді
«Әйтеуір, білетінім бір-ақ нәрсе —
Көшеді өлең немесе өшеді өлең!…»
Мұқағали жыры — халықтық деңгейде, ешқандай нұсқаусыз-ақ тойланатын рухани мереке. Жер-жерде өтетін «Мұқағали оқулары» мен еске алу кештері ақын рухына көрсетілген тағзымның бір айғағы.
Жылдар өтеді, жаңа ақындар дүниеге келеді. Бірақ қара өлең құдіретін аспанға көтерген Мұқағали есімі әрдайым биіктен көрінеді. Оның поэзиясы — әр мезгілмен, әр ұрпақпен бірге.
Қорытынды сөз
«Өлсе өлер, Мұқағали Мақатаев, өлтіре алмас алайда өлеңді ешкім» деген сөз — ақынның мәңгілікке қалдырған аманаты. Ақынның ой айтудағы өткірлігі мен батылдығы — бізге өнеге, тәлім, сабақ.
Өлең өлмейді. Ендеше өлеңді жазған ақын да өлмейді. Мұқағали Мақатаев — жырында тірі.
Осылайша Мұқағали Мақатаевқа арналған поэзия кеші аяқталады. Жыр әлемінде қайта қауышқанша, аман-сау болыңыздар.
Ән
Кеш соңында қорытынды ән орындалады.
Ескерту
Мәтіндегі мектеп атауы мен қатысушылар тізімі нақты іс-шараға қарай толықтырылады (мысалы: №115 мектеп және т.б.).