Қазақша рефераттар

Аңшылар нешеу

Тауық, тышқан және құр

Ерте заманда тауық, тышқан және құр үшеуі бірге тұрыпты. Бір күні тауық арпаның бір дәнін тауып алып, қуанып: «Дән таптым!» — деп айқайлапты.

— Мұны диірменге апару керек. Қане, қайсың алып барасың? — деп сұрапты тауық.

  • — Мен апара алмаймын, — депті тышқан.
  • — Мен де апара алмаймын, — депті құр.

Дәнді тауықтың өзі алып барып, диірменге тарттырыпты.

Тауық тағы сұрапты: «Енді ұнды үйге кім арқалап әкеледі?» Бірақ тышқан да, құр да «апара алмаймыз» депті. Ұнды да тауық өзі арқалапты.

Содан соң тауық: «Кім қамыр илейді? Кім от жағады? Пешке нанды кім салады?» — деп қайта-қайта сұрапты. Әр жолы тышқан мен құр: «Істей алмаймыз» — деп жауап беріпті. Ақыры қамырды да тауық илеп, отты да өзі жағып, нанды да өзі салыпты.

Нан қызара пісіп шыққанда, тауық оны алып қойып: «Мұны кім жейді?» — деп сұрапты.

Тапсырмалар

  1. Мәтін кімдер туралы?
  2. Ой қозғау: нан туралы не білесің?

Сол сәтте тышқан: «Мен!» — деп үстел қасына келіп отырыпты. Құр да: «Мен де жеймін» — деп үстелге жақындапты.

Түсіне алданғандар

Үш аңшы аңға шығыпты. Күн бойы құс аулап, кешке қарай жалғыз үйрек атып алыпты. Әбден шаршаған аңшылар өзен жағасына келіп түнеп, үйректі пісіріпті.

Үйрек піскен соң бір аңшы: «Мұны үшеуіміз бөліссек, тоймаймыз. Сондықтан біреуіміз ғана жейік» — депті.

Сонда қу жігіт: «Үйректі жауып қояйық. Үшеуіміз ұйықтайық. Кім жақсы түс көрсе, үйректі сол жесін» — деп ұсыныс айтыпты.

Түн ортасында әлгі қу аңшы тұрып, үйректі жеп қойып, табақты қайтадан жауып қояды. Таңертең бәрі оянғанда, бір-бірінен түсін сұрапты.

1-аңшының түсі

«Ақ боз атқа мініппін, басыма алтын тәж киіппін, патша болыппын».

2-аңшының түсі

«Жұмаққа кіріппін, жұмақта хор қыздарымен бірге жүр екенмін».

Қу аңшының жауабы

«Екеуің де рас айтасыңдар. Мен сендерді сырттай көріп жаттым. Бірің патша болып кетіпсің, бірің жұмаққа кіріп кетіпсің. Бір үйрек үшін қайтып келмес деп, үйректі өзім жеп қойдым».

Тапсырмалар

  1. Сұрақтарға жауап бер:
    • Аңшылар нешеу?
    • Қандай құс аулады?
    • Түс дегеніміз не?
    • Аңшы қандай қулық жасады?
  2. Көнерген сөздерді тап.
  3. Топтастыру жаса.

Қожанасыр

Бір бай той жасапты. Тойға көп адам келіпті, Қожанасыр да келіпті. Бірақ Қожанасырдың үстіндегі киімі жұпыны екен. Ешкім оған мән бермей, төрге шақырмай, тамаққа да ұсынбапты.

Қожа үнсіз сыртқа шығып, үйіне барып жақсы киімін киіп қайта келіпті. Бұл жолы үй иесі оны төрге шығарып, қадірлей бастапты. Ет келгенде: «Қожеке, алыңыз, алыңыз!» — деп қолқалапты.

Қожанасыр етке қол созбастан, табаққа шапанының жеңін малып: «Же, шапаным, же» — деп отыра беріпті.

Үй иесі таңырқап: «Бұл не қылғаныңыз? Шапан ет жей ме?» — депті.

Сонда Қожа: «Сен мені емес, киімді сыйлайды екенсің. Сондықтан жеңіме жегізіп отырмын» — деп жауап беріпті.

Тапсырма 1

Зат есімдерді теріп жаз: жалқы және жалпы есімдерге бөл.

Тапсырма 2

Қожанасырға мінездеме жазып көр: «Қожанасыр — ақылды, ...»

Сөздікпен жұмыс

  • Той
  • Киім
  • Үй иесі
  • Шапан
  • Төр
  • Ақселеу

Ақселеу

Екі дос үй-үйдің арасымен әңгімелесіп келе жатты. Бірі — Ақселеу, екіншісі — Абыз. Абыздың денсаулығы нашар еді: демікпесі бар, көп жүгіре алмайтын.

Бір үйдің жанынан өте бергенде, дәу қара төбет абалап шыға келді. Абыз қорыққаннан: «Ақселеу, қаш! Ит келіп қалды!» — деп айғайлап, өзі жүгіре жөнелді.

Ал Ақселеу жерден бір шыбық алып, қашпай-ақ итке қарсы ұмтылды. Итпен арпалысқанда шалбары жырым-жырым болыпты.

Кейін Абыз келіп: «Мен қаш дегенде неге қашпадың?» — дейді.

Ақселеу: «Мен қашсам, сен алысқа жүгіре алмайсың. Сонда сен тұтылып, мен құтылар едім. Сені қорғау үшін әдейі қашпадым» — депті.

Мұны тыңдап тұрған бір ақсақал: «Ақселеу бала болса да, азамат екен!» — деп сүйсініпті.

Тапсырмалар

  1. Мәтін не туралы?
  2. Достық ұғымын қалай түсінесің?
  3. Екі баланың аты кім?
  4. Олар неден қорықты?
  5. Ақселеу қандай ерлік көрсетті?
  6. Сын есімдерді тап. Сол сын есімдерді қолданып, Ақселеуге мінездеме бер.

Құлын

Атам жайлаудан құлынды бие мініп келді. Оны анау ағашқа байлап қойды. Биенің қасында ойнақтап жүрген құлын әдемі-ақ. Мен оған жақындауға қорықтым.

Біраздан кейін тәуекел еттім. Құлын менен үркіп, біраз жерге ұзап барып, бұрылып қарап тұрды. Сосын қайта келіп, есік алдындағы шелекті иіскелей бастады.

«Жануар-ай, шөлдеген екенсің ғой» деп ойладым да, көшедегі су құбырының суын ағызып қойдым. Құлын жасқана басып суға жақындады. Аузын тосқан еді, су танауына кіріп кетіп, пысқырынып шегінді.

Суды баяулатып ағыздым. Құлын тұмсығын тосып, ұзақ ішті. Осылайша екеуіміз достасып кеттік. Жалынан сипасам, сүйсіне қарап тұрады.

Еске сақтау

Бұл мәтіндер тіл дамытуға арналған: оқып түсіну, ой қорыту, және сипаттау дағдыларын жетілдіруге көмектеседі.