Қазақша рефераттар

Сабаққа даярлығын байқау

Сабақтың мақсаты

Бұл сабақ адамның дене бітімі туралы түсінікті тереңдетуге және киім құрастыруда қажетті өлшемдер мен пропорцияларды сауатты қолдануға бағытталады.

Білімділік

Оқушыларға адамның дене бітімі туралы толық әрі жүйелі мәлімет беру.

Дамытушылық

Оқушыларды өз бетінше жұмыс істеуге үйрету, шығармашылық қабілетін арттыру.

Тәрбиелік

Ұқыптылыққа, дене бітіміне үйлесімді, сәнді және талғаммен киіне білуге тәрбиелеу.

Сабақ сипаттамасы

Сабақтың типі
Жаңа ұғымдарды меңгерту.
Сабақтың әдісі
Жаңа тақырыпты түсіндіру және талдау.
Көрнекілік
Слайд, сөзжұмбақ, схемалар, нұсқау картасы.
Пәнаралық байланыс
Сызу, бейнелеу өнері.

Сабақ барысы (қысқаша)

  1. I Ұйымдастыру кезеңі: оқушыларды түгендеу, сабаққа даярлықты тексеру, техника қауіпсіздігін сақтау.
  2. II Өткен сабақты қайталау: сұрақ-жауап арқылы.
  3. III Жаңа сабақ: дене бітімі, өлшемдер, пропорциялар, антропометриялық нүктелер және өлшеу әдістемесі.
  4. IV Қорытындылау: бақылау сұрақтары арқылы бекіту.

Адам тұлғасын түсіну: киім пропорциясының негізі

Адамның тұлғасын дұрыс елестету және киімнің пропорциясын дәл табу үшін суретшілер мен киім құрастырушылар дене бөліктерінің өзара қатынасын білуі қажет. Адам денесінің сыртқы формасы әртүрлі болады және ол ең алдымен антропоморфологиялық дене бітімімен анықталады.

Сонымен бірге сыртқы форма мен рельефке тамақтану ерекшелігі, жас, өмір салты, мамандық және басқа да факторлар әсер етеді. Тұлғаның құрылымын тереңірек түсіну үшін пластикалық анатомиямен танысу маңызды.

Киім құрастыруға қажет морфологиялық қасиеттер

Басты өлшемдер

Санмен айқындалатын негізгі өлшемдерге дене ұзындығы, кеуде айналымы және дене салмағы жатады.

Пропорция

Дене бөліктерінің өзара размерлік сәйкестігі пропорцияны құрайды. Бұл көрсеткіш киім силуэтіне, бөлшектердің орналасуына және жалпы үйлесімге тікелей ықпал етеді.

Дене формасы

Дене бітімінің жалпы формасы кеуде, мойын, иық, арқа, жамбас, аяқ-қол секілді бөліктердің құрылымымен анықталады.

Негізгі өлшемдер туралы қысқаша мәлімет

Дене ұзындығы

  • Әйелдерде бойдың өсуі көбіне 16–18 жасқа дейін жалғасады.
  • Орташа бой ұзындығы шамамен 154 см.
  • Бойдың салыстырмалы тұрақтылығы 40–45 жасқа дейін сақталып, кейін әрбір бесжылдықта 0,5–0,7 см кішіреюі мүмкін.

Кеуде айналымы

  • Тұрақтылығы көбіне 18–20 жаста қалыптасады.
  • Жас ұлғайған сайын бұлшықет, теріасты май қабаты және дене дамуына байланысты үлкеюі мүмкін; 60 жастан кейін аздап кішіреюі ықтимал.
  • Әдетте 72–130 см аралығында кездеседі; айқын ауытқулар денсаулыққа қатысты мәселені көрсетуі мүмкін.

Дене салмағы

  • Орташа салмақ шамамен 56 кг.
  • Қалыпты салмақ көбіне 25–40 жас аралығында байқалады.
  • 40 жастан кейін салмақ қосу үрдісі күшеюі мүмкін, 60 жасқа дейін жалғасады; кейін ұлпалардағы өзгерістерге байланысты салмақ төмендеуі ықтимал.

Маңызды тұжырым: кеуде айналымы, дене ұзындығы және дене салмағының өзара сәйкестігі адамның сыртқы тұлғасының белгілі бір дәрежедегі көрінісін береді және киімнің қонымын алдын ала болжауға көмектеседі.

Дене бөліктерінің формалары

Кеуде (көкірек) құрылымы

Кеуде — денедегі ең ірі бөліктердің бірі. Ол көкірек қуысының (клетканың) формасымен, сондай-ақ иық, арқа және көкірек бездерінің ерекшелігімен анықталады.

Көкірек клеткасының негізгі түрлері

  • Жазық түр: көтеріңкі көкірек клеткасымен сипатталады.
  • Цилиндрлі түр: кең әрі бірқалыпты дөңгелек пішінді.
  • Конусты түр: төмен қарай кеңейеді, кеуде жазықтау әрі кең болуы мүмкін.

Көкірек аймағының жоғарғы бөлігі иық сызығының түсуін анықтайды. Иық сызығының түсу бұрышы мойыннан иыққа қарай бағытталады.

Іш (қарын) формасы

Іштің формасы жас ерекшелігіне, атқаратын жұмысына, дене майлылығына, сондай-ақ көкірек клеткасы мен жамбас өлшемдерінің қатынасына байланысты өзгеріп отырады.

  • Жазық іш
  • Шығынқы іш
  • Жоғары немесе төмен дөңгелекті іш

Жалпы майлылық артқанда іш дөңгеленіп, алға қарай айқын шығып, кейде май қатпарлары түзілуі мүмкін.

Дене пропорциялары: В. В. Бунак жіктемесі

Профессор В. В. Бунак адам дене құрылысын пропорциясына қарай үш негізгі типке бөледі. Пропорциялар жасқа байланысты өзгеріп, бас, тұлға және аяқ-қолдың арақатынасына тәуелді болады. Бұл өзгерістер киімнің формасы мен пропорциясына да ықпал етеді.

Долихоморфты тип

Тұлғасы салыстырмалы кіші, ал аяқ-қолы ұзын.

Брахиморфты тип

Тұлғасы ұзындау, ал қол-аяғы қысқа.

Мезоморфты тип

Тұлға мен аяқ-қолдың ұзындығы орташа, үйлесімді.

Мойын мен қолдың морфологиялық ерекшеліктері

Мойын

Мойын — бас пен иықты жалғастыратын дене бөлігі. Пішіні эллипске жақын, арқа жағынан біршама қабысады және алға қарай аздап еңкіш болуы мүмкін.

  • Ұзындығына қарай: қысқа, орташа, ұзын.
  • Бүйір пішініне қарай: цилиндр және конус тәрізді.

Қол (иық–тоқпақ аймағы)

Иық пен тоқпақ жіліктің түйіскен тұсына, сондай-ақ бұлшық ет пен теріасты май қабатының даму деңгейіне байланысты қолдың сыртқы формасы әртүрлі болады.

Практикада қолдың қалыпты формасын бағалауда шынтақ бүгілу аймағындағы бұрыш көрсеткіші ескеріледі (оқу материалында шамамен 164° мәні берілген).

  • Бұлшық еті шымыр
  • Жіңішке
  • Жуан

Антропометрия: нүктелер және өлшеу әдістемесі

Киім бұйымы дәл әрі денеге қонымды шығуы үшін әйел адамның дене құрылысын нақты білу, антропометриялық нүктелерді дұрыс анықтау және өлшеу әдістемесін сауатты қолдану қажет. Антропометриялық нүктелер — көзге көрінетін немесе қолмен сипағанда білінетін сүйек өсінділері арқылы анықталатын бағдарлар.

Негізгі 5 нүкте

1) Мойынның негізгі нүктесі

Мойын мен иық еңсесінің өлшемдік бағдарын белгілеуге көмектеседі.

2) Мойын нүктесі

Басты сәл еңкейтіп, 7-омыртқаның шығынқы өсіндісін сипап табу арқылы анықталады.

3) Қолтықтың артқы бұрышы

Қол түсірілген кезде байқалады; нақтылау үшін қолды сәл көтеріп, қатпарды түзеп анықтайды.

4) Иық нүктесі

Иық аймағындағы сүйек өсінділері мен буын бағдарлары бойынша белгіленеді.

5) Бел биіктігінің нүктесі

Дененің бүйір жағындағы ішке кіріңкі ойыс бөлігінен табылады; бел сызығын белгілеуге негіз болады.

Өлшеуге дайындық

  • Бел сызығының горизонталь қалпын белгілеп, денені алдыңғы және артқы бөліктерге бөлетін бүйір сызығын анықтайды.
  • Өлшеуді әдетте дененің оң жағынан және жоғарыдан бастап жүргізеді.

Өлшеу жұмыстарын ұйымдастыру

Өлшеуді үш адам орындаған тиімді: өлшенетін адам, өлшейтін адам, және жазып отыратын адам. Өлшейтін адам тез, анық және барынша дәл өлшейді; жазып отыратын адам өлшем нәтижесін тіркеп, құралдардың дұрыс қолданылуын және адамның тұрысын бақылайды.

Дәлдік қағидасы

  • Әр өлшемді екі рет алып, орташа мәнін шығарады.
  • Екі өлшем айырмасы 0,5 см-ден асса, үшінші рет өлшейді.
  • Айқын ауытқыған мәнді алып тастап, қалған екеуінің орташа мәнін жазады.

Лентаны қолдану

  • Ыңғайлы болуы үшін өлшеу лентасын дененің оң жағында қиылыстырады.
  • Өлшеуді дененің сыртқы бетінен бастау ұсынылады.

Схемаларды (антропометриялық нүктелердің орналасуы және өлшем бірліктерінің көрсетілімі) дәптерге түсіру пайдалы: сызықты өлшемдер түзу сызықпен, доғалы өлшемдер доғамен белгіленеді. Қажет болған жағдайда орта сипаттама алу үшін нәтижелер математикалық әдіспен түзетіледі.

Нүктелердің шартты белгілері (кесте мазмұны)

Белгісі Нүкте атауы Анықтамасы
а Төбелік Көз–құлақ жазықтығында тұрған қалыпта бас төбесінің ең жоғарғы нүктесі.
б Мойынның негізгі нүктесі Иық еңсесіндегі сызық пен мойын жуандығы сызығының қиылысқан жері.
в Бұғана Көкірек жақтағы бұғана сүйегінің аяқ жағы.
г Мойын 7-ші мойын омыртқасының шығынқы өсіндісі.
з Иық Жауырынның сырт жақ жоғарғы бөлігіндегі акромиальды өсінді мен иық буынын бөлетін вертикаль жазықтық қиылысындағы нүкте.
к Төс Төстің ортасы.
л Жамбас Жамбас сүйегінің алдыңғы жақтағы ең шығынқы өсіндісі.
м Қолтықтың алдыңғы бұрышы Қол төмен түсірілген кезде қолтықтың алдыңғы қатпары түзетін жоғарғы нүкте; нақтылау үшін қолды аздап көтеріп белгілейді.
н Тізе Тізе тостағаншасының ортасы.
о Қолтықтың артқы бұрышы Қол төмен түскенде байқалатын артқы бұрыш; дәл анықтау үшін қолды сәл көтеріп, қатпарды жазып белгілейді.
п Бөксе Бөксенің ең шығынқы нүктесі.
р Бел сызығының биіктігі Дененің бүйір жағындағы ішке кіріңкі ойыс бөліктегі нүкте.

Қорытынды

Әйел адамның дене бітімін тану — табиғи сұлулықты, тұлғаның дара ерекшеліктерін және морфологиялық қасиеттерін түсінуден басталады. Дене өлшемдері мен пропорцияларын, антропометриялық нүктелерді және өлшеу әдістемесін дәл меңгеру киім бұйымының сапасын арттырып, қонымын жақсартады.

Бекіту сұрақтары

  1. 1 Әйелдердің бойы неше жасқа дейін өсу кезеңінде болады?
  2. 2 В. В. Бунак адамның дене құрылысын қандай пропорциялық типтерге бөлді?
  3. 3 Антропометриялық нүктелер қалай анықталады?

Бағалау және үй тапсырмасы

Оқушыларды бағалау: сабақтағы белсенділігі, сұрақтарға жауап беруі және практикалық тапсырмаларды орындауына қарай.

Үйге тапсырма: оқу, адамның дене құрылысы туралы қосымша мәлімет жинап келу.