Мемлекеттік Рәміздер - мемлекеттің тәуелсіздігін білдіретін символикалық айырым белгілері

Оңтүстік Қазақстан облысы, Шымкент қаласы • Құрбан Аманов

Мемлекеттік рәміздер — ұлттық мақтаныш

Мемлекеттік рәміздер — тәуелсіздігіміздің айқын белгісі, елдік сананың тірегі. Ту, Елтаңба, Әнұран — халықтың арман-мұратын, тарихи жады мен рухани тұтастығын бейнелейтін ең қастерлі нышандар.

Мақсаты

Елтаңба, Ту, Әнұран туралы түсінікті нығайту; олардың пайда болуы мен тарихтағы маңызын ұғындыру.

Дамытушылық

Есте сақтауды жетілдіру, ойын дәл және мәдениетті жеткізуге ынталандыру.

Тәрбиелік

Отансүйгіштікке, адамгершілікке, еліне адал қызмет етуге баулу; мемлекеттік нышандарды қастерлеуге тәрбиелеу.

Сабақ форматы және көрнекілік

Сабақтың түрі

Ауызша журнал.

Көрнекілігі

Рәміздерге байланысты түрлі-түсті суреттер, буклеттер, карта, мақал-мәтелдер, Отан мен жер туралы нақыл сөздер.

Кіріспе: Отанға құрмет — рәмізге құрмет

Біз — тәуелсіз қазақ елінің жас ұландары. Сондықтан өз жерімізді, өз елімізді әкелеріміз бен аталарымыз сияқты қадірлеу, сүю және қорғау — әрқайсымыздың парызымыз.

Отан — жерім; Отан — суым; Отан — қуат, нәр береді.
Отан — ұраным; Отан — туым; Отан — мәңгі гүлденеді.

Тәуелсіздігіміз тұғырлы болуы үшін еліміздің символы саналатын мемлекеттік рәміздерді қастерлеу мен құрметтеу — баршамызға ортақ міндет.

Мемлекеттік рәміздер туралы түсінік

Мемлекеттік рәміздер — мемлекеттің тәуелсіздігін білдіретін символикалық айырым белгілері. Олар белгілі бір мағынаны жеткізетіндей үйлесіммен орналасқан бейнелерден құралады. Сол үйлесім арқылы елдің арман-мұраты, өзін-өзі түйсінуі, ұлттық болмысы көрініс табады.

Құқықтық мәртебе

Мемлекеттік рәміздердің түр-түсі мен ресми қолданылу тәртібі Конституцияда немесе конституциялық заңдарда белгіленіп, заңмен қорғалады. Бұл — олардың жоғары мәртебесін айқындайды.

Рәміздерді қадірлеу азаматтардың тәуелсіздікті құрметтеуін нығайтып, жасөспірімдердің отансүйгіштік сезімін қалыптастырады.

Тарихи бастаулар: таңба, байрақ, айырым белгі

Мемлекеттік рәміздердің түп-тамыры көне замандарға кетеді: ру-тайпаны қорғаушы деп танылған тотемдік аң-құс бейнелері, әулет мүлкіне салынған ен-таңбалар, соғыс даласында өз сарбазын ажыратуға арналған айырым белгілер — бәрі де рәміздік мәдениеттің бастауы.

Әлемдік тәжірибе

Ортағасырлық Батыс Еуропада рыцарьларды тану қажеттілігінен әулеттік таңбалар қалыптасты.
Көне қала-мемлекеттерде өзіндік таңба болды.
Б.з.б. III мыңжылдықта Шумер мемлекеттерінде арыстан басты қыран бейнеленген таңбалар кездеседі.
Афины — үкі; Коринф — қанатты пырақ; Родос — раушан; Самос — тауыс; Византия — екі басты қыран.

Түркі және қазақ дәстүрі

Түркі жұрты өздерін көк бөрінің ұрпағымыз деп танып, бөрі басы бейнеленген көк байрақ ұстаған.
Қазақ халқында әр рудың мал-мүлікке салатын таңбасы болды.
Соғыс жағдайында әр ру жасағы өз таңбасы бар байрақпен хан туының астына жиналған.

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін мемлекеттік рәміздері бекітілді: Қазақстан Республикасының мемлекеттік Туы, мемлекеттік Елтаңбасы және мемлекеттік Әнұраны.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік Елтаңбасы

Авторлары

Жандарбек Мәлiбеков, Шотаман Уәлиханов.

Бекітілуі

ҚР Президентінің “Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері туралы” конституциялық заң күші бар Жарлығымен (24.01.1996) белгіленген.

Негізгі мәні мен бейнелері

Шаңырақ

Елтаңбаның жүрегі. Мемлекеттің түп-негізі саналатын отбасының бейнесі. Күн шеңберіндей тұтастықты аңғартады; киіз үй күмбезі арқылы үй, ошақ, береке ұғымын жеткізеді.

Қанатты тұлпар

Жеңіске деген жігердің, қажымас қайраттың, бостандыққа ұмтылған құлшыныстың нышаны. Қазақ поэзиясында кең тараған бейне ретінде ұшқыр арманды, жасампаз қиялды, асыл мұратты білдіреді.

Бес бұрышты жұлдыз

Елтаңбаның тәжіндей. Әр адамның жолын нұсқайтын жарық жұлдыз бар деген ұғымды меңзейді.

Елтаңба бір шаңырақ астында тату-тәтті өмір сүретін Қазақстан халқының өсіп-өркендеуін, рухани байлығын және көпқырлы болмысын паш етеді.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік Туы

Автор

Суретші Шәкен Ниязбеков.

Бекітілуі

Сипаттамасы

Мемлекеттік ту — көгілдір түсті тікбұрышты мата. Ортасында арайлы күн, күннің астында қалықтаған қыран бейнеленген. Ағаш сабына бекітілетін тұсында ұлттық оюмен көмкерілген тік жолақ бар. Күн, арай, қыран және ою-өрнек — алтын түсті. Тудың ені ұзындығының жартысына тең.

Түстер мен бейнелердің мағынасы

Көгілдір түс

Бұлтсыз ашық аспанды елестетеді, бірлік пен ынтымаққа адалдықты танытады. Геральдикада көк түс — адалдық, сенім, үміт ұғымдарымен сабақтас. Ежелгі түркі тілінде “көк” — “аспан” деген мағына береді.

Алтын күн

Нұр мен берекені, тыныштық пен байлықты бейнелейді. Күн — қозғалыс, даму, өсіп-өркендеу және өмір белгісі, уақыт пен заманның нышаны.

Қыран

Айбындылық пен биік мұраттың бейнесі. Ұлан-байтақ кеңістікте қалықтаған қыран Қазақстанның еркінсүйгіш рухын, халықтың жан дүниесінің кеңдігін паш етеді.

Ою-өрнек

Ұлттық мәдениет пен дәстүр сабақтастығын білдіреді, қазақы дүниетанымның көркем тілін көрсетеді.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік Әнұраны

Авторлары

Сөзі: Жұмекен Нәжімеденов, Нұрсұлтан Назарбаев
Әні: Шәмші Қалдаяқов

Мәтіннен үзінді

Алтын күн аспаны, Алтын дән даласы, Ерліктің дастаны, Еліме қарашы! Ежелден ер деген, Даңқымыз шықты ғой. Намысын бермеген, Қазағым мықты ғой! Қайырмасы: Менің елім, менің елім, Гүлің болып егілемін, Жырың болып төгілемін, елім! Туған жерім менің — Қазақстаным! Ұрпаққа жол ашқан, Кең байтақ жерім бар. Бірлігі жарасқан, Тәуелсіз елім бар. Қарсы алған уақытты, Мәңгілік досындай. Біздің ел бақытты, Біздің ел осындай! Қайырмасы: Менің елім, менің елім, Гүлің болып егілемін, Жырың болып төгілемін, елім! Туған жерім менің — Қазақстаным!

Әнұран — рухты көтеретін үн

Әнұран орындалғанда жүрекке шаттық ұялап, рух күшейеді. Жарыстарда жеңіс туы көтерілген сәтте көкке қалықтаған Әнұран үні ел абыройын асқақтатады. Шәмші Қалдаяқовтың сазды әуені жігер беріп, аймақты жаңғыртып, көптің еңсесін көтереді.

Қорытынды

Мемлекеттік рәміздерді қадірлеу — тәуелсіз Қазақстанның әрбір азаматының қасиетті борышы. Рәміздерді құрметтеу — елді, халықты, тарихты, әдет-ғұрып пен салт-дәстүрді қастерлеу деген сөз.

Барша халық таныған Біздің үміт, тілекті. Шырқалғанда Әнұран Шаттық кернер жүректі. Жеңіс туын көтерген Жарыстарда сан қилы, Жетіп бізге шетелден Көкке Әнұран шалқиды. Шәмші атаның сазды үні Жігер беріп қайратты, Бәрімізді мәз қылып, Жаңғыртады аймақты.