Моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін ұғындыру
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Пән
Жалпы биология
Сынып
10-сынып
Сабақтың тақырыбы
Моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздері
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Пәнаралық байланыс
Математика
Көрнекіліктер
Интерактивті тақта, тірек-сызбалар, тест тапсырмалары
Сабақтың мақсаттары
-
1) Танымдық мақсат
Моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін түсіндіру және ұғындыру.
-
2) Қолданбалы мақсат
Генетикалық заңдылықтарды математикалық әдістермен байланыстырып, есептік ойлауды дамыту.
-
3) Тәрбиелік мақсат
Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу, пәнге қызығушылығын арттыру.
І. Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық икем: «Кім шапшаң?»
Жадыны белсендіру және сабаққа назар аударту
Кестеде 10 сөз берілген. Мақсат — осы сөздерді есте сақтап, ретімен қайталап айту. Кейін берілген сөздерді қатыстыра отырып, әр оқушы бір-бір сөйлем құрастырады.
1–5
- жасуша
- көбею
- митоз
- мейоз
- ұрықтану
6–10
- зигота
- хромосома
- ген
- гамета
- генетика
Үй тапсырмасы: «Қайталау — оқу анасы»
Өткен тақырып бойынша биологиялық диктант
10 сұрақ
- Бірдей гендерді ______ деп, ал әр түрлі гендерді ______ деп атайды.
- Басым гендерді ______, ал басылыңқы гендерді ______ дейді.
- Ата-ананы ______ әрпімен белгілейді, ал ұрпақтарды ______ әрпімен белгілейді.
- Гендердің жиынтығы ______ деп аталады.
- Гендердің сыртқы көрінісін ______ деп атайды.
- Генетика дегеніміз — ______.
- ______ — бір нәруыз туралы ақпарат жазылған ДНҚ-ның үлескісі.
- Моногибридті будандастыру дегеніміз — ______.
- Бір белгінің екіншісінен басым болуы — ______.
- Тұқым қуалаушылық заңдылықтарын ашқан ғалым — ______.
Жауаптарын көрсету
1–5
- 1) гомозигота, гетерозигота
- 2) доминантты, рецессивті
- 3) Р, Ғ
- 4) генотип
- 5) фенотип
6–10
- 6) белгілердің тұқым қуалау заңдылықтарын және олардың өзгергіштіктерін зерттейтін ғылым
- 7) ген
- 8) бір жұп белгілері бойынша ерекшеленетін шағылыстыру
- 9) басымдылық
- 10) Г. Мендель
ІІ. Жаңа сабақ
Моногибридті будандастырудың цитологиялық негізі
Мендельдің әлемге әйгілі тұқым қуалау заңдылықтары 1865 жылы жарияланғанымен, сол кезеңде кең қолдау таппай, 1900 жылға дейін көпшілікке белгісіз болып қалды. Мұның басты себебі — ол уақытта жасуша құрылысы мен жасушалық үдерістер туралы ғылыми мәліметтердің жеткіліксіз болуы.
Қазіргі кезде цитология жан-жақты зерттеулердің нәтижесінде үлкен жетістіктерге жетті. Сондықтан Мендель заңдарына цитологиялық тұрғыдан негіздеме беруге толық мүмкіндік бар. Сабақтың келесі бөлігінде интерактивті тақтадағы флипчарт арқылы моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін көрсететін сызба түсіндіріледі.
Негізгі екпін
- Мендель заңдарын түсіндіру үшін жасушалық деңгейдегі дәлелдер маңызды.
- Цитологияның дамуы тұқым қуалаушылықты ғылыми тұрғыда терең түсіндіруге жол ашты.
- Сызбалар мен көрнекі материалдар моногибридті будандастыру үдерісін айқын көрсетеді.