Қазақша рефераттар

Бала - адамның бауыр еті

Ұстаздықтың мазасыз қуанышы

Мұғаліммін. Білім десе мазасызбын. Көз майымды тауысып, қанша күн өтті десеңізші. Осы шақта да бір рахат табар едім, бірақ түні бойы дәптер қарап, кірпігім ілінбей шығады.

Мектептің тәрбие жұмысының мақсаты: ой-өрісі кең, эстетикалық талғамы жоғары, өз тарихы мен мәдениетін қастерлейтін, рухани-адамгершілік қарым-қатынасқа дайын, өмірлік белсенділігі қалыптасқан тұлға тәрбиелеу.

Өзекті мәселе

Өз елінің патриоты болу — бәріміздің міндетіміз.

Мақсат

Жас ұрпақты ұлттық бірлікке, Отанын, елін, жерін сүюге, тәуелсіз мемлекетті нығайтуға өз үлесін қосуға тәрбиелеу.

Бағыт

Қоршаған ортамен байланыс орнату және көшбасшылық қабілетті дамыту.

Есімнің мәні: «Балақай, атың кім?»

«Балақай, атың кім?» — қарапайым сұрақ сияқты. Бірақ осы сұрақтың артында адамның болмысы, үміті, ырым-нанымы, тіпті тұтас бір мәдениет тұрады.

Мұхтар Шахановтан үзінді

Айқара ашып аспанын,

Жинап барлық достары мен қастарын,

Ниетімді құптар деп,

Бұл есімде ерекше бір құт бар деп,

Мына мендей перзентіне сол күні

Ат қойыпты Мұхтар деп.

— Мұхтар Шаханов

Бала — адамның бауыр еті. Әр ата-ана сәби дүниеге келген сәттен-ақ оған ең жақсы есім беруге тырысады. Қазақ жұрты жаңа туған нәрестеге ат таңдауда аса ұқыпты әрі шебер халық.

Есім таңдау — жауапкершілік. Ата-ана баласына ат қоярда асықпай, сан рет ой елегінен өткізіп, жүрегі қалаған есімді таңдағаны абзал. Себебі есімнің адам өміріне әсері ерекше.

Қазақы дәстүр: ат қою жолы

Қазақ салты бойынша, нәресте туған кезде ата-ана ең сыйлы, қатты құрмет тұтатын адамға баланың есімін қойғызады. Кейде ата-ана өзара келісіп, есімді өздері таңдайды.

Егер әке-шеше, ата-әже тірі болса, немере-шөберенің атын көбіне сол кісілер қояды. Мұндайда үлкеннің сөзі — заң. Азан шақыртып ат қою — бұлжытпай орындалатын міндет ретінде қабылданған.

Сәбиге ат қоюдың 15 дәстүрлі негізі

Қазақ халқында балаға ат қоюда сүйенетін кең тараған ырым-наным, себеп-мотивтер көп. Төменде соның 15 түрі және үлгі есімдер берілген.

  1. 1) Артық саусағына қарай

    Есімдер: Артық, Артықәлі, Артықбай, Қосекен.

  2. 2) «Тіл-көз тимесін» деген ниетпен

    Есімдер: Жаманбай, Қойшыбай, Ошақбай, Тезекбай.

  3. 3) Дені сау, жаны берік болсын деп

    Есімдер: Тасболат, Тастемір, Шымырбай.

  4. 4) Шетіней берген үйде «аман болсын» деген тілекпен

    Есімдер: Аман, Аманкүл, Есен, Жүрсін, Тоқтар, Тұрсын, Тұрсынкүл.

  5. 5) Ұзақ ғұмыр тілеу

    Есімдер: Жанұзақ, Жүзбай, Мыңжасар, Өмірбек, Сексенбай, Ұзақбай.

  6. 6) Қару-жарақ атауына байланысты

    Есімдер: Қылышбай, Мылтықбай, Найзабек, Садақбай, Шоқпарбай.

  7. 7) Ардақты тұлғалардың атымен — сондай болсын деген ниет

    Есімдер: Абай, Абылай, Сәкен, Төлеби, Ыбырай.

  8. 8) Ерекше белгісіне қарай

    Есімдер: Қалдыгүл, Қалдыбай, Құдірет, Меңдібай, Меңдігүл.

  9. 9) Ислам дінінің ықпалы

    Есімдер: Ғали, Жамал, Зылиха, Иса, Мұхаммед, Омар, Сүлеймен.

  10. 10) Қыз есімдерін әсем ұғымдармен байланыстыру

    Есімдер: Айман, Алтын, Еңлік, Жібек, Жұлдыз, Күміс, Құралай, Мақпал, Меруерт, Раушан, Шолпан, Шынар.

  11. 11) Мерзімінен бұрын туған балаға

    Есімдер: Лекер, Шалабай, Шалабек.

  12. 12) Арман-мақсатқа жетсін деген тілек

    Есімдер: Арман, Бақыт, Мақсат, Мұрат.

  13. 13) Кенже балаға

    Есімдер: Кенжебай, Кенжегүл, Кенжетай.

  14. 14) Төрт түлік, аң-құсқа байланысты

    Есімдер: Арыстан, Бота, Ботагөз, Бүркіт, Қойшыбай, Сандуғаш.

  15. 15) Ұлы жоқ үйде қыз туған кезде

    Есімдер: Болған, Ұлбала, Ұлтуған, Ұлмекен, Ұлбосын, Ұлтуар.

Ырым, дерек және қызық мысалдар

Ырымдап ат қою — қазақтың қанына сіңген дәстүр. Республикалық «Жас Алаш» газетінде жарияланған мақалаға сүйенсек, 24 жылда 20 баланы дүниеге әкелген Қамаш апай «қыз тоқтап, орнына ұл келсін» деген ырыммен 8 қызына бірдей Тоқтар есімін берген.

Әлемдегі ең ұзын есім

Үндістан азаматының есімі 1478 әріптен тұрады. Толық айтуға шамамен 10 минут қажет болған.

Ең ерекше фамилия

XIX ғасырда өмір сүрген француз азаматының фамилиясы 1792 болған — тек сандардан құралған. Ол төрт баласына жылдың алғашқы төрт айының атауын қойған: Қаңтар 1792, Ақпан 1792, Наурыз 1792, Сәуір 1792.

Тіпті бұдан да қызығы…

Испанияда өтетін қызықты есім иелерінің съезінде «Екі келі күріш», «Мен картопты жақсы көремін» есімді адамдар да кездескен. Олар Үндістанның Кандмахал ауданының тұрғындары екен.

Адамның туған кезеңі мен маусымының да тағдырға әсері болады деген түсінік бар. Осыдан келіп «әріптер құпиясы» сияқты ұғымдар кең тараған.

Әріптер құпиясы (қысқаша сипаттама)

А – Ә

Күш, салтанат, билік.

Б

Биік сезімге бейімділік, тұрақтылық.

В

Тұрақсыздық, жүйеліліктің жоқтығы.

Г

Құпиялық, болмашыға мән беру, тиянақтылық.

Д

Көпшілдік, ақжарқындық, кінәмшілдік.

Е

Өмір сүруге бейімділік, сөзге құмарлық.

Ж

Өзіне сенімсіздік, маңыздылық, ішкі сырына беріктік.

З

Материалдық қанағаттанбаушылық, жоғары сезімталдық.

И

Нәзік руханилық, әсерленгіштік, бейбітшілдік.

К – Қ

Төзімділік, күйгелектік.

Л

Әртістік, ұсақшылдық, қисын, ойлап табушылық.

М

Қамқоршылдық, ұялшақтық, еңбексүйгіштік.

Н

Шығармашылық амбиция, денсаулыққа мән беру, алғыр ой.

О

Ерекше сезімталдық, құпия толғаныс.

П

Қарапайымдылық, жалғыздық, идеяның молдығы, сыртқы түрге мән беру.

Р

Өзіне сенімділік, үнемі шиыршық ату.

С

Билікке құмартушылық, кінәмшілдік.

Т

Идеал іздеушілік, сезімтал шығармашылық тұлға.

У

Жараланғыштық, үркектік.

Ф

Жұмсақтық.

Х

Заңға бағынушылық, сезімнің екіұдайылығы.

Ш

Қызғаншақтық, әзілқойлық.

Ы

Іспен көрінушілік.

Я

Өз орнын бағалай білу, зиялылық, шығармашылыққа бейімділік.

Ескерту: әріптерге қатысты мұндай сипаттамалар — халықтық түсінік пен символикалық қабылдаудың бір түрі. Дегенмен, ол да мәдениетіміздің қызықты қабаты ретінде ой салары сөзсіз.