Мағынаны тану стратегиясы арқылы жаңа сабақты меңгерту
Сабақтың тақырыбы
Сан есімнің түрлері. Есептік сан есім.
Сабақтың мақсаты
Білімділігі
Оқушылардың сан есім туралы алған білімін кеңейту, бұрынғы білім мен жаңа мәліметті ұштастыру.
Дамытушылығы
Ойлау қабілетін дамыту, сөз мәдениетін жетілдіру.
Тәрбиелігі
Өз тілін, ұлттық салт-дәстүрді құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі мен әдіс-тәсілдері
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ.
Сабақтың әдісі
- Сұрақ-жауап
- Топпен жұмыс
- Сын тұрғысынан ойлауды дамыту стратегиялары
Көрнекіліктер
- Логикалық сұрақтар жазылған парақтар
- Схема-плакат
- Тест карточкалары
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, назарды сабаққа шоғырландыру.
2) Үй жұмысын тексеру
161-жаттығу: сан есімдерді қатыстырып «Біздің сынып» тақырыбында әңгіме құрастыру.
3) Жаңа сабаққа кіріспе (қызығушылықты ояту)
Тақта жанында ілулі тұрған қоржынның ішінде суреттердің бөліктері болады. Суретті жылдам тапқан оқушы сұрақтарға жауап береді.
Тапсырмалар үлгілері:
- 1941 жылы 22 маусымда неміс фашистері тұтқиылдан елімізге шабуыл жасады. Сан есімдерді тауып, құрамына қарай ажырат.
- «Жеті атасын білген ер, жеті жұрттың қамын жер.» Сан есімдерді анықта.
- Мақал-мәтел сөздерін тиісті орнына қойып құрастыр.
- Сан есім туралы түсінік бер.
- Құрамында сан есімі бар өлең жолдарын айт.
- Сан есімі бар мақалдан мысал келтір.
Сөздерден мақал құрастыр:
«Жүз сомың болғанша, жүз досың болсын.»
Сөздерден тұрақты тіркес/ой түйін құрастыр:
«Жеті түрлі білім біл.»
Сабақ эпиграфы
Бір мен екі алмаңдар,
Үшке алданып қалмаңдар.
Кілең төрттік алғандар,
Бесті ғана армандар.
Бүгінгі сабақтың мақсаты — сан есім туралы білімімізді кеңейтіп, бұрын білетінімізді жаңа біліммен ұштастыру.
4) Мағынаны тану: сан есімнің түрлері
Сан есім мағынасына қарай төмендегі түрлерге бөлінеді:
1) Есептік
Нақты санды білдіреді.
2) Реттік
Ретін, кезегін білдіреді.
3) Болжалдық
Шамамен, болжап айтылған сан.
4) Топтау
Топ-тобымен бөлуді білдіреді.
5) Жинақтық
Бірнеше затты жинақтап көрсетеді.
6) Бөлшектік
Бөлшек, үлес мағынасын білдіреді.
Еске түсіру: сөз таптары арқылы логикалық байланыс
Зат есім — заттың, ұғымның атауын білдіреді.
Сын есім — заттың түр-түсін, салмағын, сын-сипатын білдіреді.
Сан есім — заттың санын білдіреді. Бірақ барлық сан бірдей мағына бермейді: бірде нақты, бірде топтау, жинақтау, бөлшектік т.б. мағыналарда қолданылады.
Есептік сан есім: анықтама және белгілері
Есептік сан есім заттың нақты санын білдіреді және «қанша? неше?» сұрақтарына жауап береді.
Мысал:
«Болар бала он бесінде бас болар, болмас бала отызында жас болар.»
Байқалатыны: есептік сан есімдер дара және күрделі болып келеді.
Есептік сан есімнің қызметі
Есептік сан есім басқа сан есім түрлерін жасауға негіз болады:
- Бес → бесеу (жинақтық)
- Бес → бесінші (реттік)
- Бес → беске жуық (болжалдық мағына)
5) Бекіту тапсырмалары
Жаттығу жұмыстары
- 162-жаттығу: үш сөйлемді дәптерге жазу, парталасымен өзара тексеру; қалғанын тақтада орындау.
- 163-жаттығу: берілген сандарды оқып, жазылуын талдау.
Сандар қатары
600 951 1409 3000 351 458 280 1689 951 1409 1689 1311 1311
Түсіндірме: бастауышқа келген оқулық саны ретінде талқылауға болады.
Өмірмен байланыс
Күнделікті тұрмыста, той-думанда айтылатын ән-өлең атауларында да сан есім жиі кездеседі: «16 қыз», «Бір келіншек», «Жиырма бес», «Екі жирен», «Бір бала», «Жетісу» т.б.
Қожанасырдың ойын-есебі
Бірде мұғалім көбейту тақырыбынан Қожанасырды тақтаға шығарады. Қожанасыр 1-ден 10-ға дейін ғана санай алады.
Көбейту кестесіне жақындаған ол өз білетін сандарын жазып шығады. Бір сан жетпей қалғанын байқап, «дұрыс жазбаған шығармын» деп, сандарды кері ретпен қайта қойып шығады.
| Өрнек | Нәтиже |
|---|---|
| 9×2 | 18 |
| 9×3 | 27 |
| 9×4 | 36 |
| 9×5 | 45 |
| 9×6 | 54 |
| 9×7 | 63 |
| 9×8 | 72 |
| 9×9 | 81 |
Ой толғаныс: жеребе арқылы тапсырмалар
1-тапсырма
20 теңгемен «сөйлес» (сан есімді қатыстырып қысқа мәтін құрастыр).
2-тапсырма
Сіріңке талдарынан белгілі бір зат құрастыр.
3-тапсырма
10 жылдан соң тақта қандай болады деп ойлайсың?
4-тапсырма
6 қарындаштың көмегімен 4 тең үшбұрыш жаса.
Тақтамен жұмыс: мақал-мәтелдер мен жұмбақ өлең
Мақал-мәтелдер
- Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар.
- Алтау ала болса, ауыздағы кетеді; төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
- Жүз сомың болғанша, жүз досың болсын.
Өлең-жұмбақ
«Бір көлде он екіден қаз ойнайды,
Алсам деп бірін-бірі наз ойнайды.
Келгенде жақындасып, қожаңдасып,
Бір-бірін алмасына еш қоймайды.»
Жауабы: дойбы.
6) Қорытынды: тест жұмысы
1. Сан есім сөздің қай тобына кіреді?
- А) Көмекші есім
- Ә) Атаушы есім
- Б) Одағай
2. Заттың нақты санын білдіретін сан есім:
- А) Реттік
- Ә) Жинақтық
- Б) Есептік
3. Заттанған сан есімді көрсет:
- А) Тоқсаннан асты, жүзге жетті.
- Ә) Тоқсан жастан асты, жүз жасқа жетті.
4. Күрделі сан есім қалай жасалады?
- А) Қосарлану арқылы
- Ә) Тіркесу арқылы
- Б) Қосарлану және тіркесу арқылы
5. Дара сан есімді белгіле:
- А) Бес
- Ә) Мың тоғыз жүз
- Б) Жиырма бес
Кері байланыс
- Сабақтан қандай әсер алдың?
- Не үйрендің?
- Сенің ойыңда не сақталып қалды?
Осы сұрақтар бойынша қысқаша пікір жазу ұсынылады.
Үй тапсырмасы
Сөзбен есеп құрастыру (сан есімдерді орынды қолдану).
Бағалау
Оқушының сабаққа қатысуы, тапсырмаларды орындауы және тест нәтижесі бойынша бағаланады.