Қазақша рефераттар

Үйкеліс күші. Сабақтың тақырыбы

Сабақтың тақырыбы

Үйкеліс күші

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға үйкеліс күшінің қандай күш екенін, табиғат заңдарындағы маңызын және оны күнделікті өмірмен байланыстыра отырып түсіндіру.

Тәрбиелік

Өз білімдерінің нәтижесін талдап, өзін-өзі бағалай білуге тәрбиелеу.

Құрал-жабдықтар

Техникалық құралдар

  • Компьютер
  • Проектор
  • Интерактивті тақта
  • Экран

Көрнекіліктер

  • Динамометр
  • Білеуше
  • Әртүрлі денелер
  • Электрондық оқулық
  • Қозғалысты бейнелейтін фото-суреттер

Сабақтың құрылымы

  1. I. Ұйымдастыру — амандасу, қатысушыларды түгендеу.
  2. II. Үй тапсырмасын сұрау — қозғалысты суреттер арқылы салмақсыздық ұғымын еске түсіру (проектор, компьютер).
  3. III. Жаңа сабақ — тұрмыстық мысалдар арқылы үйкеліс күшін ашу.
  4. IV. Бекіту — жауаптарды талдау, қорытынды шығару.
  5. V. Үйге тапсырма
  6. VI. Қорытындылау (бағалау)

Жаңа сабақ: күнделікті өмірден бастау

Сабақ оқушылардың күнделікті өмірінде жиі кездесетін құбылыстарға сүйеніп басталады. Сұрақтар экранға проекциялық аппарат арқылы шығарылып, әрқайсысына қысқаша жауап беріледі.

1) Қара жер мен мұзда жүруді салыстыру

Қара жерде қалай жүреміз?

  • Жүру салыстырмалы түрде жеңіл.
  • Беткі қабат толық тегіс емес: кедір-бұдыр бар.
  • Көбіне құрғақ (кейде аздап дымқыл болуы мүмкін).
  • Жер аяққа (дөңгелекке) ілініс беріп, алға қозғалысқа көмектеседі.
  • Адам, жануар немесе техника жерді артқа қарай итеріп, соның есебінен алға жылжиды.

Мұзды көк тайғақта қалай жүреміз?

  • Жүру қиын, тайғанақтау жиі болады.
  • Беткі қабат өте тегіс, көбіне дымқыл әрі сулы.
  • Ілініс аз: жердің алға «тебуі» (итеруі) өте әлсіз.
  • Аяқ (не дөңгелек) жерді артқа қарай әлсіз итереді, сондықтан қозғалыс тұрақсыз.
  • Сырғанау басым болып, басқару қиындайды.

2) Үйкеліс күші қандай күштермен байланысты?

Үйкеліс құбылысы басқа күштермен тығыз байланысты. Бұл тақырыпты талқылауда төмендегі күштер еске түсіріледі:

  • Тартылыс күші
  • Ауырлық күші
  • Серпімділік күші

3) Қозғалыс мысалдары: велосипед, шана

Шананы қара жолмен сүйрегеннен гөрі, мұз бетімен немесе қар үстімен сүйреу жеңілірек болады.

Майланбаған велосипедтің тетіктерін айналдыру қиын; дәл сол сияқты тұрмыстық жиһазды еден бойымен жылжыту да көп күш талап етеді.

Қозғалтқыш өшірілгеннен кейін көлік біртіндеп тоқтайды — қозғалысқа кедергі келтіретін әсер бар екенін байқаймыз.

Негізгі қорытынды

Мұз айдынында коньки тепкен бала да, төбешіктен сырғанап түскен шана да, домалап келе жатқан доп та біраз уақыттан кейін тоқтайды. Бұл бақылаулар бір дене екінші дененің бетімен қозғалғанда, қозғалыс бағытына қарсы бағытталған және қозғалысқа кедергі жасайтын күш пайда болатынын көрсетеді.

Бір дене екінші дененің бетімен қозғалған кезде пайда болатын күш үйкеліс күші деп аталады. Ол Fүйк. әрпімен белгіленеді.