Шамшырақ тобына
Сабақ тақырыбы
И, й әріптерінің жазылуы тақырыбын бекітуге арналған сайыс-сабақ жоспары.
Білімділік мақсаты
Сөз жазу кезінде и және й дыбыстарын ажырату; танымдық тапсырмалар арқылы оқушыларды өз бетінше шығармашылықпен жұмыс істеуге үйрету.
Дамытушылық мақсаты
Ой-өрісті кеңейту; ізденімпаздық, талдау, дәлелдеу, есте сақтау дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік мақсаты
Топпен жұмыс арқылы ұйымшылдыққа, бірлікке, достықты қадірлеуге баулу.
Сабақ сипаттамасы
- Типі:
- Оқу материалдарын бекіту
- Түрі:
- Сайыс сабақ
- Әдістері:
- Сұрақ-жауап, топтау, жинақтау, дәлелдеу, зерттеу
Көрнекілігі
- Суреттер
- Шығармашылық тапсырмалар
- Семантикалық карта
- Сызбалар
- Үлестірмелі қағаздар
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
Оқушылар екі топқа бөлініп, шеңбер құрып отырады. Орындарынан тұрып, «шаттық шеңберін» жасайды.
— Әрбір адам?
— Туысым, досым, жұрағат.
— Әрбір сабақ?
— Үйрену, ұғу, ұлағат.
— Әрбір ісің?
— Тірлік, тірек, адамдық.
— Әрбір сөзің?
— Шындық, бірлік, адалдық.
Екі топ өздерін таныстырады. Сабақ топтар арасында сайыс түрінде өтеді.
1-топ
Болашақ
Ұраны: «Болашаққа барамыз, біз — білімді баламыз!»
2-топ
Шамшырақ
Ұраны: «Шамшырақ боп жанамыз, оқып білім аламыз!»
II. Психологиялық дайындық
Мұғалім оқушыларға таңдау сұрағын қояды: «Осы күндердің біреуін таңдар болсаңдар, қайсысын таңдар едіңдер?» Оқушылардың көңіл күйін көтеріп, сәттілік тілейді.
III. Көркем жазу
Өлең
Суға түссе балықтай,
Жүзе берер жалықпай.
Судан шықса баладай,
Тәй-тәй басып қалады-ай.
Оқушылар сұрақтарға жауап береді: өлең не туралы, «қаз» сөзі қай дыбыстан басталады? Қ дыбысы хормен айтылады.
Артикуляция
Қ — тілдің артқы шені таңдайдың артқы шеніне нық тиіп, содан кейін бірден ажырауынан жасалатын дауыссыз дыбысты таңбалайтын әріп. Барлық буында кездеседі, жуан дауыстылармен тіркеседі.
Тапсырма
Жемістер мен көкөністер атауларынан қ дыбысы бар сөздерді тауып, дәптерге жазыңдар.
IV. Үй тапсырмасын тексеру
Әр топ үй тапсырмасының орындалуын түсіндіреді: ереже және 82-жаттығу. Оқушылар и дыбысының жазылуына қатысты пікірлерін айтады.
Қорытынды ереже
И дыбысының алдында ы, і естілгенімен, олар жазылмайды.
Топтар «шие», «сиыр» сөздерін буынға бөліп, дыбыстық талдау жасайды. Кейін қарсы топтың сөзіне сәйкес өлеңді жатқа айтады.
1-топ (сиыр)
Сәйгел тисе мөңкіген,
Оқыра тисе жөңкіген,
Ала бас жіп естірген,
Мұрнын тура тестірген…
Саздау жерге тоқтаған,
Үй арасын қақтаған,
Сиыр деген мал екен!
2-топ (шие)
Шиемін мен, шиемін,
Піскенше тон киемін.
Бала келсе піскенде,
Басымды мен иемін.
V. Жаңа сабақты бекіту
1) Венн диаграммасы
Оқушылар сұрақтар арқылы и және й дыбыстарының ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды.
Болашақ тобы (и)
- И дыбысы қандай дыбыс?
- Сөз басында кездесе ме?
- Қандай дыбыстан соң жазылады?
- Қай буында кездеседі?
Шамшырақ тобы (й)
- Й дыбысы қандай дыбыс?
- Сөз басында кездесе ме?
- Қандай дыбыстан соң жазылады?
- Қай буында кездеседі?
Ортақ қорытынды
И — дауысты, й — дауыссыз. И әрпі сөз басында және дауыссыздан кейін жазылады, ал й әрпі дауыстыдан кейін жазылады.
2) Сөздік жұмыс
Мұғалім түсіндіреді: дауыссыз й дыбысы кейбір сөздердің басында ғана кездеседі. Мысалдар: йод, йокс.
Йод
Жараға жағылатын сұйық дәрі.
Йокс
Суық тигенде, тұмаурағанда қолданылатын дәрі; ауызды шайып ем жасауға арналған.
Оқушы өлеңі
Йокс — тұнба, тым әрлі,
Йокс — шипа, бұл дәрі.
Йокспен шайсаң ауызды,
Йокс қуар тұмауды.
Оқушылар берілген сөздерді қатыстырып сөйлемдер құрайды.
3) Семантикалық карта
Көп нүктенің орнына қандай дыбыс керегін анықтап, и немесе й әрпіне сәйкес белгілейді.
Болашақ тобы
й, и: …
к…ік, ме…із, ша…ыр, қа…ың, т…ін, п…ма, б…ші, а…на, сы…лық
Шамшырақ тобы
и, й: …
к…ім, а…ыр, тү…ме, ты…ым, с…ыр, ш…е, ә…нек, ж…ю, жа…ын
VI. Сергіту сәті
Оқушылар шеңбер құрып тұрады. Өлең мазмұнына қарай қимыл-қозғалыс жасайды.
Доп қудым,
Су ақты,
Көп қудым.
Қуатты.
Шөп будым,
Қар жауды,
Көп будым.
Мол жауды.
VII. Кітаппен жұмыс
83-жаттығу
Көп нүктенің орнына и немесе й әрпін қойып, дәптерге көшіріп жазады.
84-жаттығу
Ауызша орындалады: ереже бойынша түсіндіріп, дәлелдейді (мысалы: и — киім, й — айна).
VIII. Бекіту
Үлестірмелі қағаздар таратылады. Оқушылар и, й әріптері қате жазылған сөздерді түзетіп, дұрыс нұсқасын жазады.
IX. Қорытынды және рефлексия
Оқушылар сабақ туралы ой-пікірлерін айтады. Белсенділігіне қарай бағаланады.
«Алақан» ойыны
Екі топ бір-біріне жылы лебіз білдіреді: алақан бейнесіне қарсы топ мүшелеріне мінездеме сөздер жазады. Шарт: сөздердің ішінде и немесе й әрпі болуы керек.
1-топ → 2-топқа
- Аружан — ибалы
- Диана — биші
- Теміржан — ойшыл
- Ақниет — инабатты
- Делназ — биязы
- Ерзат — қайырымды
2-топ → 1-топқа
- Әрсен — айнадай
- Алтынай — жинақы
- Ботагөз — сүйкімді
- Ғалия — ибалы
- Ермұқан — мейірімді
- Сабина — тиянақты
X. Үй тапсырмасы
И немесе й әрпі бар құс атауларын жазып келу.