Қазіргі мұғалім
Нәтижеге бағытталған білім беру: сапаны жетілдірудің жаңа бағыттары
Білім — адамзаттың терең әрі үйлесімді дамуын қамтамасыз ететін негізгі құралдардың бірі. Әрбір тарихи кезеңде қоғам талабына сай келешек ұрпаққа берілетін білімнің мазмұны жаңарып, жаңа ұстанымдар мен басымдықтар айқындалып отырады. Бүгінгі таңда жан-жақты білімді, дарынды, талантты оқушыны қалыптастыру мәселесі мемлекеттің басты назарында.
Қазіргі уақытта еліміз нәтижеге бағытталған білім беру моделіне көшті. Мұндағы нәтиже — жеке тұлғаның құзырлылығы. Яғни білім беру үдерісінің өзегі — оқушының тек білім көлемін арттыруы емес, сол білімді өмірлік жағдаяттарда қолдана алатын, өз-өзін танитын және үздіксіз дамитын тұлға болып қалыптасуы.
Түйінді ой
Ел болашағын алаңдататын ең өзекті мәселе — ұрпақтың сапалы білім игеруі. Н. Ә. Назарбаевтың «Білімді, сауатты адамдар — ХХІ ғасырда адамзат дамуының негізгі қорғаушы күші» деген пікірі білімнің стратегиялық маңызын айқын көрсетеді.
Халықаралық деңгейге ұмтылыс және 12 жылдық білім
Соңғы жылдары жеке тұлғаны дамытуға бағытталған жүйелі жұмыстар жүргізіліп, мемлекеттік стандарт талаптарына сай бағалау мен бақылау тәсілдері енгізілді. Себебі білім беру жүйесінің басты мақсаты — шәкірттің білім сапасын халықаралық деңгейге көтеру.
Әлемдік білім кеңістігіндегі озық тәжірибеге сүйенген 12 жылдық білім беруге көшудегі негізгі нысана — уақыт өткен сайын өзектілігі артатын білімді, білікті, тәжірибелі ұрпақ қалыптастыру. Бұл міндет, ең алдымен, ұстаз қауымына үлкен жауапкершілік жүктейді.
Нәтижеге бағытталған модельдің өзегі: құзырлылық
Нәтижеге бағытталған білім беру дегеніміз — жеке тұлғаның құзырлылығын қалыптастыру. Құзырлылық — тек ақпаратты білу емес, оны түсіну, талдау, қолдану, шешім қабылдау және жауапкершілікпен әрекет ету қабілеттерінің бірлігі. Ол баланың өзін қайталанбас дара тұлға ретінде танып, өзін-өзі жетілдіру арқылы дамуына мүмкіндік беретін идеялар мен іс-әрекеттер жүйесін қамтиды.
Қоғам сұранысы
Қазіргі қоғам кәсіби білімі терең, құзыретті және бәсекеге қабілетті мамандарды талап етеді.
Тұрақты даму факторы
Құзырлылық — әлеуметтік тұрақтылық пен ұлттық қауіпсіздіктің маңызды факторы ретінде қарастырылады.
Мұғалімнің кәсіби өсуі: жаңа формация талаптары
Білікті ұстаз — білікті маман қалыптастырудың негізі. Сондықтан әрбір мұғалім өз білімін үздіксіз жетілдіріп отыруы тиіс. Бұл — мұғалімнің құқығы ғана емес, кәсіби міндеті; білім беру жүйесінің тұрақты дамуының кепілі және мемлекеттің ілгерілеуіне қызмет ететін құрал.
Жаңа формация мұғалімінен өз пәнін терең меңгеруіне қоса тарихи-танымдық, педагогикалық, психологиялық және ақпараттық сауаттылық талап етіледі. Заман талабына сай ұстаз — жаңалыққа құштар, шығармашылықпен жұмыс істейтін, оқытудың жаңа технологияларын меңгерген жетекші тұлға.
Қазіргі мұғалімнің негізгі қабілеттері
- Педагогикалық үдерісте жүйелі жұмыс жүргізе білу.
- Педагогикалық өзгерістерге тез бейімделу.
- Жаңаша ойлау жүйесін меңгеру.
- Оқушымен ортақ тіл табыса алу.
- Білімді, іскер, шебер болу.
Оқушы тұлғасы: тыңдаушыдан ізденушіге
Жаңа педагогикалық технологиялардың басты ерекшелігі — өсіп келе жатқан жеке тұлғаны жан-жақты дамыту. Инновациялық білім беру өзгеріс енгізуді, жаңа идеялар мен жаңалықтарды тәжірибеге енгізуді көздейді. Бұрын оқушы көбіне тыңдаушы, орындаушы рөлінде болса, бүгінгі таңда оқушыны өздігінен білім іздейтін, жауапкершілік алатын тұлға ретінде тану ерекше маңызды.
Қазіргі оқушыға тән сипаттар
Дүниетанымы кең
Қоғамдық құбылыстарды түсініп, ой қорытындылай алады.
Дарынды, өнерпаз
Өз қабілетін көрсете отырып, шығармашылықпен әрекет етеді.
Ізденімпаз, талапты
Ақпаратты өзі тауып, меңгеруге ұмтылады.
Мақсат қоя біледі
Жоспарлап, нәтижеге жету жолын таңдай алады.
Отбасы мен мектеп серіктестігі
Отбасының жетекшілік маңызы — онда тәрбиеленіп жатқан баланың тәндік және рухани дамуына әсер ететін ықпалдардың тереңдігі мен жүйелілігіне байланысты. Ата-ананың ұйымдастырушы әрі бағыттаушы рөлі, ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынастың сипаты, жанұяның адамгершілікке бағытталған мақсаттары тәрбиенің нәтижесіне тікелей ықпал етеді.
Сонымен қатар баланың үйдегі іс-әрекет түрлерінің алуан түрлілігі, ата-ананың тәрбие құралдары мен әдістерін тиімді пайдалана алуы және баланың белсенділік деңгейі — тұлға қалыптасуының маңызды алғышарттары.
Ұлттық құндылық және рухани-адамгершілік тәрбие
Тәуелсіз елдің тірегі — білімді ұрпақ. Жаңа дәуірдің күн тәртібіндегі өзекті мәселе — білім мен ғылымды дамыту. Өркениеттің өзегі білім, ғылым және тәрбие екендігі даусыз. Осы тұрғыдан алғанда, білім ордасы — мектеп, ал мектептің жаны — мұғалім.
Ұстаздың басты міндеті — өз ұлтының тарихын, мәдениетін, тілін қастерлей отырып, оны жалпыадамзаттық рухани құндылықтармен ұштастыра білетін тұлға тәрбиелеу. Жас жеткіншектің бойындағы қабілетті дер кезінде танып, оның дамуына бағыт-бағдар беру — ұстаз парызы.
Ұлы ойшыл Плутарх: «Көптеген табиғи талант дарынсыз ұстаздардың кесірінен жойылып кетеді», — деген. Бұл сөз әрбір педагогтің жауапкершілігін айқындай түседі.
ХХІ ғасыр — білімділер ғасыры. Сондықтан білім сапасын арттыру, оқушылардың дарындылығын анықтау, қабілетіне сай деңгейлеп оқыту, ғылыми ізденіс дағдыларын қалыптастыру — әрбір ұстаздың күнделікті міндеті.
Рухани бай тұлға және тіл мәдениеті
Егеменді еліміздің басты мақсаты — өркениетті елдер қатарына қосылу. Өркениетке жетудің өзегі — жан-жақты дамыған, рухани бай тұлға. Қазіргі білім берудің басты мақсаты да — осындай тұлғаны қалыптастыру.
Рухани бай, жан-жақты дамыған тұлғаның маңызды қасиеттерінің бірі — тіл байлығы. Өз ойын нақты, терең мағыналы әрі көркем жеткізе білетін, шешен де ойлы сөйлей алатын адамның тұлғалық сапасы да биіктей түседі.
Рухани-адамгершілік тәрбиенің басты мақсаты — оқушылардың белсенді өмірлік ұстанымын қалыптастыру, қоғамдық борышқа саналы көзқарасын нығайту, сөз бен істің бірлігін қамтамасыз ету және адамгершілік нормаларынан ауытқуға жол бермеу.
Автор туралы
Акшолакова Сауле Мухтаровна — өзін-өзі тану пәні мұғалімі, Есжан Берліқожаұлы атындағы №11 орта мектеп.