Қатты ашуланғанда үндемей құтылам
«Тауды көр де, түбіне барма»
Адам бола білу – ең қиын мамандық. — Хосе Марти, кубалық жазушы
Жүрегім! Қатты мазасыздануда.
Жаным жай табар емес. Әлде сағынышқа толы сары күз көңіл түкпіріндегі алуан сырды қозғап, тамырдағы қан толастамай шаршағаннан ба? Жүрегім тағы да тыншымайды: көз алды тұманданып, бас айналады. Бойдағы салмақ ауырлап, жанды қыса түседі.
Ашу, үнсіздік және жүрекке түсетін жүк
Аталарымыздың «өзіңе тілемеген жамандықты өзгеге де тілеме» деген сөзі санамда жаңғырып тұрады. Қатты ашуланғанда көбіне үнсіз қалуға тырысамын: қарсы сөз жан азабын жеңілдетпейді. Қыңырлыққа жұмсақтықпен жауап беріп, ойыңды саралағанмен, бәрібір жүрекке ауыр жүк түседі.
Ауырдың жеңілдеуі, азаптың азаюы, қайғы-қасіреттің ұмытылуы үшін бар сынақты өзінде өткеретін жүрекке обал болып жүрмесек екен.
Ақынжанды жүрек көбірек толқитыны рас. «Ренжімеймін, күйкі тірлікті елемеймін» дегеніңмен, олай бола бермейді. Адам темір емес. Айналадағы құбылыс та, адамдар арасындағы сан алуан қатынас та әсер етпей қоймайды: шуақты сәуле жылытса, суық леп мұздатады.
Өмірдің кедергісі және ішкі қорқыныш
Нәзік жүрек жаншылғанда өзіңді қояр жер таппайсың. Ешкімге өшпенділігің болмаса да, кейде жолыңа қасқайып қарсы тұрғаннан емес, бақай есебін ойлаған пасық пиғылдардан қорқасың.
Шындық
Ешкімге теп-тегіс жол, кедергісіз өмір берілмейді.
Ескерту
Ешкім сен үшін «тамаша тағдырды» алдын ала дайындап қоя алмайды.
Тіршілікке араласқан соң тірі адамның өз мұңы болады. Кейде тіпті мына дүниеге аң-таң болып жүргендей, уайымы жоқ адамдардан да секем аласың. Дегенмен, өмір шындығы бәрібір жеңеді.
Қуаныш пен мұң — бір-бірін танытады
Қуаныш пен мұң, жақсылық пен жамандық, күн мен көлеңке, парасат пен пендешілік — бәрі өзара байланыста. Мәселен, тас-түнек қараңғыда өмір сүрсең, соған бейімделесің. Ал кенет күн шықса, жарықтың барын да, қажет екенін де сезінесің. Сол сияқты қайғы-уайымды бастан өткермей, қуанышты да толық сезіне алмаймыз.
Бұл бұрын да солай болған, алда да солай бола береді. Өйткені сенің басыңнан өтетін жайт — әр адамның өмірінде кездесетін құбылыс.
Адамдардың өткені мен болашағы әрдайым байланыста. Бәлкім, адам болып қалыптасу жақсы көру мен жек көруді, қайырымдылық пен зұлымдықты ажырата білуден басталатын шығар.
Түсінбеу — өмірді күрделендіреді
Бірақ кейде дәл түсінбеудің өзі өмірді күрделендіре түседі. Ал түсінбегенге түсіндіру — ойлағандай оңай емес. Әр пендеде қателік те, кемшілік те болады. Өмір бойы тек мақтау есту немесе өмір бойы тек кері пікірге қалу мүмкін емес.
Атағы жер жарған, мықты деген кісілердің де пендешілікке салынып қалатын осал тұстары кездеседі. Бір кездері «ақылдың кені» саналған тұлғалар туралы да уақыт өте түрлі сөз айтылып, көзқарас өзгеріп жатады.
Толстой тағдыры: үй ішіндегі суықтың салмағы
«Халқымыз қасықтап жинағанды, шөміштеп төкпе» дейді. Кейде парасатты адамның үйіне бара қалсаң, суық жанарлы жанды көріп, көңілдің түсіп кететіні бар. Сондай сәтте орыс жазушысы Лев Толстойдың тағдыры еске түседі.
Өмірден көрініс
Жазушының отбасылық өмірі шын мәнінде қайғылы еді. Күйеуі елге танылған сайын ол менмендікке бой алдырып, өзімшіл, көкірек бола бастағаны айтылады. Сән-салтанатты сүйген әйел жоқ жерден ұрыс шығарып, бар есіл-дерті байлық пен ақшаға ауған.
Ыза болған жазушы баспалардан кітаптары үшін қаламақы бермеуді сұраған деседі. Қазымыр, әдепсіз әрекеттер нәзік жанның жүрегін жаралап, ақыры шыдамы таусылған.
Ақыры, 82 жасында, 1910 жылдың қазанындағы ақ қарлы түнде, 46 жыл отасқан әйелінен қашып кетеді. Ақ қар, көк мұз, бет қаратпас суық пен қараңғылыққа қарсы жүре береді.
Он бір күннен соң ғана шағын теміржол станциясы маңынан аяз сорып әлсіреткен денесі табылады. Кірпігі ғана әлсіз қимылдағаны болмаса, тірі жан деуге әрең келетін халде еді. Бар күшін жинап, әзер тіл қатқанда айтқаны:
«Әйелімді қасыма жақындатпаңдаршы...»
Түйін
«Таудың басын көр де, түбіне барма; жақсының өзін көр де, үйіне барма» деген сөздің астары аз емес. Адамды сырттай тану бір басқа, ал оның ішкі әлеміне — үй ішіндегі шындығына — үңілу мүлде өзге салмақ. Сол салмақты көтеретін ең алдымен жүрек екенін ұмытпау керек.
Дереккөз
Әкім Ысқақ, «Жүректегі жазулар» (күнделік-эссе).