Қазақ әдебиеті 8 сыныпТақырып
Қазақ әдебиеті (8-сынып): Абайдың қарасөздері — Он жетінші қарасөз
Бұл сабақта Абай Құнанбайұлының қарасөздері әдебиет теориясы тұрғысынан талданып, оқушының өз тапсырмасын дербес орындауына қолайлы орта қалыптастырылады. Қарасөздер арқылы ақыл, қайрат, жүрек, ғылым ұғымдарының адам өміріндегі орны айқындалып, адамның ішкі жан дүниесін түсінуге жетелейтін ғылыми-философиялық ойға мән беріледі. Сонымен бірге сөйлеу, дәлелдеу, талдау дағдылары жүйелі түрде дамытылады.
Сабақтың мақсаты
- Абайдың қарасөздерін әдебиет теориясы тұрғысынан талдап, мазмұн мен идеяны терең ұғындыру.
- Ақыл, қайрат, жүрек, ғылымның адам өміріндегі рөлін түсіндіру; адам болмысының ішкі әлемін пайымдату.
- Қарасөздегі ғылыми-философиялық ойды талдап, сөйлеу мәдениеті мен талдау дағдыларын қалыптастыру.
- Оқушыны өз бойындағы ізгі қасиеттерді дамытуға талпындыру: еңбекқорлық, шыдамдылық, адамгершілік, төзімділік, қайырымдылық, ауызбіршілік.
Күтілетін нәтиже
Түсіну және мазмұндау
Қарасөздің мазмұны мен идеясын ашады, ақпаратты өз сөзімен жүйелі жеткізеді.
Талдау және дәлелдеу
Мәтіндегі оқиға арқылы ақыл, қайрат, жүрек таласының шешімін түсіндіреді және дәлелдейді.
Тәрбиелік құндылық
Еңбекқорлыққа, шыдамдылыққа, адамгершілікке, төзімділікке, қайырымдылыққа, ауызбіршілікке бағыт алады.
Өмірмен байланыстыру
Шығарма идеясын өмірмен салыстырып, өз ой-толғанысын қорытындылайды; қарым-қатынас дағдылары шыңдалады.
Кіріспе (3 минут)
I. «Сәлемдесу» ойыны
Оқушылар қимылды тез орындауға үйренеді. Мұғалім белгі бергенде амандасу түрін айтады, оқушылар бір-бірімен сол тәсілмен жылдам амандасады. Әр адаммен әртүрлі амандасу ұсынылады:
- көзбен
- қолмен
- иықпен
- құлақпен
- арқамен
Тұсаукесер және топтастыру (7 минут)
Бейнематериал
Абайдың бірінші қарасөзі бойынша бейнеролик көрсету.
Қол жазуды ермек ет, жатпа бекер,
Бұл көңілсіз дүниеден көп жыл өтер.
Өзі қысқа, өзі асау тентек өмір,
Арттағыға бір белгі қойса нетер?!— Абай
Ақынның осы ойына сүйене отырып, сабақта Абайдың даналық мұрасы — қарасөздермен танысып, төмендегі сұрақтарға бағыт аламыз:
Негізгі сұрақ
Қарасөз дегеніміз не?
Алдын ала білім
Абайдың қарасөздері туралы не білеміз?
Негізгі бөлім (25 минут)
I тапсырма: мәтінді оқу және талдау
I топ — «Ақыл»
Шығарма мазмұнымен жұмыс.
II топ — «Қайрат»
Шығарма кейіпкерлеріне мінездеме.
III топ — «Жүрек»
Сатылай кешенді талдау.
IV топ — «Ғылым»
Шығарманы өмірмен байланыстыру.
Сергіту сәті
«Желсіз түнде жарық ай» әнін орындату.
II тапсырма: шығармашылық жұмыс
I топ
Тақырыпқа байланысты мақал-мәтелдер айту.
II топ
Семантикалық картамен жұмыс.
III топ
Толық, кемел адам болу үшін қажетті қасиеттерді топтастыру.
IV топ
Екі жақты күнделік (дәйексөз және жеке пікір).
Қорытынды бөлім (7 минут)
«Ротация» әдісі: талқылау сұрақтары
- 1. Қарасөз дегеніміз не?
- 2. Шығарманың тәрбиелік мәні неде?
- 3. Автор бұл шығарма арқылы қандай ой айтқысы келді?
- 4. Егер «ғылым» орнында болсаңдар, қай кейіпкердің сөзін құптар едіңдер? Неліктен?
Рефлексия (3 минут)
«Бес саусақ» әдісі
Оқушылар сабақтағы әсерін бес тармақ арқылы жинақтайды: не үйренді, не қиын болды, не ұнады, қандай сұрақ қалды, келесі қадам қандай.