Балалардың суреттерінен Біз және табиғат көрмесін ұйымдастыру
Табиғат — тал бесігің, аялай біл!
Бұл сабақтың өзегі — табиғаттың адам өмірі үшін баға жетпес құндылық екенін сезіндіру және табиғи байлықты сақтаудағы адамның рөлін терең ұғындыру. Оқушы табиғатты тек танып қана қоймай, оны эмоциялық тұрғыдан сезінуді, оған қамқор қатынас қалыптастыруды үйренеді.
Мақсаты
- Табиғаттың құндылығын терең түсіндіру.
- Табиғи байлықты сақтаудағы адамның жауапкершілігін ұғындыру.
- Табиғатты эмоциялық сезіну мен қамқорлық қатынасты дамыту.
Әдістері
- Жыл мезгілдері мен табиғат көріністеріне сурет салу.
- Топтық әңгіме, ойын-тапсырмалар.
- Шығармашылық және практикалық жұмыс.
- «Тыныштық сәті» (релаксация).
Қажетті құралдар
Эпиграф
А. Франс: «Адам табиғатқа тәуелді болса, табиғат та оған тәуелді.»
Осы дәйексөз сабақ бойы талқылауларға бағыт береді: адам табиғатты өзгертеді, ал сол өзгеріс ақырында адамның өз өміріне әсер етеді.
Сабақ барысы: ой мен сезімді ояту
1) «Шаттық шеңбері»
Оқушылар шеңберге тұрып, қол ұстасады да, бәрі бірге мына шумақты дауыстап айтады:
Армысың, шапағатты күніміз!
Армысың, мейірімді жеріміз!
Армысың, табиғат анамыз!
Келдік сізге өзіңіздің балаңыз!
2) «Табиғат тамашалары»: шығармашылық жұмысты талдау
Оқушылар салған суреттері арқылы табиғаттың көркем бейнесін сипаттайды. Бірлескен әңгімеде суреттердің жарқындығы ғана емес, табиғаттың «тілін» түсінуге ұмтылу да маңызды екені айтылады.
Талқылауға арналған сұрақтар
- «Адам — табиғаттың патшасы» деген пікірмен келісесіз бе?
- Табиғатты сүю және түсіну нені білдіреді?
- Табиғатпен кездесуден қалған жарқын сәтті еске түсіріп, әңгімелеңіз.
- Табиғат адамды сезіп, түсіне ала ма?
Музыкалық әсер
Сабақта табиғаттың үніне жақындату үшін теңіздің шуылы, құстардың сайрауы, жапырақтың сыбдыры сияқты әсер сыйлайтын «Сарыжайлау» күйі тыңдатылады.
3) Дәптермен жұмыс және шағын көрме
Дәптердегі 1-тапсырма орындалады. Оқушылардың жұмыстарынан «Біз және табиғат» атты көрме ұйымдастырылып, өз ойын білдіргісі келгендер еркін сөйлейді.
4) «Тыныштық сәті»: табиғатты жүрекпен тыңдау
Барлығы көзін жұмып, өзін табиғаттың ең көркем мекенінде елестетеді:
- Жасыл шөп аяғыңызды нәзік сипағандай болады.
- Күн сәулесі жер бетін жылытып тұр.
- Гүлдің, шөптің, балдың жұпар иісі сезіледі.
- Өзеннің сыңғыры мен құстардың көңілді үні естіледі.
Содан кейін оқушылар алақанын «күнге» жайып, жылуды сезінеді. Көзді ақырын ашып, жан-жаққа қолын жайып: «Бізге өмір, денсаулық, қуаныш, жақсы көңіл күй сыйлаған Ана — Табиғатқа рақмет!» дейді.
Рефлексия
Тыныштық сәті сізге ұнады ма? Табиғатта серуендегенде қандай сезімге бөленесіз?
5) Оқулықпен жұмыс: «Қайыңның қасіреті»
Қ. Толыбаевтың «Қайыңның қасіреті» әңгімесі оқылады. Мәтін бойынша пікір алмасу барысында оқушы табиғатқа жасалған әрекеттің салдарын түсініп, жауапкершілік туралы ой түйеді.
Талқылау сұрақтары
- Адамдар табиғатқа неліктен зиян келтіреді?
- Табиғат та «жылай» ма? Бұл ойды қалай түсінесіз?
- Табиғат заңдылықтарын бұзу қандай жағдайға әкеледі?
6) Жоба: табиғи апаттардың алдын алу
Суреттерге сүйене отырып, табиғи апаттардан сақтану жолдарын ұсынатын жоба жасалады. Бұл тапсырма табиғатты танудың танымдық қана емес, өмірлік маңызы бар процесс екенін көрсетеді.
7) «Өзіңді табиғаттан тап»: ойлан да, сурет сал
Оқушылар өз мінезін табиғат нысандарымен салыстырады: гүлге, шыңға, ағашқа, аспанға, құсқа және т.б. ұқсастығын ойлап, бейнелейді. Кейін бір-бірінің суреттеріне қарап, қай бейне кімге ұқсайтынын және неліктен олай ойлайтынын түсіндіреді.
Қорытынды: «Жүректен жүрекке» шеңбері
Сабақ соңында оқушылар шеңберге қайта тұрып, бір-бірінің қолын берік ұстайды. Бүгінгі ойдың түйіні анық айтылады: Ана — Табиғат, ал адам — табиғаттың бір бөлшегі.
Біртұтастық
Адам да, өсімдіктер де, ағаштар да, гүлдер де, жануарлар да, құстар да, жәндіктер де — бәрі Ана-Табиғаттың ажырамас бөлшегі.
Жауапкершілік
Біз табиғатты қорғауға және қамқорлық жасауға міндеттіміз: ол — Жердің інжу-маржаны, өмірдің баға жетпес әшекейі. Өзін-өзі тану табиғатты баға жетпес сый ретінде қабылдауға үйретеді.
Қорытынды ой: Ана-Табиғатты қастерлеу — өз болашағымызды қастерлеу.