Сәкен Сейфуллиннің өмірбаяныСәкен Сейфуллин 1894 жылы бұрынғы Ақмола облысы Ақмола уезі, Нілді болысының Бірінші ауылында (қазіргі Қарағанды облысы, Ақадыр ауданы) туған
Сәкен Сейфуллин (1894–1938) — қазақ әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі, ақын, жазушы, қоғам және мемлекет қайраткері. Ол Қазақстан Жазушылар одағының ұйымдастырушыларының қатарында болды. Шығармаларында ерлік, сұлулық, адалдық секілді ұғымдарды асқақтата жырлап, заман тынысын өткір сезіне білді.
Өмірі мен қалыптасуы
Сәкен Сейфуллин 1894 жылы бұрынғы Ақмола облысы, Ақмола уезі, Нілді болысының Бірінші ауылында дүниеге келді (қазіргі Қарағанды облысы, Ақадыр ауданы). Әкесі Сейфолла — домбырашы, сөзге шешен, саятшылыққа бейім адам болған. Анасы Жамал Сәкенге аңыз-әңгіме, ертегі айтып, баланың қиялы мен тілінің дамуына ықпал еткен.
Туғанында азан шақырып қойған есімі — Садуақас. Алайда ата-анасы еркелетіп, Сәкен деп атап кеткен. Жастайынан ән салып, өлең шығарып, өнерге құштарлық танытумен қатар, қоғамдық-саяси мәселелерге де ерте араласа бастайды.
Білімі және шығармашылыққа бетбұрыс
Алдымен ауыл молдасынан арабша хат танып, қисса-хикаяларды өз бетінше оқи алатын деңгейге жетеді. Тоғыз жасында орысша білім алсын деген ниетпен Нілді зауытына жіберіледі.
1908–1913
Ақмоладағы приход мектебі мен қалалық училищеде оқуы — дүниетанымының кеңеюіне, алғашқы шығармашылық қадамдарының беки түсуіне әсер етті.
1913–1916
Омбы мұғалімдер семинариясы — азаматтық-әлеуметтік көзқарастарының қалыптасып, қоғамдық күрескерлік болмысының айқындалған кезеңі.
1914
Қазан қаласында шыққан алғашқы өлеңдер жинағы — «Өткен күндер» — халық өмірі мен тұрмысын кең тыныспен жырлады.
Негізгі туындылары және тақырыптық өрісі
1916 жылғы оқиғалар, революция шындықтары және қоғамдағы өзгерістердің күрделі сипаты Сәкеннің тарихи-мемуарлық романы «Тар жол, тайғақ кешу» шығармасында кең суреттеледі.
Өлең жинақтары
- «Асау тұлпар» — өршіл рух пен жаңа дәуір лебін танытқан жырлар.
- «Домбыра» — ұлттық әуез бен поэтикалық өрнекті ұштастырған жинақ.
- «Экспресс» — уақыт қарқынын, жаңғыру идеясын сездіретін өлеңдер.
Дастандары
«Көкшетау» (1934) және «Қызыл ат» (1934) дастандарында заманалық мәселелер кеңінен қозғалады. «Қызыл атта» 1930-жылдардың басындағы ауыл шаруашылығындағы асыра сілтеушілік сынға алынады.
Табиғат пен сезім лирикасы
«Ақсақ киік» (1924) және «Аққудың айрылуы» (1925) туындылары туған даланың табиғатын, адам жанындағы нәзік күйді әсерлі бейнелейді.
Проза, драматургия және публицистика
Сейфуллин проза, драматургия, әдеби сын және әдебиеттану салаларында да өнімді еңбек етті. «Жұбату» (1917) әңгімесі — қазақ әйеліне арналған алғашқы прозалық шығармаларының бірі.
«Жемістер» (1935), «Біздің тұрмыс», «Сол жылдарда» секілді туындыларында замандастар өмірі шынайы суреттеледі. Ол сондай-ақ публицистиканың дамуына зор үлес қосып, қазақтың ескі әдеби мұраларын жинау, зерттеу, бастыру ісіне де атсалысты.
«Жер қазғандар» және «Қыр балалары» атты хикаяттары да шығармашылық өрісінің кеңдігін танытады.
Сазгерлік қыры және танылуы
Сәкен Сейфуллин сазгер ретінде де қазақтың жаңа музыкасының дамуына әсер етіп, өршіл рухты, әсем сазды әндер шығарды.
1936 жылы Сейфуллиннің әдеби қызметінің 20 жылдығы аталып, қоғамдағы еңбегі ескеріліп, оған Еңбек Қызыл Ту ордені табысталды.
Қуғын-сүргін және қасіретті тағдыр
Сталиндік жеке басқа табыну дәуірінде Сәкен Сейфуллин жазықсыз жалаға ұшырап, саяси қуғын-сүргіннің құрбаны болды. Ол 1938 жылы 25 ақпанда қаза тапты. Әкесі Сейфолла да репрессияға ұшыраған.
«Үш бәйтерек» туралы ой
Қазақ руханиятындағы «Үш бәйтерек» ұғымы көбіне Сәкен, Бейімбет, Ілияс есімдерімен қатар аталады. Үшеуі де ұланғайыр даланың топырағында ер жетіп, бір дәуірдің ызғары мен майсағын бірге көрген тұлғалар ретінде сипатталады.
Сәкен Сейфуллин атамекен болашағының нұрлы, жарқын болуын тіледі. Ол саналы ғұмырын елдің рухани және мәдени жаңғыруына арнап, қазақ халқын өнер-білімі дамыған жұрттардың қатарына қосуды армандады.
Ескерту
Бастапқы мәтіндегі «Сәкен Сейфуллиннің өмірбаяны жүктеу» деген тіркес мазмұндық бөлімге жатпайтындықтан, бұл нұсқада алынып тасталды.