Балалардың тілін дамыту
Сауат ашу
Бұл сабақ панорамалық форматта, ойын түрінде ұйымдастырылады. Негізгі тақырып — «С дыбысы мен әрпі». Сабақ барысы серуен түрінде құрылып, әр «кедергіден» өту арқылы оқушының қызығушылығы сақталып отырады.
Сабақтың мақсаты
- Білімділік: С дыбысы мен әрпін таныту; осы әріп арқылы берілген сөздерді оқуға және жазуға үйрету; дыбыстық талдау жасауға және сөзді буынға бөлуге жаттықтыру; С әрпінің жазба түрімен таныстыру; әдемі, таза жазуға баулу.
- Дамытушылық: оқушылардың тіл байлығын, ой-өрісін, ойлау қабілетін, сөздік қорын және сөйлеу дағдысын дамыту.
- Тәрбиелік: ұқыптылыққа, тиянақтылыққа, ұйымшылдыққа, жинақылыққа, шапшаңдыққа, сауаттылыққа тәрбиелеу.
Ұйымдастыру және ресурстар
Түрі: панорамалық сабақ
Типі: ойын
Көрнекіліктер
кеспе әріптер, буындар, жұмбақтар, суреттер, ребус, ойын тапсырмалары, жаңылтпаш.
Әдіс-тәсілдер
сұрақ-жауап, баяндау, практикалық жұмыс.
Сабақ өзегі
Оқушылар «серуенге» шығып, әр тапсырманы орындаған сайын келесі кезеңге өтеді. Бұл тәсіл зейінді тұрақтандырып, жаңа дыбысты табиғи әрі қызықты түрде меңгеруге көмектеседі.
Негізгі ұстаным
Тыңдау → айту → тану → оқу → жазу
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру бөлімі (психологиялық дайындық)
Оқушылармен көңіл күйді көтеретін қысқа өлең жолдары айтылады:
Қуан, шаттан, алақай,
Қуанатын күн бүгін.
Қайырлы түн, қайырлы күн,
Күліп шықты бүгін күн.
Сабақ «серуен» ретінде жоспарланады. Серуеннің белгісі ретінде сағат алынады: уақытты білу, тапсырмаларды уақытында орындау және серуенді дер кезінде аяқтау туралы түсіндіріледі.
Ұран
Дәптерімізді ашайық,
Салақтықтан қашайық.
Қолға қалам алайық,
Әдемі етіп жазайық.
Оқушылар дәптерін ашып, күннің жадын жазады және көркем жазу жұмысына кіріседі.
Көркем жазуға мәтін
Қатар-қатар көк терек,
Көкке бойлап өседі.
Жапырағы көкпеңбек,
Сәнге бөлер көшені.
Серуен жолындағы «кедергілер»
Оқушылар сұрақтарға дұрыс жауап беріп, тапсырмаларды мұқият орындаса, келесі кезеңге өтеді.
1-кедергі: Жұмбақ
Жаздай інге тығылып,
Жатқан қызыл түлкіні
Құйрығынан суырып,
Әкелді әкем бір күні.
Жауабы: сәбіз. «Сәбіз» сөзінде 5 әріп, 5 дыбыс бар.
2-кедергі: Жыл мезгілдері және өткен әріптер
Оқушылар жылдың төрт мезгілін атайды: күз, қыс, көктем, жаз. Содан кейін өтілген әріптер қайталанады:
А, Т, П, Р, Л, Ғ, Н, И, О, Ш
3-кедергі: Ребус
Ребустың шешулері:
- Айгүл
- Күш
- Үйрек
Жаңа сабақты меңгерту: «С дыбысы мен әрпі»
Дыбыстың сипаты
С дыбысы — дауыссыз дыбыс. Ол дауысты дыбыс сияқты еркін айтылмайды: тіс пен тілдің қатысуы арқылы шығады және құлаққа қатаң естіледі.
Сурет және дыбысты есту арқылы таныту
Суреттен көретініміз — сағат. Сағат адамдарға уақытты білу үшін қажет екені әңгімеленеді.
Дыбысты қайталау
Оқушылар «С» дыбысын бірнеше рет хормен айтады.
Дыбысты сөзден табу
Сағаттың дыбысы: «сырт-сырт» — мұнда с дыбысы сөздің басында келеді.
Жаңбырдың дыбысы: «тырс-тырс» — мұнда с дыбысы сөздің соңында кездеседі.
Сергіту сәті
Аспанға қарап ай көрдік,
Төменге қарап жер көрдік.
Оңға, солға бұрылып,
Егеменді ел көрдік.
4-кедергі: Суретпен жұмыс
Суреттен сиыр көрінеді. Сиырдың үй жануары екені, «сиыр» сөзінде С әрпі бар екені анықталады. Сонымен қатар сиырдың пайдасы айтылады: сүт, қаймақ, айран, май, құрт жасалатыны түсіндіріледі.
5-кедергі: Дәптермен жұмыс
- С және с әріптерін жазу.
- Буын және сөз оқу: С-а → са, са-ла → сала.
- Сөздерді оқу және талдау: сағат, сырға, сәукеле, сандық.
Ойын: «Сиқырлы сандық»
Сандықтан сурет алынады. Оқушы сөзді буынға бөледі және сол сөзбен сөйлем құрайды. Мысал сөздер: сырға, сәукеле, сандық, сырмақ, сағат.
Жұмбақтар арқылы бекіту
Дәмі де жоқ, түсі жоқ,
Пайдаланбас кісі жоқ.
Жауабы: су.
Сыртылдайды күнімен,
Сыртылдайды түнімен.
Білгің келсе уақытты,
Көрсетеді тілімен.
Жауабы: сағат.
Сабақты бекіту және қорытынды
Бекіту тапсырмалары
- Суреттерге қарап сөйлем құрау.
- Сөзжұмбақ шешу.
- Жаңылтпаш жаттау.
Жаңылтпаш
Алма, алма, бал ал,
Жая алма, жал ал.
Ойын және бағалау
Ойын: «Гүл теру» — оқушылар тапсырмалар арқылы «гүлдерді» жинайды.
Бағалау: мадақтау, ынталандыру.
Сыйлық: сағаттың суретін табыстау.
Үй тапсырмасы
«С» әрпінен басталатын сөздер құрап келу.