Ұлттық жоспардың міндеттері
Бастауыш сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту
Елбасы Н. Назарбаев 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытуға арналған бес жылдық ұлттық жоспарды қабылдау жөнінде нақты міндет қойды. Бұл міндет Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру үдерісінде де айрықша маңызға ие.
Стратегиялық міндетті іске асыру жағдайында тұлғаның негізгі функционалдық сапалары: белсенділік, шығармашылық ойлау, шешім қабылдай білу, кәсіби жолын таңдау және өмір бойы білім алуға дайын болу. Бұл дағдылар мектеп қабырғасында қалыптасады.
Мемлекеттік бағдарламадағы жалпы бағдар
Функционалдық сауаттылықты дамытудың жалпы бағдары Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында нақты айқындалған. Бағдарламаның басты мақсаты — жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан Республикасының зияткерлік, дене және рухани тұрғыдан дамыған азаматын қалыптастыру, сондай-ақ оның әлеуметтік бейімделуін қамтамасыз ететін білім алу қажеттіліктерін қанағаттандыру.
2012–2016 жылдарға арналған Ұлттық жоспар
Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012–2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары (бұдан әрі — Ұлттық жоспар) функционалдық сауаттылықты дамыту үдерісін мазмұндық, оқу-әдістемелік және материалдық-техникалық тұрғыдан қамтамасыз етуге бағытталған іс-шаралар кешенін қамтиды.
Ұлттық жоспар мектептегі білім сапасын жетілдірудің негізгі бағдары ретінде функционалдық сауаттылықты дамыту әрекеттерінің мақсаттылығын, біртұтастығын және жүйелілігін қамтамасыз етуге арналған.
Ұлттық жоспардың мақсаты мен міндеттері
Мақсаты: Қазақстан Республикасындағы мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту үшін жағдай жасау.
Міндеттері
- Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытудың отандық және халықаралық тәжірибесін зерделеу.
- Функционалдық сауаттылықты дамыту бойынша шаралар жүйесін іске асыру тетіктерін айқындау.
- Білім мазмұнын жаңғыртуды қамтамасыз ету: стандарттар, оқу жоспарлары мен бағдарламалар.
- Білім беру үдерісін оқу-әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз етуді әзірлеу.
- Білім сапасын бағалау және мониторинг жүргізу жүйесін дамыту.
- Мектеп пен қосымша білім беру ұйымдарының материалдық-техникалық базасын нығайту.
«Функционалдық сауаттылық» ұғымының мәні
«Функционалдық сауаттылық» ұғымы алғаш рет ХХ ғасырдың 60-жылдары ЮНЕСКО құжаттарында қолданылып, кейін зерттеушілердің ғылыми айналымына енді. Кең мағынада ол білім берудің (ең алдымен, жалпы білім берудің) адам қызметінің көпқырлы салаларымен байланысын біріктіретін, тұлғаның әлеуметтік бағдарлану тәсілі ретінде түсіндіріледі.
Қазіргі тез өзгеретін әлемде функционалдық сауаттылық адамдардың әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық қызметтерге белсенді қатысуына, сондай-ақ өмір бойы білім алуына ықпал ететін базалық факторлардың біріне айналуда.
PISA және функционалдық сауаттылықты бағалау
Функционалдық сауаттылық тұжырымдамасына негізделген халықаралық бағалау зерттеулерінің ең танымалдарының бірі — Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) қолдауымен өткізілетін 15 жастағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың халықаралық бағдарламасы — PISA (Programme for International Student Assessment).
PISA нені бағалайды?
15 жастағы оқушылардың мектепте алған білімін, іскерлігі мен дағдыларын әртүрлі өмірлік жағдайларда, адам әрекетінің сан алуан салаларында қолдана алу қабілетін бағалайды.
Неге маңызды?
PISA деректері оқытудың мазмұны мен әдістерін жетілдіруге, сондай-ақ басқару моделі, оқыту тілі, отбасының әлеуметтік мәртебесі сияқты контекстік факторлардың әсерін талдауға негіз болады.
PISA зерттеулері бүгінде мектептік білім берудің тиімділігін салыстырмалы бағалаудың әмбебап құралы ретінде қарастырылады. Зерттеу барысында алынған мәліметтер білім беру жүйесін дамыту стратегиясын айқындауға тірек болады.
Қорытынды
Қазақстандық оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту тетіктері оқыту мазмұны мен әдістеріне, сондай-ақ контекстік факторларға сүйене отырып анықталады. Функционалдық сауаттылық — бастауыш буыннан бастап мақсатты түрде дамытуды талап ететін, білім сапасын арттырудың өзекті бағыты.
Ескерту: Бастапқы мәтінде «функционалдық сауаттылық мазмұны келесі құзыреттіліктерден көрінеді» деген бөлім аталғанымен, құзыреттіліктер тізімі берілмеген. Қажет болса, тізімді жіберсеңіз, осы бөлімді толықтырып, құрылымын біріздендіремін.