Азаматтық сананың белгілерін қарастырсақ
Армия генералы С. Қ. Нұрмағамбетов атындағы Жас ұлан республикалық мектебі
Биология және химия пәнінің мұғалімі: Байтуова Тұрсынай Төлегетайқызы
Заң бәрімізге ортақ
Бүгінде білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі — әрбір адамның қоғамда қалыптасқан азаматтық нормалар мен ережелерге сай әрекет етуіне жағдай жасау. Басқаша айтқанда, оқушы бойында ортақ тәртіпті қадірлеу, заңға құрметпен қарау және жауапкершілікпен шешім қабылдау дағдылары қалыптасуы тиіс.
Дәстүрлі қоғамда білім мен тәрбие көбіне «ұстаздан оқушыға, үлкеннен кішіге» жеке ықпал арқылы берілсе, қазіргі қоғамда бұл үдеріс жүйеленіп, стандартталған модельдер арқылы іске асады. Нәтижесінде «білімді оқушы», «әдепті азамат», «еркін Қазақстанның ерікті азаматы» секілді әлеуметтік бейнелерді қалыптастыруға бағыт күшейді.
Құқықты білмей және оның әлеуметтік мәнін түсінбей, оны құрметтеу мүмкін емес. Барлық азаматтың бірдей терең білім алуы міндетті болмаса да, әр адам бала кезінен құқықтық қағидалармен танысып, заң талаптарын сақтаудың маңызын түсінуі қажет.
Азаматтық міндет және құқықтық мәдениет
Азаматтықтың іргетасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді. Конституция әр азаматқа құқық берумен қатар, белгілі бір міндет жүктейді: заң талаптарын бұзбау және өзіне жүктелген жауапкершілікті орындау.
Азаматтық сананың негізгі белгілері
- Құқықты білу
- Құқықты түсіну және құрметтеу
- Әділдікке сену
- Құқықты сақтауға дағдылану
- Азаматтық құқық талаптарын сақтауды әдетке айналдыру
Үздіксіз құқықтық даярлаудың қажеттілігі
Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген құқықтық мемлекет құру идеясы оқыту мен тәрбиені жетілдіруді, әсіресе оқушы жастарды қамтитын үздіксіз құқықтық даярлау шараларын талап етеді.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 21 маусымдағы №2347 қаулысына сәйкес оқушы жастарды құқықтық оқыту тұжырымдамасы қабылданды.
Негізгі мақсат: азаматтық-құқықтық мәдениет негіздерін қалау.
Құқықтық білім берудің мақсаты
Құқықтық білім берудің түпкі мақсаты — құқықтық мәдениеті жоғары, заңды құрметтейтін азаматты қалыптастыру. Бұл өз кезегінде жеке тұлғаның ерік-жігерін, жауапты таңдау жасау қабілетін, күнделікті өмірдегі әдеп пен ережелерге сай әрекет ету еркіндігін саналы түрде дамытуға ықпал етеді.
Дегенмен бүгінгі қоғамдық ортада өскелең ұрпақтың құқықтық санасын қалыптастыру ісі кей жағдайда жеткілікті деңгейде жүргізілмей жатады. Соның салдарынан қоғамда криминогендік ахуалдың ушығуы байқалады. Сондықтан заңды білу, құрметтеу және күнделікті өмірде орындау — мектеп жасындағы жасөспірімдер тәрбиесінің маңызды бөлігі.
Мектептегі құқықтық тәрбиені ұйымдастыру бағыттары
Жасөспірімдердің құқықтық тәрбиесі тек мазмұнға ғана емес, оны ұйымдастыру формасы мен қолданылатын әдіс-тәсілдерге де тікелей байланысты. Бұл үшін мектепте құқықтық тәрбиенің нормалық мөлшерлерін айқындап, оны әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз ету қажет.
Негізгі міндеттер
- Әр тұлғаның заңды бұлжытпай орындауымен қатар, құқық тәртібі мен демократиялық заңдылықты сыйлау мәдениетін дамыту.
- Ата Заңдағы негізгі қағиданы меңгерту: адамның құқықтары мен міндеттерін терең білу.
- Құқықтық тәрбиені күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі ретінде қарастыру.
- Заң нормаларын түсіндіруге бағытталған ақпараттық-әдістемелік көмек көрсету.
Мектеп пен қоғамның бірлескен жұмысы
- Тәртіп бұзушылық пен қылмыстың алдын алу мәселелерін мектеппен бірлесе шешу.
- Жасөспірімдердің құқықтық білімін жүйелі түрде жетілдіруге бағытталған жалпы құқықтық оқыту.
- Құқықтық тәрбиені мектеп өмірінің тәртіп, қарым-қатынас, жауапкершілік мәдениетімен ұштастыру.
Жасөспірім кезеңі: азаматтық қалыптасудың шешуші уақыты
Жасөспірімнің мектептегі өмірі — тұлғаның азаматтық қалыптасуындағы шешуші кезең. Мектеп қабырғасында адамгершілік дүниетаным, сенім, ұжымшылдық, тәртіптілік, адалдық, шыншылдық сияқты құндылықтар бекиді.
Құқықтық білім беру жасөспірім санасында Отанды сүю, өз елінің заңдарын құрметтеу, адамдар арасындағы сыйластық, ата-ананы ардақтау, әр адамның нәсілдік және жыныстық теңдігі, өзгенің құқығына қол сұқпау сияқты қасиеттердің орнығуына ықпал етеді.
Құқықтың әкімшілік, тұрмыстық, отбасылық, мүліктік қатынастарға байланысты және басқа да түрлері бар. Мектептегі құқықтық тәрбие жұмысы көбіне оқушының өзіне-өзі қызмет ету құқығы мен міндетінен басталады. Құқықтық сананы қалыптастыру — сәлемдесу, әдеппен сөйлеу, ұстазды құрметтеу сияқты күнделікті әрекеттерді іс жүзінде орындау арқылы нығаяды.
Қорытынды ой
Тұлғаны қалыптастыру үдерісінде құқықтық тәрбиенің педагогикалық шарттарын кешенді түрде шешіп, жүйелі ұйымдастыру нәтижесінде ғана азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ете алатын білімді, жауапты азаматтар ортасын қалыптастыру мүмкіндігі артады. Бұл — бәсекеге қабілетті, саналы, құқықтық мәдениеті жоғары жеке тұлғаны даярлаудың маңызды алғышарты.
Астана, 2016 оқу жылы